طیبه جهانبازی - گروه صنعت: دانش و صنعت هوافضا امروزه نقش مهمی در تحولات کشورها و منطقهای بازی میکند.
اثرگذاری این فناوری تا حدی است که شاید بتوان عمدهترین بودجههای تخصیصیافته در برخی کشورهای پیشرفته یا حتی در حال پیشرفت را شامل محصولات هوافضا و زیرشاخههای آن دانست. بیتردید آنچه چرخ این فناوری گسترده و حیاتی را به حرکت در میآورد، تحقیقات، پژوهش و فعالیتهای علمی متخصصان و اندیشمندان دانشگاهی و صنعتی است اما موضوعی که در این میان اهمیت دارد این است که چرا با وجود اینکه ایران رتبه علمی ۱۱ را در این حوزه کسب کرده اما هنوز با توجه به سابقه دیرینه در توسعه کاربریهای فضایی جزو کشورهای مطرح نیست؟ از سوی دیگر نظر به اینکه در کشورهای پیشرو، توسعه کاربریهای هوافضا در توسعه اقتصادی موثر بوده و با توجه به فرصتهای موجود در زمینه ارتباطات بینالمللی چگونه میتوانیم شکاف ایجادشده را پوشش دهیم؟ برای رفع این مسئله توجه به دو موضوع بررسی نحوه توسعه فناوریهای فضایی در کشورهای پیشرو و ارائه الگوی بومی برای دستیابی به اهداف توسعه کاربری افق ۱۴۰۴ و دیگری ترویج صنعتی بخش فضایی و ماهوارهها برای صنایع ذینفع و دانشجویان ضروری به نظر میرسد.
سند جامع فناوری
منوچهر منطقی، رییس مرکز ملی فضایی ایران با بیان اینکه سند جامع توسعه هوافضای کشور در بهمن ۹۱ به تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی رسید به گسترش صنعت گفت: براساس این سند ۴ کارگروه فضایی، هوانوردی، هوایی و موشکی تا سال ۱۴۰۴ دارای سند جامع فناوری شدند.
او افزود: صنعت هوافضا یکی از صنایع بزرگ کشور است که پرداختن به بخشهای مختلف آن ساده نیست. سیاستگذاری برای بخش هوایی کشور قبل از انقلاب شروع شده است. در آن زمان خطوط هوایی ایران جزو بهترینهای دنیا بود و برنامهریزیهای خوبی برای آموزش و ساخت هواپیماهای کوچک شده بود همچنین در حوزه نگهداری هواپیما سرمایهگذاری خوبی شده که این روند بعد از انقلاب به صورت عمیقتر ادامه پیدا کرد.
رییس مرکز ملی فضایی ایران با اشاره به اینکه در سند جامع توسعه هوافضای کشور برای بخش هوانوردی ۳بخش مجزا تعیین شده، تصریح کرد: بخش اول هوانوردی عمومی است که به ساخت هواپیماهای کوچک میپردازد و کاربرد آنها بیشتر در آموزش و مصارف شخصی است. در سند جامع توسعه هوافضا مشخص شده که این حوزه به بخش خصوصی واگذار شود که در حال حاضر ۴ شرکت هواپیماسازی بخش خصوصی در این حوزه خیلی قوی عمل کردهاند و موفق به ساخت هواپیماهای ۲، ۴ و ۶ نفره شدهاند. تاکنون بین ۵۰ تا ۶۰ مورد از این هواپیماها ساخته و به مصرفکنندگان تحویل داده شده است.
منطقی با بیان اینکه بخش دوم حوزه هوانوردی به ساخت جنگندههای نظامی برمیگردد، اظهار کرد: همانطور که این موضوع در سند جامع هوافضا مشخص شده برای ساخت این نوع هوانورد سرمایهگذاری خوبی کردهایم و در حال ساخت هواپیماهای آموزشی و سبک هستیم البته ساخت برخی از آنها به اتمام رسیده و نیروی هوایی کشور در حال استفاده از آنهاست. اغلب هوانوردهای یک کابین جزو جنگندهها و دو کابینها جزو هوانوردهای آموزشی به شمار میآیند.
او افزود: در حوزه ساخت جنگندههای سبک خوب عمل کردهایم و صاحب فناوری هستیم. به طور کلی فناوریهای لازم برای طراحی در بخش هوافضا در ۳ زیرگروه بدنه بالا، بدنه زیرمجموعه موتور و متعلقات تعریف میشود. پژوهشگران این حوزه تاکنون موفق به طراحی و ساخت هوانوردهای آموزشی و جنگندهها شدهاند و در بخش ساخت سازهها نیز وضعیت کشورمان مطلوب است و موفق شدهایم ساخت موتور برخی از هواپیماها را بومی کنیم. به تازگی نیز از یکی از موتورجنگندههای هوایی رونمایی کردهایم. تاکنون صادراتی در این بخش نداشتهایم و نیاز است ابتدا در سطح جهانی اعتمادسازی و در مرحله بعد اقدام به صادرات محصولات کنیم.
منطقی بخش سوم حوزه هوانوردی را ساخت هواپیماهای مسافربری دانست و گفت: ساخت این نوع هوانوردها در ۳ گروه هواپیماهای ۵۰ تا ۱۰۰نفره، ۱۵۰ تا ۲۰۰ نفره و ۲۰۰ نفره به بالا قرار میگیرد. ساخت هوانوردهای ۵۰ نفره را از حدود ۱۸ سال پیش شروع کردهایم و کشورمان توانایی ساخت هواپیماهای ۵۰ تا ۱۰۰ نفره را دارد و تمامی زیرساختهای آن فراهم است.
رییس مرکز ملی فضایی ایران افزود: برای ساخت هوانوردهای ۱۵۰ نفره نیز طرح ملی را تعریف کردهایم تا بتوانیم به فناوریهای کلیدی دست پیدا کنیم. ساخت برخی اجزا، تعمیر و نگهداری این نوع هواپیما در کشور انجام میشود. فناوریهایی که در بخش هوافضا به کار میرود بسیار متنوع است به عنوان نمونه بین ۳ تا ۶میلیون قطعه در صنایع هوانوردی وجود دارد که ساخت هرکدام از قطعات به ۲ یا ۳ نوع فناوری نیاز دارد. با وجود حجم بالای تجهیزات حوزه هوافضا فناوریهای این حوزه به بخشهای مختلف ازجمله طراحی، یکپارچهسازی، آزمایش و... تقسیم میشود.
تنوع محصولات هوافضا
مسعود قاسمی، نایبرییس اول اتحادیه صنایع هوایی و فضایی ایران بیشتر صنایع هوافضای کشور را وارداتی دانست و به گسترش صنعت گفت: در برخی قسمتهای خدماتی و تعمیرات و ساخت قطعات خوب رشد کردهایم و در اصلاح هواپیماهای پهنپیکر خودکفا شدهایم.
به گفته قاسمی برای رسیدن به فناوریهای روز در این حوزه باید از انتقال فناوری شروع کنیم و در مرحله بعد به ساخت و بومیسازی بپردازیم زیرا بسیاری از شرکتهای بزرگ هوافضا فعالیت خود را از چندین سال گذشته شروع کردهاند و در حرفه خود قوی عمل میکنند از اینرو ساخت قطعات با توجه به زمانبر بودن آن خیلی برای پژوهشگران به صرفه نخواهد بود و بهتر است از انتقال فناوری شروع کنیم. این موضوع در کشورهای پیشرفته هم صدق میکند به عنوان نمونه بسیاری از شرکتهای بزرگ هواپیماسازی خود سازنده موتور هواپیما نیستند و ترجیح میدهند به جای ساخت آن را از کمپانیهای بزرگ ساخت موتور هواپیما بخرند. این موضوع درباره ساخت بال و دیگر قطعات هواپیما نیز صدق میکند.
نایبرییس اول اتحادیه صنایع هوایی و فضایی ایران با بیان اینکه شرکتهای بزرگ هواپیماسازی به این نتیجه رسیدهاند که برای طراحی صنایع هوافضا دیگر نیازی به ساخت تمام تجهیزات نیست، تصریح کرد: با توجه به اینکه دانش ساخت هواپیما در کشور وجود دارد از اینرو امروز نیاز داریم که ابزارآلات ساخت آن را از دیگر کشورها وارد کنیم.
به گفته وی تنوع محصولات هوافضا زیاد است و کشوری مانند ژاپن که در بسیاری از حوزهها پیشرو است برای ساخت قطعات هوافضا وارد نمیشود؛ این در حالی است که بسیاری از مسئولان تاکید بر ساخت این قطعات در داخل دارند و این موضوع نشان میدهد که فرهنگ بومیسازی در کشور به خوبی جا نیفتاده است.
