امیرعلی امینیان: با وجود اینکه کشور از نظر ایدههای خوب و ارزشمند تولیدی در جایگاه خوبی قرار دارد اما درحالحاضر درصد کمی از تحقیقات و پژوهشها قابلیت تجاریسازی پیدا میکنند و کمک چندانی به صنایع نمیکند به همین دلیل فعالان پژوهشی و صنعتی معتقدند فعالیتهای دانشبنیان باید مبتنی بر نیازهای صنعتی باشد تا امکان تجاریسازی آن فراهم شود. با گسترش روزافزون فناوری، اقتصاد جهانی نیز رویکرد خود را از اقتصاد سنتی به سمت اقتصاد دانشبنیان با پایه علم و فناوری سوق میدهد.
این شرکتها از بدو تاسیس پل ارتباطی دانشگاه و صنعت بودند اما بهدلیل آنکه باور استفاده از آنها هنوز در فعالان صنعتی شکل نگرفته در بسیاری از موارد با بیمهری و بیتوجهی عمومی از سوی صنعتگران و تولیدکنندگان همراهند. سودآوری بالای شرکتهای فعال در حوزه دانشبنیان در کشورهای پیشرو مانند امریکا و ژاپن و... باعث شده تا در کشور ما نیز موضوع شرکتهای دانشبنیان و اقتصاد دانشبنیان بیشازپیش پررنگ شود.
نقش شرکتهای دانشبنیان در تولید ناخالص ملی مهم است اما نقش اساسی این نوع شرکتها در مقطع کنونی افزایش سرعت رشد فناوری و ارتقای کیفیت محصولات و همچنین سهولت انتقال دوطرفه فناوری به خارج و داخل کشور است که بهندرت کسبوکارهای سنتی قدرت ایجاد آن را دارند. از اینرو بیشک برای تحقق اهداف و اقتصاد دانشبنیان و تاثیر مثبت شرکتهای نوآور دانشبنیان در تولید ناخالص ملی باید بخش خصوصی و دولت عزمی جدیتر برای برطرف کردن موانع داشته باشند.
درحالحاضر ۳هزار شرکت در کشور دانشبنیان هستند و حدود ۶۰درصد از این شرکتها نوپا و جوان بهشمار میروند. همین مسئله ضرورت توجه ویژه و دقیق به شرکتهای دانشبنیان را بیشازپیش میرساند.
جدایی دانشگاه از صنعت
کارشناسان بر این باورند که درحالحاضر و باوجود صدها شرکت دانشبنیان در کشور که تولیدات خوب و ارزشمندی را نیز به بازار عرضه میکنند اما هنوز صنعت و دانشگاه با هم سر آشتی ندارند. از یکسو صنعتگران تحقیقات و پژوهشهای دانشگاهی را غیرکاربردی و فاقد اعتبار تجاری میدانند و از سوی دیگر دانشگاهیان معتقدند که صنعتگران در زمینه تولید اهل همراهی و کار گروهی نبوده و بیشتر ترجیح میدهند که فرآیند تولید خود را بهتنهایی و بدون مشورت با فعالان علمی پیش ببرند.
این تقابل باعث میشود کشور باوجود همه تواناییهای علمی که دارد نتواند در حوزه تولید مانند حوزه دانش پیشرفتهای چشمگیری داشته باشد و پای تولید در چنین شرایطی همواره خواهد لنگید.
سیدحسن غیبی، مدیر یک شرکت دانشبنیان در آذربایجانغربی در اینباره به گسترش صنعت گفت: خوشبختانه ازنظر رشد مقالات علمی در دانشگاهها وضعیت خوبی داریم اما در رشد علم بهصورت کارگروهی و شرکتهای سهامی خاص چندان جایگاه خوبی نداریم.
غیبی اظهار کرد: امروز تاکید بسیاری از سوی رهبر معظم انقلاب در اجرای سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی در کشور مطرح است که بدون شک یکی از المانهای تاثیرگذار آن به سمت اقتصاد دانشبنیان است.
وی با بیان اینکه اقتصاد دانشبنیان مبتنی بر نوآوری است، افزود: اقتصاد دانشبنیان مبتنی بر علم صرف نیست و باید مهارت علم را تبدیل به نوآوری و دانش فنی کنیم.
این کارشناس صنایع دانشبنیان کشاورزی با اشاره به اینکه اقتصاد دانشبنیان، اقتصاد مبتنی بر تمرکز دارایی و ناملموس است، تاکید کرد: امروزه سهم دارایی مشهود در کالا بالاتر است و دارایی مشهود و دارایی نامشهود ازجمله ویژگیهای کالاهای دانشبنیان بهشمار میرود. وی ادامه داد: اختراع بهخودیخود ارزش اقتصادی ندارد و درصورتیکه به فرآیند تجاریسازی وارد و باعث نوآوری و اقتصاد توسعهای شود دارای ارزش اقتصادی است. به نظر میرسد برای تجاریسازی محصولات دانشبنیان باید رابطه بهتری بین دانشگاه و صنعت ایجاد شود.
کمبود نقدینگی در حوزه تجاریسازی
اما مشکل شرکتهای دانشبنیان فقط در یک موضوع خلاصه نمیشود و شاید به اعتقاد برخی کارشناسان فقدان سرمایه مناسب برای این شرکتها یکی از مشکلاتی است که باید هرچه سریعتر برطرف شود. علی سلکغفاری، رئیس پردیس بینالملل دانشگاه صنعتیشریف کیش در این زمینه گفت: با فعالیتهای دانشبنیان و پوشش فعالیتهای پژوهشی روزآمد میتوان زمینه تحقق تجاریسازی محصولات دانشبنیان را فراهم کرد. غفاری اظهار کرد: باید حمایت سرمایهای از محصولات دانشبنیان و پژوهشی کرد. رئیس پردیس بینالملل شریف فضای پس از برجام را برای فعالیتهای دانشبنیان و پژوهشهای مشترک با سایر دانشگاههای خارجی مناسب عنوان کرد و افزود: مشکل عمده شرکتهای دانشبنیان کمبود نقدینگی در حوزه تجاریسازی است و باید با معرفی خوب شرکتهای دانشبنیان از طریق برگزاری نمایشگاهها و سایر برنامهها زمینه تامین نقدینگی شرکتهای دانشبنیان فراهم شود. غفاری درباره چگونگی اختصاص بودجه برای فعالیت شرکتهای دانشبنیان اظهار کرد: معاونت علمی ریاستجمهوری بودجهای را برای فعالیت و حمایت از این شرکتها در اختیار دارد که پرداخت آن تابع نوع فعالیت، موقعیت، موفقیت شرکت و همچنین تایید معاونت علمی است.
همسویی دانش با نیازهای صنعتی
باوجود تلاشهایی که شرکتهای دانشبنیان برای توسعه کشور انجام میدهند اما کارشناسان بر این عقیدهاند که چون برنامههای انجامشده در این صنایع با نیازهای صنعتی همسو نیست نمیتوان از این تحقیقات و پژوهشها استفاده مطلوبی کرد.
غلامرضا محمدیپور، رئیس اداره آموزش، پژوهش و فناوری سازمان صنعت، معدن و تجارت استان خوزستان در این زمینه به گسترش صنعت گفت: فعالیتهای دانشگاهی بهطور معمول به عرصه تولید انبوه نمیرسد و باوجود تلاشهایی که در مراکز رشد و شرکتهای دانشبنیان میشود اما ایدهها حتی به مرحله نیمهصنعتی نیز نمیرسند.
محمدیپور با اشاره به فعالیتهای شرکتهای دانشبنیان در خوزستان افزود: بهعنوانمثال در یکی از طرحهای شرکتهای دانشبنیان دستگاهی برای شناسایی و اکتشاف معادن طراحی شد اما چون همه توانمندیهای لازم برای شناسایی معادن را نداشت امکان تجاریسازی آن فراهم نشد. وی بر ضرورت مطالعه دقیق روی طرحها و ایدهها تاکید کرد و گفت: ایدههای شرکتهای دانشبنیان باید پخته و آیندهنگرانه باشد تا بتواند به تجاریسازی برسد. این مقام مسئول ادامه داد: سازمانهای صنعت، معدن و تجارت برای ارتباط مطلوب شرکتهای دانشبنیان و صنایع فعالیتهای خوبی در یک سال گذشته انجام دادهاند و در استان خوزستان نیز در قالب کمیتههای ارتباط صنعت و دانشگاه تاکنون ۱۹ جلسه تشکیل و بیش از ۸۰ ایده اولیه ازسوی صنایع به مراکز دانشگاهی پیشنهاد شده تا امکان خلق محصولات جدید مبتنی بر نیاز صنعتگران فراهم شود. محمدیپور تاکید کرد: فعالان علمی و پژوهشی باید بدانند که هر طرح و ایدهای قابلیت صنعتی شدن ندارد اما اگر طرح اولیه از سوی صنایع و براساس نیازهایشان مطرح شود بدون تردید اثرگذاری بالایی داشته و طرحها به تجاریسازی نزدیکتر میشوند. رئیس اداره آموزش، پژوهش و فناوری سازمان صنعت، معدن و تجارت استان خوزستان از تلاش برای هدایت طرحهای دانشگاهی و علمی در مراکز رشد و فناوری به سمت نیازهای صنعتی کشور بهعنوان یک مولفه مثبت یادکرد و افزود: اگر شرکتهای دانشبنیان بتوانند در مسیری که صنایع برایشان تعیین میکنند قدم بردارند راه تجاریسازی محصولات خود را هموار کردهاند اما در شرایط کنونی از هر ۱۰۰ ایده تنها ۳۰ طرح اجرایی شده و از این تعداد نیز تنها دو یا سه طرح تجاری میشود و به تولید انبوه میرسد. بههرحال نباید از تلاشهایی که این روزها در عرصه علمی و پژوهشی کشور میشود چشمپوشی کرد اما تاکید بر این نکته نیز ضروری است که برای رسیدن به موفقیت در کشور عملیاتی شدن پژوهشها و تحقیقات ضروری است. بر کسی پوشیده نیست که اگر قرار است توسعه همهجانبهای در ایران رقم بخورد به وسیله هرکدام از بخشهای کشور بهصورت جداگانه امکانپذیر نخواهد بود بلکه پیوند نهادهای همسو و همدلی بیشتر آنان و حرکت به سمت کار گروهی موفقیتهای کشور را بیش از گذشته افزایش خواهد داد.
