امیرعلی امینیان: توسعه همکاری دانشگاهها و مراکز علمی با وزارت صنعت، معدن و تجارت سبب شده که هر روز افقهای تازهای در توسعه صنعتی کشور روشن شود و در همین راستا با مشارکت دانشگاه آزاد و وزارت صنعت، معدن و تجارت ۵ نیاز صنعتی و پژوهشی اولویتدار کشور سال آینده اجرا میشود.
آموزش رکن اصلی توسعه همگانی است و توسعه صنعتی نیز میتواند با رویکردهای آموزشی سرعت بیشتری به خود بگیرد؛ یکی از معضلاتی که کشور سالهاست با آن درگیر است و شاید هنوز تا سطح آرمانی خود فاصله زیادی داشته باشد به همین دلیل باید موضوع آموزش نیروهای صنعتی و تعاملات دانشگاه و صنعت را به طور جدی دنبال کنیم.
با رویکردهای تازه دولت یازدهم درباره توسعه دانشمحور کشور خوشبختانه ارتباطات خوبی میان دانشگاهها و وزارت صنعت، معدن و تجارت برقرارشده و دانشگاههای کشور یکی پس از دیگری به جمع همکاران صنعتگر کشور میپیوندند تا چرخهای توسعه کشور با سرعت بیشتری به گردش درآید.
مطالعه ارتباط دانشگاه با صنعت در جوامع مختلف برای دستیابی به الگوهای مناسب این ارتباط از اهمیت زیادی برخوردار است. اگرچه الگوهای ارتباط دانشگاه با صنعت به میزان زیادی به وسیله عوامل درونی کشورها تعیین میشود ولی جریانهای عامی هم یافت میشود که میتوانند موردتوجه و استفاده قرار گیرند.
بررسیها نشان میدهد که در جهان توسعهیافته، ارتباط دانشگاه و صنعت بهطور سنتی پشتوانه محکمی داشته است. در این کشورها دانشگاهها پیشگام توسعه صنعتی بودهاند درحالیکه در کشورهای درحالتوسعه این ارتباط ضعیف است و علت آنهم این است که صنعت در این کشورها درونزا نبوده و انتقال فناوری بدون انتقال دانش فنی بهصورت کلید در دست یا بهصورت مونتاژ شکلگرفته؛ بدیهی است که چنین صنعتی نیاز چندانی به تحقیق و توسعه ندارد.
در سوئیس، همکاری دانشگاه و صنعت اساس اقتصاد این کشور را تشکیل میدهد. مجاورت دانشگاهها با شرکتهای تولیدی و کارخانهها بهویژه در صنایع شیمیایی و صنایع ماشینی و وجود شبکههای غیررسمی دانشمندان و صنعتگران، نمود بارزی از همکاریهای دانشگاه و صنعت در این کشور است.
در ژاپن، دانشگاهها دروازهِ ورود دانش پیشرفته از کشورهای اروپایی بودهاند. دانشگاهها در پژوهشهای مشترک و راهنماییهای فنی با صنعت نقش گستردهای دارند. در بسیاری از موارد، یک دانشگاه انجام پژوهشهای بنیادی را تقبل میکند و صنعت نیز توسعه کار را بر عهده میگیرد. اغلب شرکتهای تولیدی برای انجام کارهای تحلیلی به آزمایشگاههای دانشگاهها مراجعه میکنند. حتی در مراکز عمده و بزرگ، صنعت رهبری مشخص بر دانشگاههای مجاور دارد و به طور کلی از دید دانشگاهها، ارتباط با صنعت منبع مهم دریافت بودجههای پژوهشی به شمار میآید.
در جمهوری کره هم در سالهای اخیر، اقدامات خوبی در جهت همکاریهای متقابل دانشگاه و صنعت انجام شده و این نقش بیشتر بر عهده بنیاد ملی علوم و مهندسی کره است که بودجه پژوهشهای مشترک صنایع و دانشگاهها را برای توسعه فناوریهای جدید تامین میکند. این برنامه بنیادی هدفدار، استادان دانشگاهها و مدیران تحقیق و توسعه صنعتی را دور یکدیگر گرد میآورد تا فهرست کاملی از زمینههای پژوهشهای دانشگاهی را که از نظر صنایع و برای انجام فعالیتهای آنها در راه توسعه فناوریهای جدید ضروری و حیاتی است، تهیه کنند.
مطابق آمار و پژوهشهای انجام شده حدود ۸۰درصد از نیروهای عالم و تحصیلکرده در دانشگاهها هستند و کمتر از ۲۰درصد در مراکز پژوهشی، صنایع و شرکتها مشغول به کار هستند که این مسئله ضرورت آموزش را بیشتر از همیشه تبیین میکند.
رابطه خوب دانشگاه آزاد و وزارت صنعت، معدن و تجارت
دانشگاه آزاد اسلامی با نگاهی توسعهمحور سعی کرده است تا با آموزش نیروهای صنعتی در بهبود فرآیندهای مرتبط با صنعت اثرگذار باشد. داوود ثمری، مدیر دفتر توسعه فناوری و ارتباط با صنعت دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به گسترش ارتباطات این دانشگاه با بخش صنعت گفت: جلسات خوبی با وزارت صنعت، معدن و تجارت برگزار کردهایم و بر این اساس، آموزش ۲میلیون نفر ساعت را به دانشگاه آزاد محول کردند، درواقع دانشگاه آزاد متولی آموزشهای نیروهای بخش صنعت میشود.
ثمری با بیان اینکه اجرای این پروژهها به سال ۹۶ موکول میشود، تاکید کرد: این تفاهمنامه مشترک یک سال قبل به امضای رئیس دانشگاه آزاد اسلامی و وزیر صنعت، معدن و تجارت رسید. در بخشی از آن مقرر شد با هدف توانمندسازی نیروهای بخش صنعت در نزدیک به ۹۰ هزار بنگاه صنعتی که در شهرکهای صنعتی سراسر کشور پراکندهشدهاند اقدامات آموزشی ازسوی دانشگاه آزاد اسلامی انجام شود. چراکه دانشگاه آزاد اسلامی تنها دانشگاهی است که براساس پراکندگی واحدهای جغرافیایی خود توان آموزش نیروهای صنعتی در سراسر کشور را دارد.
وی همه این آموزشها را متناسب با نیازهای شغلی صنعتگران دانست و تصریح کرد: ۲ میلیون نفر ساعت حداقل میزان تفاهم شده در سال ۹۶ بین وزارت صنعت، معدن و تجارت است و این رقم تا ۵ میلیون نفر ساعت قابل افزایش است.
مدیر دفتر توسعه فناوری و ارتباط با صنعت دانشگاه آزاد اسلامی ادامه داد: رشتههای آموزشی موردنیاز بخش صنعت از سوی وزارت صنعت، معدن و تجارت در حال اعلام و دانشگاه آزاد نیز متناسب با این رشتهها در حال تدوین محتوای آموزشی و تعیین استادان است.
ثمری تاکید کرد: اگر قرار است صنعت پویا و توسعهمحور داشته باشیم باید فعالان صنعتی کشور افرادی توانمند و دانشآموخته باشند.
وی حرکت بهسوی اجرای پژوهشهای تقاضامحور را یکی دیگر از مواردی عنوان کرد که در این تفاهمنامه مشترک درباره آن توافق شده است.
مدیر دفتر توسعه فناوری و ارتباط با صنعت دانشگاه آزاد اسلامی اظهار کرد: ۲۲ موضوع تخصصی صنعتی براساس نیازهای بخش صنعت در جلسات مشترک بررسی و در نهایت ۵ نیاز صنعتی اولویتدار شناسایی و مقرر شد برنامه پژوهشی و صنعتی این ۵ نیاز صنعتی در سال آینده اجرایی شود.
به گفته ثمری این ۵ نیاز صنعتی شامل ساماندهی پسابهای صنعتی، الکتروموتورهای پربازده، بایو فناوری، توسعه تولید خمیر، چوب و کاغذ و همچنین مهندسی پزشکی است.
وی با اشاره به اینکه توجه به نیازهای بخش خصوصی صنعت از سوی دانشگاه آزاد از رخدادهای نادر در حوزه ارتباط صنعت و دانشگاه است تصریح کرد: این مسئله بسیار ارزشمند است که بخش خصوصی صنعت این نیاز را احساس کرده که باید برای توسعه و رشد از دانشگاهها و مراکز علمی کمک بگیرد و چون این نیازها شناسایی شده میتواند اثرگذاری مطلوبی در توسعه صنعتی بخشهای مختلف کشور داشته باشد. این مقام مسئول افزود: اعتبارات این برنامهها به صورت مشترک ازسوی بخش خصوصی، وزارت صنعت، معدن و تجارت و دانشگاه آزاد اسلامی تامین خواهد شد.
وی از سرمایهگذاری دانشگاه آزاد اسلامی در پروژههای مختلف علمی، پژوهشی و صنعتی بهعنوان یکی از برنامههای مهم این مرکز علمی و پژوهشی یاد کرد و افزود: تنها دانشگاهی هستیم که برای نخستین بار برای حل معضل ریزگردها به دانش فنی تولید مالچهای نانو رسی به جای مالچهای نفتی که قیمتی بسیار پایینتر از مالچ نفتی دارد، دستیافتهایم و هزینه این پروژه به طور کامل از طرف دانشگاه آزاد پرداختشده است.
ثمری اظهار امیدواری کرد با توسعه همکاریهای علمی و پژوهشی دانشگاه با صنعت زمینه رشد صنعتی و اقتصادی کشور بیش از پیش فراهم شود.
علم تئوری و عملی ندارد
با وجود همه تلاشهای صنعتی و دانشگاهی برای توسعه آموزش برخی همواره بر این اعتقادند که آموزشهای دانشگاهی دردی از صنعت دوا نمیکند اما گروهی از کارشناسان با رد این ادعا معتقدند آموزش برای توسعه صنعت به طور کامل اثرگذار است.
بابک هوشیار، کارشناس وزارت صنعت، معدن و تجارت در این زمینه به گسترش صنعت گفت: بسیاری از صنعتگران میگویند که استادان دانشگاه نگاه تئوری به موضوعات صنعتی دارند که این ادعا اشتباه است. نمیتوان آموزشها را فراگرفت و مدعی شد که این آموزشها کاربردی نیست و این مسئله ریشه در یادگیری اشتباه دارد.
وی با بیان اینکه ارتباطی که بین پزشکان و پرستاران وجود دارد میان مهندسان و کارگران برقرار نیست تصریح کرد: متاسفانه بسیاری از مهندسان تمایلی به ارتباط مطلوب با کارگران در متن فعالیتهای صنعتی ندارند و تصور میکنند کار صنعتی فقط پشت میزنشینی است و همین گروه مدعیاند که دانش تئوری و عملی در صنعت متفاوت است. هرچه به این گروه تاکید میشود که آموزش تئوری و عملی در تمام جهان هیچ تفاوتی باهم ندارد باز مدعی هستند که شرایط اقتصاد ایران متفاوت است.
این کارشناس اقتصادی جدا دانستن آموزشهای دانشگاهی از فعالیتهای صنعتی را نوعی بهانهجویی توصیف کرد و افزود: مگر میشود فرمولهای فیزیک و شیمی یا سایر مباحث علمی در عمل فرق داشته باشد؟ اگر درسها را خوب فراگیریم بدون تردید در عمل هم موفق خواهیم بود.
هوشیار ادامه داد: علم و دانش مرز ندارد و برای عملیاتی شدن آن هیچ محدودیتی وجود ندارد اما متاسفانه سالهاست در کشور ما این مباحث از هم جدا شدهاند و مورد توجه قرار نگرفتهاند.
وی تاکید کرد: ساعت آزمایشگاه در دوران مدارس و حتی در دانشگاهها زنگ تفریح تلقی میشود و آنچنان که باید و شاید مورد توجه قرار نمیگیرد. در دانشگاهها هم مهندسان برای طی دوره کارورزی خود تنها به کارخانهها مراجعه کرده و نامه میگیرند که ساعتهایی را در کارخانه بودهاند بدون آنکه کار عملی انجام دهند و این مشکلات سبب میشود که هیچگاه شرایط عملیاتی مطلوبی در کارخانهها شکل نگیرد.
به گفته هوشیار در درس خواندن نیز همینگونه بوده و تعداد کمی از دانشجویان و صنعتگران به آموزش به صورت دقیق و جدی نگاه میکنند و برایشان کمیت و کیفیت این آموزشها چندان مهم نیست.
درنهایت پرداختن به این نکته لازم است که دانشگاه و صنعت دو نهاد کلیدی هر جامعه در جهانی که بر محور دانایی استوار است، محسوب میشوند. اگر در گذشته نیازی به برقراری ارتباط بین این دو نهاد در جوامع احساس نمیشد ولی امروزه لزوم ایجاد چنین ارتباط و تعاملی بین این دو نهاد بیش از هر زمان دیگری آشکار شده است. ترتیب نیروهای متخصص و کارآمد از سویی و اشتغال به کار فارغالتحصیلان دانشگاه از سوی دیگر مسائلی است که در این زمینه ذهن مسئولان هر کشور را به خود معطوف کرده
است.
ارتباط دانشگاه و صنعت میتواند تاثیر تعیینکنندهای در این امر داشته باشد. به این دلیل که این ارتباط اگر به شکل مناسب برقرار شود میتواند تاثیر بنیادی بر جای بگذارد. تجربه کشورهای توسعهیافته و صنعتی به ما نشان میدهد که بدون وجود این همکاری، رشد و توسعه اقتصادی کشورها غیرممکن و یا بسیار دشوار است.