طیبه جهانبازی - گروه صنعت: براساس گزارش وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی سال گذشته حدود۱/۲ میلیارد دلار تجهیزات پزشکی به کشور وارد شده و این در حالی است که تنها ۵ شرکت تجهیزات پزشکی سرمایه‌ای در کل دنیا فعال بوده و تجهیزات تولید ایران نیز با چالش در صادرات مواجه هستند.

بستر سرمایه‌گذاری بانکی و بازاری با بهره‌های کلان وضعیت تولید تجهیزات پزشکی را وخیم‌تر می‌کند و همین محصولات مونتاژی با قدرت صادراتی به کشورهای دیگر مانند آلمان، کره، سوئد، کانادا و... صادر می‌شوند؛ در شرایطی که کالاها با نام محصولات ساخت آن کشورها عرضه می‌شوند بسیاری از شرکت‌های تولیدکننده سبد محصولات‌شان کامل نیست و به‌صورت تک‌محصولی تولید می‌کنند که این موضوع هزینه‌های صادرات و حضور در کشورهای هدف را برایشان سرسام‌آور می‌کند. اینها ترسیمی از وضعیت موجود در حوزه تجهیزات پزشکی است.
با این وضعیت بازار داخل آنقدر کوچک به نظر می‌رسد که سرمایه‌گذار را هیچ‌گاه کنار پژوهشگر و تولیدکننده قرار ندهد. بکارگیری فناوری‌های روز در حوزه تجهیزات پزشکی نیازمند بسترسازی ریشه‌ای است.
این بسترسازی شعار نیست. نباید تصور کرد دولت موظف است همه هزینه‌های بومی‌سازی فناوری یا سرمایه‌گذاری را تقبل کند اما دولت به ایجاد شرایط مناسب برای جذابیت سرمایه‌گذاری در این مقوله موظف است. مثال روشن آن وضعیت استارت آپ‌های موفق در دنیاست. یک شرکتی می‌شود اپل که بستر سرمایه‌گذاری در آن بسیار واضح است و مسائل حقوقی را با حداقل درگیری‌های قضایی طی می‌کند و اگر مشکلی در زمینه پژوهش و تولید وجود داشته باشد به سرعت از بین می‌رود. از این رو برای توسعه فناوری‌های نوین تجهیزات پزشکی لازم است از مدل‌های روز دنیا استفاده کنیم. حذف مسیرهای طولانی و خسته‌کننده برای ثبت و به رسمیت شناختن حقوق قانونی یا ایجاد شرکت‌های کاتالیزور، ارائه یک فرمت حقوقی سالم و مطمئن برای سرمایه‌گذاران، ایجاد پلتفرم‌های آزمون تکنیکال و بالینی برای محصولات نهایی یا امکان دسترسی به بازارهای فناوری دنیا در یک بستر امن و کم‌هزینه ازجمله موضوعاتی است که برای تولیدکننده‌های ایران باید فراهم شود.
از سویی رشد فزاینده علوم و به‌ویژه بکارگیری فناوری‌های نو در مقوله درمان از دیگر مسائلی است که هرچه کمتر به آن توجه کنیم امکان صادرات محصولات به طور تقریبی از بین خواهد رفت. افزایش هزینه‌های دسترسی به این فناوری‌ها نیز باعث خواهد شد تا قیمت محصول نهایی مناسب نباشد. زمان تکمیل آزمون‌ها تا ارائه محصول نهایی از مولفه‌های اصلی این موضوع است و جمع جبری بردارها همراه با اصطکاک و نیروهای مخالف شاید زمانی وضعیت فعلی را بهبود بخشد که بازار فروش منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای نیز به اهداف کاری مجموعه‌ها افزوده شود که این مقوله نیاز به تمرکز و توجه ویژه دارد.
بقای تولیدکنندگان
مجید شیرکوند، مدیرعامل شرکت پارسیان طب پژوهش ضمن تایید این مطالب در پاسخ به این پرسش که صنعت تجهیزات پزشکی کشورمان تا چه اندازه به فناوری‌های روز مجهز است به گسترش صنعت گفت: به عقیده من صنعت تجهیزات کشور خیلی با فناوری‌های روز ناآشنا نیست اما به طور کامل هم منطبق با فناوری‌های نوین پیش نمی‌رود. یکی از دلایل این فاصله در سال‌های اخیر ناشی از تحریم‌های جدی علیه کشور بوده است. از دیگر دلایل آن مشکل سیستم آکادمیک آموزش کشور است. با نگاهی گذرا به پایان‌نامه‌های موجود به راحتی می‌توان مسیر حرکت علم از دانشگاه به صنعت را بررسی کرد.
به گفته شیرکوند با اشتیاقی که شرکت‌های دانش‌بنیان برای فعالیت در این حوزه از خود نشان می‌دهند و با ارائه طرح‌های حمایتی مالی و نظارت‌های هدفمند ازسوی دولت پیش‌بینی می‌شود که مسیر رشد و تداوم برای استفاده از فناوری‌های روز افزایش پیدا کند اما استفاده از فناوری‌های روز علاوه بر توسعه پژوهش نیازمند راهکارها و قدم‌های تثبیت شده و بسترسازی مناسب هستیم که ایجاد پلتفرم‌های افزایش بهره‌وری یکی از اساسی‌ترین ملزومات آن است. به عنوان نمونه برای بروزرسانی پژوهش‌ها و تسریع در تکمیل طرح‌ها با فناوری روز در صنعت تجهیزات پزشکی نیاز به یک آزمایشگاه برای آزمون‌های بالینی و تخصصی، امری است حیاتی که تاکنون محقق نشده است. در نظر بگیرید طرحی در زمینه ساخت پیس میکرهای دارای کنترل مغزی تکمیل و آماده ساخت باشد. در مرحله نخست باید نتایج پژوهش‌های بالینی آن تکمیل و ضمیمه طرح شود که کار بسیار دشوار، تخصصی و پرهزینه‌ای است. حال یک شرکت دانش‌بنیان با سرمایه محدود یا باید برود چنین پلتفرمی را ایجاد یا از مجموعه‌های خارج از کشور استفاده کند که در هر دو صورت نیازمند صرف وقت و هزینه است که زمان بیش از اندازه فناوری را از مقوله بروز بودن دور می‌کند.
او در پاسخ به این پرسش که کدام‌یک از محصولات تجهیزات پزشکی ساخت داخل به خارج صادر می‌شود؟ تصریح کرد: به نظر من تمرکز تولید محصولات بیشتر در گروه تجهیزات بیهوشی و تنفسی بوده است. این تمرکز به گونه‌ای است که امروز ترافیک تولید تجهیزات در این زمینه‌ها را شاهد هستیم و رقابت تولیدکنندگان در این حوزه کار را به جایی رسانده که خود تبدیل به یک معضل در حال گسترش شده است.
وی با اشاره به اینکه صادرات مقوله‌ای پیچیده است که بستر آن از مسیر بانک‌ها مهیا می‌شود، گفت: ایجاد شرایط صادراتی مناسب وجود بستر بانکداری بین‌المللی را می‌طلبد و اینکه بیاییم آمارسازی کنیم دردی از صنعت تجهیزات پزشکی دوا نکرده‌ایم. آمارهای غیررسمی هم که مبتنی بر صادرات بر اساس اصل تهاتر است تنها خاصیت آن بقای شرکت‌های تولیدکننده در شرایط نامناسب اقتصادی فعلی یا ماهیگیری‌های حرفه‌ای از آب گل‌آلود وضعیت موجود است.
تولید ۴۰۰ میلیون دلاری تجهیزات
محمدرضا کمپانی، دبیر اتحادیه صادرکنندگان تجهیزات پزشکی با بیان اینکه محصولات دانش‌بنیان تجهیزات پزشکی به ۳ گروه سرمایه‌ای، مصرفی تخصصی و مصرفی عمومی تقسیم می‌شود به گسترش صنعت گفت: دو گروه سرمایه‌ای و مصرفی تخصصی حوزه تجهیزات پزشکی جزو محصولات پیشرفته و با ارزش افزوده بالا به شمار می‌آیند.
به گفته کمپانی ۴۰ درصد محصولات این حوزه در داخل تامین می‌شود که حدود ۴۰۰ میلیون دلار است. درحال‌حاضر ۳۰ شرکت دانش‌بنیان تجهیزات پزشکی فعالیت دارند.
دوره زمانی ۱۵ ساله
زهرا محمدی، رییس انجمن متخصصان تجهیزات پزشکی کشور تولید تجهیزات پزشکی در کشور را از مقوله‌های مهم و بحث برانگیز دانست و به گسترش صنعت گفت: با توجه به اینکه فعالیت در حوزه تجهیزات پزشکی با سلامت آحاد مردم در ارتباط است از این‌رو کسب مجوز برای تولید تجهیزات پزشکی مسیر پر فراز و نشیبی را نسبت به سایر محصولات می‌طلبد. با این وجود بسیاری از فعالان این عرصه با دریافت مجوز موفق به تولید محصولات باکیفیتی شده‌اند که برخی نیز جنبه صادراتی پیدا کرده‌اند.
 وی افزود: برای ارتباط دانشگاه و صنعت از طریق انجمن متخصصان و مهندسان تجهیزات پزشکی را دور هم جمع کرده‌ایم تا بتوان از مهارت‌های تخصصی به همراه علم پژوهشگران در این حوزه بهره برد و فارغ التحصیلان دانشگاهی در بخش صنعت بتوانند نقش‌آفرینی و به وظایف‌شان عمل کنند.
 محمدی به طرح‌های ارائه شده به جشنواره بنیاد ملی نخبگان اشاره کرد و گفت: حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد طرح‌هایی که به این جشنواره ارائه شد ثبت اختراع شده بود و مجوز اولیه برای تجاری‌سازی را پس از ثبت اختراع به‌دست آورده بودند. موضوعی که درباره تجهیزات پزشکی باید جدی گرفته شود این است که بعد از تایید طرح‌های مرحله دوم طراحی و ساخت نمونه اولیه شروع شود که اگر قرار باشد در محیط بیولوژیکی و بدن انسان به‌کار رود پژوهش‌های ویژه خود را می‌خواهد و باید پژوهش‌ها در محیط شبیه‌سازی شده فضای بدن انسان انجام شود. در این مرحله نمونه‌ها در آزمایشگاه‌های حیوان انجام می‌شود و در مرحله بعد اجازه ورود به فضای بالینی را خواهند داشت از این‌رو اگر دیگر پژوهش‌ها در دوره ۳ تا ۵ ساله به اتمام برسند تجاری‌سازی طرح‌های تجهیزات پزشکی دوره زمانی حداقل ۱۱ تا ۱۵ ساله را می‌طلبد، علاوه بر این پژوهشگران باید در طول زمان بروزترین فناوری‌ها را رصد کنند تا زمانی که به نتیجه نهایی رسید همگام با محصولات پیشرفته باشد.
رییس انجمن متخصصان تجهیزات پزشکی کشور صنعت تجهیزات پزشکی را مرتبط با علوم چندمنظوره دانست و اظهار کرد: با توجه به اینکه حوزه تجهیزات پزشکی با دیگر علوم در ارتباط است بنابراین اگر تغییری در یکی از حوزه‌ها ایجاد شود دیگر حوزه‌های پزشکی را نیز درگیر خواهد کرد بنابراین فعالیت در این عرصه به مراتب سخت‌تر از دیگر حوزه‌هاست.