طیبه جهانبازی - گروه صنعت: جهانیسازی و تغییرات فناوری به طور کامل مرتبط با هم هستند و امروزه مهم این است که بدانیم این دو پدیده چگونه یکدیگر را تقویت میکنند.
اما سوال اینجاست که تا چه میزان تولید، انتقال و انتشار فناوری در اثر جهانیسازی که خود تسهیلگر آن بوده دستخوش دگرگونی میشود؟ ازاینرو باید توجه داشت که تنها نباید به حمایت از شرکتهای دانشبنیان اکتفا کرد بلکه باید زمینه ورود آنها به بازارهای جهانی و رقابتپذیری را نیز فراهم کرد.
پانل تخصصی رشد اقتصادی و اقتصاد دانشبنیان در ششمین کنفرانس بینالمللی و دهمین کنفرانس ملی مدیریت فناوری روز پنجشنبه گذشته با حضور بهزاد سلطانی رییس صندوق نوآوری و شکوفایی، سیدمحمد صاحبکارخراسانی رییس امور شرکتها و موسسات دانشبنیان معاونت علمی و فناوری ریاستجمهوری، سیدفرشاد فاطمیاردستانی مدیر گروه اقتصاد دانشگاه صنعتی شریف، ابراهیم سوزنچی عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی شریف و ابوالفضل کزازی عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی برگزار شد.
رتبه ۱۱۸ در کسبوکار
بهزاد سلطانی، رییس صندوق نوآوری و شکوفایی با اشاره به شاخص جهانی نوآوری (Global Innovation Index) گفت: براساس این شاخص ایران رتبه ۱۱۸ را در شاخص سهولت کسبوکار در سال ۱۳۹۵ کسب کرده و در شاخص اقتصاد دانشبنیان رتبه ایران ۹۴ است. در شاخص نوآوری برای سال ۱۳۹۵ رتبه ایران ۷۸، ترکیه ۴۲، قطر ۵۰، عربستان سعودی ۴۹، امارات متحده عربی ۴۱ و رژیم صهیونیستی ۲۱ است.
به گفته سلطانی براساس مطالعهای که برای شاخص جهانی نوآوری در سال ۹۵ شده نقاط قوت ایران در تاثیر دانش و نقاط ضعف آن در جذب و انتشار دانش مطرح شده است.
او افزود: موسسه مکنزی به تازگی گزارشی را منتشر کرده که براساس آن در ایران تا ۲۰ سال آینده ۹ میلیون شغل ایجاد خواهد شد و هزار میلیارد دلار رشد تولید ناخالص داخلی ایران خواهد داشت؛ این در حالی است که اکنون تولید ناخالص داخلی کشور ۴۰۰ میلیارد دلار است و برای رسیدن به رشد ناخالص داخلی تا ۲۰ سال آینده نیاز به ۵/۳ تریلیون دلار سرمایهگذاری است.
سلطانی با بیان اینکه موسسه مکنزی ۶ مزیت را برای اقتصاد ایران برشمرده تصریح کرد: این مزیتها شامل تنوع اقتصادی، طبقه تحصیلکرده دانشگاهی، طبقه مصرفکننده درحال رشد، جمعیت با نرخ شهرنشینی بالا، فرهنگ کارآفرینی و موقعیت راهبردی بین کشورهای منطقه است. این گزارش ۴ عامل را شامل بهینهسازی بازده منابع طبیعی بهویژه نفت و گاز، تبدیل صنایع بزرگ تولیدی داخلی به عرصه رقابتی در سطح بینالملل، نوسازی زیرساختهای فیزیکی و دیجیتال و تقویت قوتها مثل رشد بخشهای آیسیتی که به اقتصاد دانشبنیان هم کمک میکند از عوامل محرک اقتصاد ایران دانست.
سلطانی فناوری اطلاعات، سلامت و صنایع دارویی را ۳ حوزه مفید درگذار از اقتصاد دانشبنیان برای ایران میداند. سرمایهگذاری لازم ۸۰۰ میلیارد دلار و در ۲۰ سال آینده ارزش افزودهای که در این گزارش پیشبینی شده ۱۹۲ میلیارد دلار است.
رییس صندوق نوآوری و شکوفایی به تاثیر مستقیم صنایع دانشبنیان در اقتصاد کشور اشاره کرد و گفت: شرکتهای بیوفناوری و داروسازی ارزش افزوده بالایی دارد و به صورت مستقیم بر اقتصاد تاثیر دارند. اگر چالشهای موجود در اقتصاد دانشبنیان را دو دسته کنیم یکی محیط کسبوکار و دیگری چالشهای داخلی بنگاههاست. ۴ چالش در محیط کسبوکار ایجاد محیط اقتصاد کلان باثبات، ایجاد محیط کسبوکار قانونی و جذاب، اصلاح بازار نیروی کار برای تحریک اشتغال و نوسازی نظام مالی است. سیاستهای پیشنهادی برای رفع چالشهای محیط کسبوکار میتواند تحریک بازار داخلی، سرمایهگذاری خارجی، بهبود محیط کسبوکار و توجه به بنگاههای بزرگ، شبکهسازی، اولویتدهی به صادرات و نشانسازی باشد.
به گفته سلطانی اگر مشکلات داخلی بنگاهها را به ۳دسته فنی، مالی و مدیریتی تقسیم کنیم طرحهای شرکتهای دانشبنیان بهلحاظ فنی ضعیف هستند. در حوزه مالی نظام تامین مالی کشور هنوز ضعف دارد و بهلحاظ مدیریتی ما در بنگاهها مشکلات زیادی داریم. وضعیت اقتصاد دانشبنیان در تولید ناخالص داخلی ما زیر ۵ درصد است که باید هدفگذاری کنیم برای ۱۰ سال آینده به ۱۰ درصد تولید ناخالص داخلی برسد.
۶۰ برنامه عملیاتی
سیدمحمد صاحبکارخراسانی، رییس امور شرکتها و موسسات دانشبنیان معاونت علمی و فناوری ریاستجمهوری گفت: تلاش داریم برنامه ملی را در جهت اقتصاد دانشبنیان طراحی کنیم. همه کشورها باید در حوزه فناوری برنامهریزی داشته باشند. سود و ارزش افزوده در هرکدام از بخشهای اقتصاد که بیشتر باشد فعالان اقتصادی به همان سمت سوق پیدا خواهند کرد.
او با بیان اینکه چطور میتوان سود و ارزش افزوده تولید داخل مبتنیبر فناوری را افزایش داد، تصریح کرد: قانون حمایت از شرکتهای دانشبنیان یکی از ابزارهای اصلی و بسته سیاسی برای به وجود آوردن سود و ارزش افزوده تولید مبتنی بر توان داخلی است از این رو ۶۰ برنامه عملیاتی در این قانون برای هدایت طرحهای فناورانه منظور شده است.
به گفته صاحبکار تاکنون ۱۴۰۰ شرکت و بنگاه تولیدی و صنعتی برای استفاده از برنامههای قانون حمایت از شرکتهای دانشبنیان اعلام آمادگی کردند و ۲۸۰۰ بنگاه اقتصادی فعال برای همکاری فناورانه انتخاب شدهاند که ارزش درآمد این بنگاهها در سال ۹۴ حدود ۱۵ هزار میلیارد تومان بوده که امسال پیشبینی میشود این رقم به ۲۰ میلیارد تومان برسد. حدود ۴۰ تا ۵۰ هزار نفر نیروی انسانی نیز در این بنگاهها مشغول فعالیت هستند. در آینده قوانین مکملی را در کنار قانون حمایت از شرکتهای دانشبنیان در نظر خواهیم گرفت.
نیاز به قانونزدایی
ابوالفضل کزازی، عضو هیات علمی دانشکده مدیریت و حسابداری دانشگاه علامه طباطبایی با بیان اینکه باید بهجای قانونگذاری اکنون قانونزدایی کنیم، گفت: ملاک اصلی در کسبوکار بر پایه دانش بودن است و ایدهها زمانی در حوزه کسبوکار کاربردی هستند که تجاریسازی شوند.
او افزود: علاوه بر حمایت از شرکتهای دانشبنیان باید زمینه کسبوکار برای آنها فراهم شود. اگر بتوانیم بازار رقابت را برای شرکتهای دانشبنیان به وجود آوریم آن زمان میشود بگوییم از علم و دانش به خوبی استفاده کردهایم. محور توسعه اقتصاد دانشبنیان در گرو توجه به نخبگان است.
عمر کوتاه فناوری
سیدفرشاد فاطمیاردستانی، مدیر گروه اقتصاد دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه صنعتیشریف ویژگی مهم شرکتهای دانشبنیان را کوتاه بودن عمر فناوری دانست و گفت: برای اینکه بتوانیم شرکتهای دانشبنیان را با در سطح بینالملل فعال کنیم نیاز است فاصله خود را با دیگر کشورها برای دسترسی به دانش و بازار کم کنیم بنابراین در انزوا نمیتوان شرکتهای دانشبنیان را ارتقا داد.
او افزود: در سیاستگذاریها به ثبات و تداوم احتیاج داریم زیرا ورود و خروج در صنایع ما زیاد است؛ این در حالی است که ما اکنون قانون ورشکستگی خوبی نداریم و اگر ۲۸۰۰ شرکت دانشبنیان تا چند سال آینده ورشکسته شوند باید قانون محکمی برای آن تدوین کرد.
مدل توسعه
ابراهیم سوزنچی، عضو هیات علمی دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه صنعتی شریف با بیان اینکه باید یک مدل توسعه را برای شرکتهای دانشبنیان طراحی کنیم، گفت: در سطح نظام نوآوری باید تمام رانت را قطع و در صنعت اولویتگذاری کنیم و رقابتپذیری را الگو قرار دهیم. در سطح بنگاهها براساس اینکه استراتژی سودآوری باشد استراتژی رشد را مبنا قرار دهیم.
جایزه ملی مدیریت و فناوری
مهدی محمدی، عضو هیات علمی دانشگاه تهران به جایزه ملی مدیریت فناوری و نوآوری اشاره کرد و به گسترش صنعت گفت: جایزه ملی مدیریت فناوری و نوآوری یکی از محورهای برگزاری این کنفرانس است. از حدود ۴ سال گذشته در انجمن مدیریت فناوری فعالیت خود را برای در نظر گرفتن جایزه ملی مدیریت نوآوری و فناوری شروع کردیم. هدف از اعطای این جایزه ارزیابی توانمندی نوآوری و فناوری در شرکتهای ایرانی، رتبهبندی آنها و ارائه راهکارهایی برای ارتقای این شرکتها در مسیر نوآوری است.
او افزود: برای اساس این برنامهریزی ۳ مدل برای بنگاههای بالغ یا شرکتهای تولیدی و صنعتی، شرکتهای استارتاپ و یک مدل برای شرکتهای هلدینگ و بزرگ در نظر گرفته و ۴ سطح تعهد، توانمندی، شایستگی و رقابتپذیری در عرصه بینالملل برای آنها منظور شد. موفق شدیم ۲۰۰ شرکت را بررسی کنیم که با این بررسی وضعیت شرکتها در نوآوری مشخص شده و مطابق با سطحی که دارند از توانمندی آنها در وزارتخانههای مختلف ازجمله وزارت صنعت، معدن و تجارت استفاده میشود. گفتنی است ششمین کنفرانس بینالمللی و دهمین کنفرانس ملی مدیریت فناوری با حمایت ستاد توسعه فرهنگ علم، فناوری و اقتصاد دانشبنیان معاونت علمی ۱۷ و ۱۸ آذر جاری برگزار شد.
