امیرعلی امینیان: شرکتهای دانشبنیان کشور در شرایط سخت رقابتی قرار دارند، تولید در این شرکتها روند رو به رشدی را سپری میکند اما بسیاری از فعالان این حوزه معتقدند در زمینه تجاریسازی محصولات مشکلات فراوانی روبهروی آنها قد علم کرده است.
با وجود اینکه برخی معتقدند شرکتهای دانشبنیان توان ورود به بازار را ندارند اما واقعیت اینجاست که شرکتهایی که به بازار وارد میشوند هم گاه با مشکلاتی مواجهند که شرایط را برای آنها بسیار دشوار کرده و آن توانایی رقابت با سایر تولیدات موجود در بازار است. برخی از کارشناسان معتقدند محصولات شرکتهای دانشبنیان به دلیل تطابق نداشتن با نیازهای روز جامعه تجاری نمیشود اما شاید موضوع دیگری را نیز بتوان مطرح کرد و آن وجود رقبای خارجی برای حذف شرکتهای دانشبنیان ایرانی از میدان رقابت است.
بررسی رقبا و قیمتها برای حضور موثر در بازار
کارشناسان بر این باورند که مشکلات قیمتی شامل همه شرکتها بهویژه شرکتهای دانشبنیان میشود چراکه شرکتهای بزرگ تولیدی با تولید محصولات خود به میزان زیاد قادر به کاهش نرخ محصولاتشان هستند اما دانشبنیانها این توانایی را ندارند.
محمود تبریزچی، استاد دانشگاه و مدیرعامل شرکت تاف فناور پارس در اینباره به گسترش صنعت گفت: تولیدکنندگان برای تولید محصولات دانشبنیان باید ابتدا تحلیل مناسبی از رقبا و بازار داشته باشند و به سمت تولید محصولاتی که در بازار بهوفور یافت میشود نروند. تبریزچی افزود: در تولید برخی قطعات خودرو یا تجهیزات پزشکی چنین مشکلاتی وجود دارد و رقبا با کاهش نرخ موجب میشوند که بازار برخی محصولات دانشبنیان داخلی از آنها گرفته شود. وی با اشاره به اینکه تولید بهصرفه تولیدی است که نمونه آن در بازار کم باشد تصریح کرد: یکی از مشکلاتی که برای برخی تولیدکنندگان دانشبنیان به وجود میآید این است که نمونه محصول آنها بهوسیله چینیها تولیدشده و از آنجا که هزینه تولید در چین بهشدت پایین است این شرکتها نمیتوانند ازنظر نرخ با رقبای خود رقابت کنند.
راه موفقیت باز است
البته در میان همه این مشکلات بازهم در صورت تلاش برای بازارسازی و بازاریابی امکان موفقیت برای شرکتهایی که توانستهاند استانداردهای کیفی را در محصولات دانشبنیان رعایت کنند وجود دارد. در همین زمینه پژوهشگران یک شرکت دانشبنیان با تولید انواع سانتریفیوژها موفق به تجاریسازی ۶۳۲ دستگاه از این محصول دانشبنیان شدند. ضمن آنکه در تلاش هستند تا این محصول دانشبنیان را در بازارهای بینالمللی عرضه کنند. مرتضی استادرحیمی، مجری طرح این شرکت تولید سانتریفیوژهای پزشکی را از زمینههای پژوهشی این شرکت نام برد و افزود: با حمایت صندوق نوآوری و شکوفایی توانستیم خدمات سرمایه در گردش به مبلغ ۶۰۰میلیون تومان دریافت کنیم. وی با بیان اینکه درحالحاضر طراحی و ساخت سانتریفیوژها به پایان رسیده، اظهار کرد: ما موفق شدیم تا این محصولات را تجاریسازی کنیم و برای بازپرداخت تسهیلات صندوق نیز در فاز تنفس قرار داریم. استادرحیمی با تاکید بر اینکه در کشور تنها صندوق نوآوری و شکوفایی حمایتهای مناسبی از تولید این محصول داشته، گفت: هیچ بانک و موسسه مالی در کشور خدماتی در قالب سرمایه در گردش و با بازپرداخت اقساطی اعطا نمیکند. این پژوهشگر با بیان اینکه تاکنون ۲۲۰ قلم محصولات دانشبنیان تولید کرده و به مرحله تجاریسازی رساندهایم، افزود: دستگاه سانتریفیوژ ساختهشده در این شرکت قابل استفاده در آزمایشگاههای تشخیص طبی، بیمارستانها و مراکز پژوهشی است چراکه این دستگاه قادر است آنالیز خون را با دقت بالا انجام دهد. استادرحیمی با تاکید بر اینکه تاکنون ۶۳۲ دستگاه سانتریفیوژ از نوع کلاسیک و یخچالدار در کشور به فروش رسیده از صادرات آن به کشورهایی چون روسیه، سوریه، عربستان، تاجیکستان و ازبکستان خبر داد.
تنها نرخ مهم نیست
تنها نرخ برای شرکتهای دانشبنیان مشکلساز نیست زیرا شرکتهایی هم هستند که محصولات باکیفیت در بازار عرضه کردهاند و توانایی بازاریابی و فروش محصول خود را دارند اما از فرهنگ مصرف در بازار و نیز کیفیت برخی محصولات ایرانی گله میکنند.
سیدیاسر معینالدینی، معاون مدیرعامل شرکت دانشبنیان شاهراه فناوری قرن که در اصفهان در زمینه تولید سانتریفیوژهای آزمایشگاهی فعالیت دارد در این زمینه به گسترش صنعت گفت: برخی محصولات دانشبنیان عرضهشده به بازار قیمتی معادل یکچهارم نمونههای خارجی دارند و خارجیها بههیچعنوان با بازارشکنی نمیتوانند با این تولیدات رقابت کنند. هرچند برخی صنایع هایتک در این بخش با مشکلاتی از ایندست مواجه هستند اما مشکل بیشتر شرکتهای دانشبنیان موضوع فرهنگ استفاده از کالای ایرانی است. معینالدینی افزود: رقیب تولیدات کارخانه ما کشورهای آلمان، چین و کره هستند که نرخ محصولات آنها ۴ برابر نرخ ماست اما باوجود فرهنگ حاکم بر جامعه درباره اینکه جنس خارجی بهتر از ایرانی است شرکتهای دانشبنیان با مشکل مواجه میشوند.
وی تاکید کرد: یکی دیگر از مشکلات شرکتهای دانشبنیانی که محصولات خود را تجاریسازی کردهاند موضوع تولیدات ایرانی بیکیفیت است. متاسفانه برخی از تولیدکنندگان ایرانی محصولاتی را به بازار عرضه کردهاند که هیچ کیفیت و استانداردی ندارد و همین مسئله سبب بیاعتمادی خریداران به کالای ایرانی شده است. این فعال بخش دانشبنیان تصریح کرد: برای حل بحرانهایی از ایندست راهکارهایی اندیشیده شده و در همین راستا به برخی مشتریان نمونه رایگان از محصولمان را ارائه کردهایم. پس از آنکه مشتری از کیفیت بالای محصول اطمینان حاصل کرد به خرید کالا اقدام کرده است اما این راهکار موجب شده تا هزینههای تولید افزایش یابد و روند تجاریسازی محصول نیز سرعت کمتری داشته باشد. این مشکل در بسیاری از شرکتهای دانشبنیان وجود دارد. مدیر بازرگانی شرکت دانشبنیان شاهراه فناوری قرن ادامه داد: دولت و وزارت صنعت، معدن و تجارت میتواند کمک ویژهای به شرکتهای دانشبنیان کند. اگر در سامانههای اطلاعاتی فهرستی وجود داشته باشد که واردکنندگان از واردات کالاهایی که تولید داخلی آنها استانداردهای لازم و کیفیت مطلوب را دارد منع شوند شرکتهای دانشبنیان هم در مسیر تولید حمایت میشوند. معینالدینی تاکید کرد: امسال دانشگاه اصفهان با دریافت اعتبار اقدام به واردات تجهیزات برای واحدهای پژوهشی خود کرد و درحالیکه این محصول بهوسیله شرکت ما و با قیمتی بسیار پایینتر از نمونه خارجی و با کیفیت مطلوب تولید میشد به دلیل نبود کنترلهای لازم حتی در شهر خودمان نیز نتوانستیم محصولی که با کیفیت بالا در همین شهر تولید میشود را عرضه کنیم. این موضوع نشان میدهد کالای ایرانی خوب باید حمایت شود و در صورت حمایت بازارشکنی نرخ خارجیها هم نمیتواند شرکتهای دانشبنیان خلاق و موفق را از میدان خارج کند.
حمایتهای دولتی ادامه دارد
با وجود همه این چالشها حمایتهای دولتی به شکلهای مختلف از دانشبنیانهای فعال در زمینه بازار ادامه دارد تا بتوانند از بحرانهایی چون نرخ و کیفیت به نحو مطلوب خارج شوند. بهزاد سلطانی، رئیس صندوق نوآوری و شکوفایی در این زمینه با بیان اینکه وام صادراتی با نرخ بهره ۴ درصد به شرکتهای دانشبنیان اعطا میشود، گفت: این وام میتواند بهوسیله شرکتها قبل و بعد از صادرات دریافت شود. وی با اشاره به مشکلات فروش این شرکت دانشبنیان افزود: بعد از ورود نمونه ایرانی این نوع سانتریفیوژ به بازار کشور از سوی واردکنندگان با روابط بازرگانی و بازارشکنی، نرخ کالای خارجی کاهش یافت و به همین دلیل مصرفکنندگان که بیمارستانها و آزمایشگاههای تشخیص طبی هستند، ترجیح دادهاند نمونه خارجی با نرخ پایینتر را تهیه کنند. رئیس صندوق نوآوری و شکوفایی با تاکید بر اینکه این موضوع موجب شد که این شرکت دانشبنیان در فضای اقتصادی بدتری قرار گیرد، اظهار کرد: ما وظیفهداریم از تولیدات داخلی حمایت کنیم تا درنهایت نمونههای داخلی در کشور به تولید برسد و مورد استفاده قرار گیرد. رئیس صندوق نوآوری و شکوفایی با اشاره به عوامل موثر پشت سر گذاشتن شرایط اقتصادی بد برخی از شرکتهای دانشبنیان تصریح کرد: شرکتهای دانشبنیان باید کیفیت محصولات خود را افزایش دهند که این موضوع باید در واحدهای تحقیق و توسعه شرکتها به کار گرفته شود. وی همچنین با بیان اینکه محصول نهایی شرکتها باید کاربرپسند باشد، اظهار کرد: نوآوری در محصولات نیز از نکات مهمی است که در تولید یک محصول دانشبنیان باید در نظر گرفت تا درنهایت تولید آنها به فروش برسد. به گفته سلطانی همچنین شرکتهای دانشبنیان باید فناوریهای مرتبط با دنیا را رصد کنند و در نمایشگاههای بینالمللی حضور یابند تا فناوری حوزه خود را مورد پایش قرار دهند. سلطانی تاکید کرد: ضروری است دستگاههای دولتی به خرید محصولات داخلی تشویق شوند. شرکتهای دانشبنیان باید بتوانند با بالاترین رقبای خود در کشور ثالث به رقابت بپردازند. وی با اشاره به پرداخت وام صادراتی از سوی صندوق نوآوری و شکوفایی به شرکتهای دانشبنیان گفت: صندوق میتواند وام ۴درصدی را برای صادرات شرکتها به شرکتهای دانشبنیان اعطا کند؛ این وام با دوره تنفس همراه است و شرکتها میتوانند قبل و بعد از صادرات آن را دریافت کنند. صندوق نیز میتواند انواع خدمات توانمندسازی، انواع سرمایهگذاریها و مشارکتها، وام توسعه تولید و... را در اختیار شرکتهای دانشبنیان قرار دهد. باوجود همه چالشها و در سایه حمایتهایی که از تولیدات شرکتهای دانشبنیان میشود بازهم تولید محصولات مطلوب و ارزشمند در کشور ادامه دارد و تولیدکنندگان دانشبنیان همچنان در تلاشند تا بازارهای داخلی و خارجی را از آن خود کنند.