طیبه جهانبازی - گروه صنعت: با توجه به اهمیتی که امروزه واسطههای اطلاعاتی در فروش محصولات فناورانه و دانشبنیان پیدا کردهاند دو سامانه شبکه فن بازار ملی ایران و سامانه ارزیابی فناوری ایران راهاندازی شده است.
تاکنون حجم قراردادهای شبکه فن بازار ملی ایران به ۱۰۰میلیارد تومان و ارزیابی فناوری ایران به ۷۷میلیارد تومان رسیده که درمجموع حجم قراردادهای این دو بخش بنا به فعالیت فن بازارها در کشور ۱۷۷میلیارد تومان برآورد میشود. فن بازار بهمعنای بازار فناوری محلی برای مبادلات فناوری است. همانطور که بازار مسکن محل مبادله مسکن است و بنگاههای معاملات مسکن واسطههای اطلاعاتی و حقوقی معامله مسکن هستند در بازار فناوری نیز فن بازارها نقش واسطهای برای رساندن اطلاعات به «عرضهکنندگان»، «متقاضیان»، «کارآفرینان» و «سرمایهگذاران» را دارند. در ضمن به ارائه مشاوره مراحل انتقال فناوری میپردازند.
پیشینه فن بازارها
تولد فن بازارها به بیش از دو دهه قبل (اواخر دهه ۷۰ میلادی) و کشورهای شرق آسیا برمیگردد. کشورهایی چون «ژاپن»، «چین» و «هنگکنگ» که خود تولیدکننده فناوری نبودند و بیشتر از استراتژی انتقال فناوری استفاده میکردند برای ساماندهی جریان انتقال فناوری در کشورشان اقدام به ایجاد ساختارهایی کردند که بعدها بهنام Technomarket یا Technomart معروف شدند. از نمونهای از مهمترین فن بازارها میتوان به فن بازار آسیا و اقیانوسیه APCTT، مستقر در دهلینو، فن بازارYet۲، در امریکا و شبکه نوآوری اروپا (IRC) اشاره کرد. با تشکیل فن بازارها میتوان ظرایف موجود در انتقال فناوری، لزوم ایجاد مکانیسم اطلاعرسانی درست، همچنین مشاوره ساختارمند و ایجاد بستری برای استانداردسازی مبادلات را به وجود آورد. در اصل فن بازار در نقش یک واسطه حرفهای در سطوح مختلف در کنار عرضهکنندگان (دانشگاهها، پژوهشگاهها و واحدهای تحقیق و توسعه صنایع) و متقاضیان فناوری (صنایع بزرگ، بنگاههای اقتصادی کوچک و متوسط، سرمایهگذاران و حتی دانشگاهها) خواهد بود. با این تعریف میتوان گفت که فن بازار در اصل یک بنگاه تخصصی معاملات فناوری است. در این بازار، فروشندگان فناوری فرصت خواهند یافت تا ایدهها و فناوریهای خود را به معرض نمایش گذاشته و برای آنها اقدام به بازاریابی کنند. از طرفی این امکان نیز وجود دارد که متقاضیان فناوری نیز تقاضاهای خود را مطرح کرده و به این صورت قدرت انتخاب بالاتری در بین گزینهها داشته باشند. فن بازارها به ۳ دسته کلی فن بازارهای اطلاعات، فن بازار انتقال فناوری و فن بازار ترکیبی تقسیم میشوند. در فن بازار اطلاعات، تنها اطلاعات فناوری به مخاطبان عرضه میشود. درواقع همانطور که وقتی به یک بنگاه معاملات مسکن مراجعه میکنید اطلاعات کاملی درباره مسکن قابل خرید یا فروش با تمام ویژگیهایش مییابید در فن بازار اطلاعات میتوانید از فناوریهای قابل خرید و فروش مطلع شوید. در فن بازار انتقال فناوری، فن بازارها به طرفهای معامله مشاورههای فنی، حقوقی و بازار میدهند تا به بهترین شکل منافع طرفها تامین شود. درنهایت فن بازار ترکیبی است که هر دو وظیفه بالا را همزمان انجام میدهد.
انعقاد ۳۱ قرارداد
مجید متقیطلب، رییس پارک علم و فناوری گیلان با بیان اینکه در شانزدهمین نمایشگاه دستاوردهای پژوهش و فناوری که آذر امسال برگزار شد حدود ۳۱ قرارداد به مبلغ ۷۷میلیارد تومان به امضا رسید به گسترش صنعت گفت: این قراردادها بین سرمایهگذاران و مجموعه ۱۸ پارک علم و فناوری مراکز پژوهشی و دانشگاه منعقد شد. او افزود: بزرگترین قرارداد فن بازارها در نمایشگاه امسال مربوط به پارک علم و فناوری گیلان بود که حدود ۱۵میلیارد تومان ازسوی سرمایهگذار گلستانی برای ساخت ماشینآلات تولید خمیر کاغذ از پسماندهای کشاورزی در نظر گرفته شد. از دیگر سرمایهگذاریها میتوان به قراردادهای بیش از ۵میلیاردی دانشگاه صنعتیشریف اشاره کرد. او با بیان اینکه شهرک علمی و تحقیقاتی استان اصفهان نیز موفق به انعقاد قراردادهای ۵/۲ میلیاردی و ۵میلیاردی در این نمایشگاه شد، تصریح کرد: علاوه بر این پژوهشگاه صنایع غذایی خراسان رضوی، پژوهشکده رنگ و پوشش و پارکهای علم و فناوری گلستان و اردبیل و رفسنجان در حوزههای مختلف قراردادهایی را منعقد کردند. همچنین برای ساخت ماشینآلات صنعتی و گسترش فناوریهای حوزه الکترونیک قراردادهایی با سرمایهگذاران منعقد شد که مجموع اینها به ۷۷میلیارد تومان رسید. به گفته متقیطلب برای تجاریسازی فناوریها سامانهای را با عنوان سامانه ارزیابی فناوری ایران (سافا) راهاندازی کردهایم تا اعضای هیات علمی دانشگاهها و فناوران وزارت علوم، تحقیقات و فناوری بتوانند تحقیقات خود را تجاریسازی کنند. پس از ثبتنام متقاضیان، محصولات و فناوریها براساس شاخص سطح آمادگی فناوری (TRL) و از طریق نرمافزار هوشمند طبقهبندی شده و فناوریهایی که در سطح ششم این شاخص قرار گیرند به بازاریابهای فناوری معرفی میشوند. متقیطلب در پاسخ به این پرسش که این سامانه تا چه اندازه میتواند به فروش محصولات فناورانه کمک کند، تصریح کرد: همیشه برای به ثمر رساندن فعالیتهای کاربردی نیاز به پایه علمی داریم. با توجه به اینکه در نمایشگاه پژوهش و فناوری سال گذشته پژوهشگران محصولات خود را بدون هیچگونه ارزیابی قبلی به نمایشگاه عرضه میکردند بنابراین برای رتبهبندی سطح فناوری هرکدام از شرکتکنندگان تصمیم به راهاندازی این سامانه مطابق چارچوبهای بینالمللی و برمبنای مدل ناسا گرفتیم. او با بیان اینکه طراحی سامانه ارزیابی فناوری سنگ محکی برای فناوران است، گفت: برای تعیین توانایی پژوهشگران در این سامانه ۲۰۰ سوال طراحی شده که پژوهشگران با پاسخ به این سوالها میتوانند توانایی خود را محک بزنند. در مرحله بعد داوران تمامی مستندات را بررسی و برای فناوران (TRL) الماسی، طلایی و نقرهای تعیین میکنند. با مشخص شدن سطح فناوری، سرمایهگذاران و صنعتگران قادر خواهند بود محصول مورد نظر خود را در سامانه تقاضا دهند.
۳حوزه فعالیت فن بازارها
اکبر قنبرپور، رییس مرکز فن بازار ملی با بیان اینکه مرکز ملی فن بازار ایران در نمایشگاه اینوتکس که خرداد امسال برگزار شد موفق به انعقاد ۱۰۰میلیارد تومان قرارداد شد به گسترش صنعت گفت: فعالیت مرکز ملی فن بازار ایران بر ۳ حوزه انتقال فناوری، اختراعات، سرمایهگذاری شرکتهای نوپا و استارتآپها متمرکز است. تاکنون در بخش انتقال فناوری از خارج ۱۰۰میلیارد تومان قرارداد منعقد شده است. در بخش اختراعات در امسال حدود ۳/۵ میلیارد تومان اختراع به سرمایهگذاران و صنعتگران واگذار شده و سرمایهگذاری شرکتهای دانشبنیان نوپا و استارتآپها حدود ۳میلیارد تومان بوده است. علاوه بر این با بازاریابی محصولات دانشبنیان موفق به فروش ۳میلیارد تومان محصولات دانشبنیان شدهایم. قنبرپور به جزییات قرارداد فن بازارها اشاره کرد و افزود: بیشتر قراردادها در حوزه فناوری ارتباطات و اطلاعات و سلامت بوده است. در حوزه فناوری ارتباطات و اطلاعات ۳ قرارداد در نمایشگاه اینوتکس داشتهایم و همچنین در حوزه سلامت ۳ قرارداد مربوط به دارو، بیوسنسورها و دستگاه تست قند خون منعقد شد. برای راهاندازی واحد تحقیق و توسعه در حوزه اتوماسیون بین طرف ایرانی و چینی قرارداد منعقد شد. او افزود: از دیگر دستاوردهای حاصل شده از سوی فن بازارهای این مرکز انعقاد قرارداد همکاری در حوزه نانومواد بین یکی از شرکتهای دانشبنیان ایرانی با شرکت اروپایی برای ورود محصولات ایرانی به بازارهای جهانی است و معاونت علمی و فناوری ریاستجمهوری در اینباره از شرکت دانشبنیان ایرانی حمایت مالی کرده است. به گفته قنبرپور از دیگر قراردادهای منعقدشده با دیگر کشورها در نمایشگاه اینوتکس میتوان به کشورهایی مانند روسیه، بلاروس، اتریش و فرانسه اشاره کرد. حوزه همکاری به این صورت است که دانش فنی به طرف ایرانی منتقل شود و شرکتهای ایرانی ظرفیت جذب دانش و نیروی انسانی بالایی برای همکاری با طرف خارجی دارند.
