سدها علاوهبر اینکه میتوانند منبع آبی برای مواقع ضروری ازجمله خشکسالی باشند، پشتوانهای برای مهار سیلاب تلقی میشوند.
اهمیت سد در ذخیره آب آنچنان است که براساس اعلام وزارت نیرو، میزان آب پشت سدهای کشور ۱/۱۴میلیارد مترمکعب است. با این حال، استفاده از ظرفیتهای سد بدون جانمایی درست در زمان احداث، ممکن نیست. شناسایی این موضوع تنها با نظر کارشناسان و پژوهش میدانی امکانپذیر است. بنا بر نظر کارشناسان، بهدلیل استفاده از روشهای کمتر علمی، سدسازی در ایران با مشکلاتی روبهرو است. برای بررسی بیشتر این موضوع، گسترش صنعت با محمدرضا مشاهیری، نایبرئیس کمیسیون آب، محیطزیست و اقتصاد سبز اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران به گفتوگو نشست.
آیا ظرفیت سدهای کشور جوابگوی مهار سیلابها است؟
وزیر نیرو بهتازگی گزارشی از وضعیت میزان آب پشت سدها داده که میزان ۱/۱۴میلیارد مترمکعب آب پشت سدها را نشان میدهد. این موضوع مفید بودن نقش سدها برای کشور را اثبات میکند.
کارشناسان بر این باورند که سدها به مهار سیلابها کمک شایانی میکنند. نمونه آن مهار سیلابهای استان فارس و گلستان در سالهای ۶۵ و ۸۰ با استفاده از ظرفیت سدها است. از دیگر نمونهها، مهار سیلاب استان اهواز از طریق سد گتوند در سال ۹۴، همچنین وقوع سیلاب استان خوزستان که دبی آن ۸هزار مترمکعب بر ثانیه برآورد شده بود، یا سد دز در سال ۹۵ است.
سدهای موجود تا چه میزان استاندارد هستند؟
سدهای موجود از استاندارد مورد انتظار فاصله دارند. هرچند فلسفه وجودی سد برای کشور مهم است، با این حال تشخیص اینکه سدها در چه مکانهایی احداث شوند از اهمیت بسزایی برخوردار است. از اینرو، برای شناسایی این نیازها باید اصول کارشناسی احداث سد رعایت شود. براساس هشدارهایی که سازمان هواشناسی درباره وضعیت آبوهوایی مناطق مختلف کشور میدهد و مسیرهای در معرض سیلاب را اعلام میکند میتوان به کمک پژوهش بررسی کارشناسان این حوزه، مکانهای مناسب برای احداث سد را مشخص کرد. بسیاری درباره اینکه احداث سد برای کشور مفید است یا خیر، نظرهای متفاوتی دارند در حالی که شناسایی این موضوع تنها با نظر کارشناسان و پژوهش میدانی امکانپذیر است. متاسفانه تاکنون در حوزه سدسازی خیلی موفق عمل نکردهایم که یکی از دلایل آن استفاده از روشهای غیرعلمی است. بنابراین، برای جلوگیری از احداث سدهای غیراصولی نیاز است کارشناسان استفاده از روشهای علمی در ساخت سدهایی که به بهرهبرداری رسیدهاند را بررسی کنند. نتیجه این گزارشها نشان میدهد که در چه مناطقی احداث سد مناسب بوده است.همچنین میتوان میزان آزمون و خطا را از طریق این بررسی کاهش داد و بهعنوان تجربه، نقاط تهدید را شناسایی و آنها را به فرصت تبدیل کرد.