امیرعلی امینیان: ورود شرکتهای دانشبنیان به تولید و اقتصاد نویدبخش روزهای طلایی برای صنعت کشور است و در بسیاری از صنایع تولیدی شرکتهای دانشبنیان توانستهاند با استفاده از خلاقیتهایی که از ذهن پویای جوانان این سرزمین شکلگرفته نقش موثری در توسعه صنایع گوناگون ایفا کنند.
صنعت تولید تجهیزات پزشکی ایران نیز از این خلاقیتهای دانشبنیان بیبهره نبوده و به گفته مسئولان در حال حاضر بیش از ۴۰درصد صنعت تجهیزات پزشکی کشور دانشبنیان هستند و ایران با بهرهگیری از این ظرفیتها به دنبال پیوستن به ۱۰ شرکت برتر تجهیزات پزشکی دنیاست.
حدود ۲۷هزار شرکت در زمینه تجهیزات پزشکی فعالند و تنها ۴۵۰ شرکت داخلی در تولید انواع محصولات مصرفی، نیمهمصرفی، وسایل و تجهیزات پزشکی در کشورمان فعالیت میکنند که همین تعداد اندک نیز سال گذشته توانستهاند برای ۱۳۰۰ محصول خود پروانه ساخت بگیرند.
یک موسسه پژوهشی در سال میلادی گذشته مقالهای درباره فرصتهای سرمایهگذاری در ایران منتشر کرد که در آن فرصتهای سرمایهگذاری در ایران تا سال ۲۰۳۰میلادی بررسی شده بود. در این مقاله حوزه شرکتهای دانشبنیان و بخشهای تجهیزات پزشکی و فناوری IT با فرصت یک تریلیون دلاری برای سرمایهگذاری معرفیشده که نشان میدهد بازار فعالیتهای دانشبنیان در ایران چقدر میتواند برای کشورمان آیندهساز باشد.
از شعار تا واقعیت
هرچند حمایت از شرکتهای دانشبنیان یکی از شعارهای همیشگی مسئولان بوده و هست اما به نظر میرسد ماجرای واقعی شرکتهای دانشبنیان را باید از زبان خودشان شنید. نوید نجاتبخش، رییس هیات مدیره شرکت دانشبنیان بهیار صنعت که با فعالیتهای تخصصی و علمی خود امسال به یکی از ۵ شرکت تولیدکننده دستگاههای «هایتک» در بخش تجهیزات پزشکی میپیوندد در اینباره به گسترش صنعت گفت: اگرچه مسئولان مدعیاند ۴۰درصد تولیدکنندههای ایرانی در زمینه دانشبنیان فعالیت دارند اما واقعیت موضوع دیگری است. در حال حاضر در بازار ایران دهها هزار عنوان کالا و تجهیزات پزشکی وجود دارد که تنها چند هزار نوع آن بهوسیله شرکتهای ایرانی تولید میشود و بخشی از این تولیدات نیز مصرفی هستند و در فناوریهای نوین و مدرن تولید ایرانی وجود ندارد.
این تولیدکننده تجهیزات پزشکی افزود: متاسفانه مشکل اصلی شرکتهای دانشبنیان این است که دیدگاه تولیدکنندگان و مصرفکنندگان تولیدات دانشبنیان باهم متفاوت است و درحالیکه تولیدکننده به این محصولات نگاه مهندسی دارد متاسفانه مصرفکننده که اغلب پزشکان و مراکز پزشکی هستند دید فنی نداشته و بهطورکلی تولید دانشبنیان را قبول ندارند.
به گفته وی محصولات دانشبنیان ایرانی در بخش تجهیزات پزشکی همه آزمایشهای استاندارد جهانی را در زمینه کیفیت با موفقیت پشتسر گذاشتهاند اما خریداران ایرانی بیشتر وابسته به نشانهای تجاری مشهور بوده و همین مسئله سبب شده باوجود تولیدات خوب ایرانی سالانه ۱/۵میلیارد دلار تجهیزات پزشکی وارد کشور شود.
نجاتبخش با اشاره به اینکه در صورت مدیریت درست و حمایت از تولید محصولات دانشبنیان بخش بزرگی از واردات تجهیزات پزشکی قابلکنترل است اظهار کرد: حوزه تجهیزات پزشکی به دلیل نام جذابی که دارد با استقبال جوانان خلاق کشور مواجه شده اما حقیقت این است که بازار این کالاها در کشور مطمئن نیست.
رییس هیاتمدیره شرکت دانشبنیان بهیار صنعت با بیان اینکه در حال حاضر ۹۰درصد بازار تجهیزات پزشکی در اختیار دولت، دانشگاههای علومپزشکی و تامین اجتماعی است تاکید کرد: متاسفانه دولت خریدار عاقلی نیست و چون پول کالا را خودش نمیدهد به کاربردی و بهینه بودن کالاهای خریداریشده توجهی نکرده و تنها به نام و نشان تجاری آن توجه میکند. به همین دلیل در خریدهای خود بهجای توجه به شرکتهای دانشبنیان از شرکتهای خارجی و نام و نشانهای خارجی خرید میکند.
نجاتبخش ادامه داد: زمانی که سخن از حمایت از تولید به میان میآید برخی تصور میکنند که تولیدکنندگان ایرانی تعدادی بیمار و فلج نیازمند حمایت هستند درحالیکه چنین نیست. تولیدکننده ایرانی قدرتمند است و توان رقابت با رقبای خود را دارد بهشرط آنکه در شرایط عادلانه و بدون تبعیض این رقابت رقم بخورد.
وی از برنامههای تولید تجهیزات پزشکی در بخش «هایتک» در کارخانه خود خبر داد و گفت: در حال اخذ مجوزهای نهایی از وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی هستیم و پس از صدور مجوز به جمع ۵ شرکت بزرگی میپیوندیم که توان تولید دستگاه مدرن شتابدهنده(یکی از تجهیزات پزشکی) را دارند.
به گفته وی قیمت نمونه مشابه خارجی این دستگاه ۱/۷ میلیون یورو است اما قیمت مدل ایرانی آن کمتر از نصف قیمت جهانی است و با این قیمت هم سود معقولی نصیب تولیدکننده میشود.
وی بازار محصولات دانشبنیان در بخش تجهیزات پزشکی را نیز بسیار مطلوب توصیف کرد و با آوردن مثالی از دستگاههای تولیدی ایرانی فعلی کارخانه خود اظهار کرد: براساس اعلام سازمان بهداشت جهانی هر یکمیلیون نفر به ۳ دستگاه شتابدهنده نیاز دارند و با این محاسبه علاوه بر نیاز کشور به ۲۴۰ دستگاه بازار جهانی هم خواهان تولیدات دانشبنیان ایرانی خواهد بود.
این فعال بخش خصوصی با تاکید بر اینکه تولیدکنندگان ایرانی قدرت و دانش لازم برای تولید خوب را دارند بیان کرد: تولید صنایع پزشکی دانشبنیان در تمام جهان زمانبر است و به همین دلیل ارزشافزوده بالایی دارد. با توجه به اینکه توان و نیروی انسانی مناسب برای تولید در کشور وجود دارد دولت باید با توجه به زمانبر بودن تولید در طول این مدت از شرکتهای دانشبنیان حمایت جدی و عملی کند تا زمینه رشد و تعالی تولیدات ایرانی در داخل و خارج از کشور فراهم شود.
تداوم حمایتهای دولتی
در کنار همه تلاشها برای توسعه فعالیتهای دانشبنیان در بخش تجهیزات پزشکی دولت نیز پابهپای تولیدکنندگان برای رشد دانشبنیان این صنعت تلاش کرده است.
محمود شیخزینالدین، معاون نوآوری و تجاریسازی معاونت علمی و فناوری ریاستجمهوری در همین زمینه به گسترش صنعت گفت: در بخش تولید تجهیزات پزشکی شرکتهای دانشبنیان زیادی مشغول فعالیت هستند و در تولیدات «های تک» نیز موفقیتهای چشمگیری بهدست آوردهاند.
شیخزینالدین افزود: برای مثال در تولید دستگاههای ثبت علائم حیاتی یکی از این شرکتهای دانشبنیان علاوه بر اینکه تولیدی منطبق با استانداردهای جهانی را به بازار عرضه کرده بهعنوان صادرکننده نمونه نیز در این بخش معرفی شده است.
وی با اشاره به حمایت دولت از شرکتهای دانشبنیان در تمام بخشها تصریح کرد: در نمایشگاه ایران «هلث» که فعالان حوزه سلامت سال گذشته در آن شرکت داشتند معاونت علمی و فناوری ریاستجمهوری نیز حضور داشت و ۲۰ تا ۴۰درصد هزینه تولید نمونههای اولیه محصولات دانشبنیان حوزه سلامت و تجهیزات پزشکی از سوی این معاونت تامین شد تا شرکتهای دانشبنیان بتوانند در این مسیر به اهداف خود نزدیکتر شوند.
این مقام مسئول اظهار کرد: ایران در حال حاضر در تولید شتابدهندههای خط، رباتهای جراح، اسکنرهای تخصصی پزشکی و چندین محصول دیگر «هایتک» در زمینه ابزارهای تشخیص پزشکی تولیدات خوب با استانداردهای جهانی دارد و برای این تولیدات بازارهای جهانی خوبی نیز فراهمشده است.
معاون نوآوری و تجاریسازی معاونت علمی و فناوری ریاستجمهوری درباره حمایت از شرکتهای دانشبنیان در مدت طولانی برای تولید انبوه نیز تاکید کرد: معاونت علمی و فناوری ریاستجمهوری به بخش تولید انبوه محصولات وارد نمیشود بلکه ما از شرکتها در مرحلهای حمایت میکنیم که قصد دارند چند نمونه اول محصول خود را تولید کنند.
شیخزینالدین تصریح کرد: این تولیدات در قالب طرحهای کلان فناوری ملی مورد حمایت دولت قرار میگیرد. در حال حاضر ۳۰درصد طرحهای کلان فناوری کشور در حوزه سلامت بوده و قسمت عمده آن نیز به تولید تجهیزات پزشکی اختصاص دارد.
وی تاکید کرد: شرکتهای دانشبنیان باید برای تولید انبوه و تجاریسازی محصولات خود طرح توجیهی اقتصادی داشته باشند و در مدت مشخصی بتوانند طرح را اجرا کنند تا توجیه اقتصادی داشته و موردحمایت قرار گیرند. با این حال صندوق حمایت از نوآوری از همه طرحهای دانشبنیان حمایت خواهد کرد.
باوجود اظهارنظرهای فعالان بخش خصوصی و مدیران حوزه تولید دانشبنیان تجهیزات پزشکی میتوان دریافت که این بخش در کشور با شتاب قابلتوجهی درحالتوسعه و پیشرفت است و آینده خوبی در انتظار بخش سلامت کشور خواهد بود اما برای آنکه این توسعه موانع پیش روی خود را بردارد علاوه بر اینکه نیازمند عزم جدی بخش خصوصی است باید از سوی دولت نیز موردتوجه بیشتری قرار گیرد.
نرخ رشد بازار تجهیزات پزشکی بین سالهای ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۲میلادی حدود ۵/۲ درصد پیشبینیشده که بیانگر اهمیت این بخش است. براساس پیشبینیها بازار دارویی در سال ۲۰۲۲میلادی حدود یکهزار و ۱۲۱میلیارد دلار خواهد بود اما تجهیزات پزشکی افزونبر ۵۳۰میلیارد دلار گردش مالی خواهد داشت و همین مسئله ضرورت اقدام موثر برای این بخش اقتصادی را تبیین میکند.
در حال حاضر و براساس آمارهای جهانی ۱۰ شرکت دنیا ۳۷ درصد بازار دنیا را در حوزه تجهیزات پزشکی در دست دارند و افق آینده تولید تجهیزات پزشکی نشان میدهد که تولیدکنندگان خلاق ایرانی در آیندهای نهچندان دور در جمع این شرکتها قرار خواهند گرفت.
