گروه صنعت: امروزه فناوری نقش عمدهای در ایجاد استقلال و توسعه پایدار داشته و جوامع گوناگون در برنامهریزیهای سازمانی، ماموریتها، سیاستهای اجرایی و راهکارها را در اولویت خود قرار میدهند.
بهطور قطع هدف از چنین رویکردی، پدیدآوردن زمینهها و امکاناتی است که به کمک آنها بتوان ضمن گسترش مرزهای دانش به فناوریهای نوین و پیشرفته برای پاسخگویی به نیازها و تحولات جدید در اقتصاد دانشبنیان با رویکرد اقتصاد مقاومتی و در راستای سیاستهای ابلاغی علم و فناوری از سوی رهبر معظم انقلاب دستیافت.
با وجود ضرورت انجام پژوهش در کشور و نقش زیربنایی آن در توسعه علمی کشور، چالشهای بسیاری در مقابل آن قرار دارد که اجازه نمیدهد از تمامی توان و ظرفیتهای پژوهشی موجود استفاده شود. بهطورکلی مشکلات و چالشهایی که دانشبنیانها در ایران با آن مواجه هستند مشابه تمام کشورهای درحالتوسعه است. ازاینرو شناخت ضعفها و کاستیهای این عرصه میتواند به بیشتر شدن عمق و دقت بینش برنامهریزان کمک کند.
همچنین، سیاستگذاری و تدوین برنامههای راهبردی برای ایجاد زیرساخت فناوری و نوآوری و برنامهریزی اجرایی برای بکارگیری و توسعه فناوریهای جدید در قالب پروژههای پژوهشی متناسب با نیازهای عملیاتی کشور و کسب جایگاه شایسته علم و فناوری ضروری به نظر میرسد.
حال با توجه به این چالش، برنامهها و اقدامات پژوهش و فناوری باید همسو با اقتصاد دانشبنیان با رویکرد اقتصاد مقاومتی باشد. ازاینرو دولت نیز بر این بخش تمرکز کرده بهطوریکه معاون سیاستگذاری و ارزیابی راهبردی معاونت علمی از مذاکره با ۴ وزارتخانه برای صیانت از بازار شرکتهای دانشبنیان خبر داده است.
مهدی الیاسی در گفتوگو با مهر درباره یکی از برنامههای معاونت علمی و فناوری ریاستجمهوری که به عنوان صیانت از بازار است، اظهار کرده است: تاکنون با ۴ وزارتخانه بهداشت، نیرو، کشاورزی و ارتباطات و فناوری اطلاعات در راستای برنامه خود برای تحقق صیانت از بازار شرکتهای دانشبنیان توافقاتی داشتیم. این موضوع میتواند در دانشبنیان و تقاضامحور شدن کشور تاثیر بسزایی داشته باشد، به همین دلیل همکاری با وزارتخانههای نیرو، بهداشت، ارتباطات و فناوری اطلاعات و کشاورزی آغازشده و درصدد ارتباط با وزارتخانههای راه، نفت، صنعت، معدن و تجارت و دفاع هستیم.
الیاسی با بیان اینکه بر همین اساس بنا داریم کتابچهای با ۹ فصل برای برنامه دستگاهها به منظور تحقق اقتصاد دانشبنیان تهیه کنیم، گفت: تاکنون حوزه دانشبنیان عرضهمحور بوده؛ این بدان معناست که یک فرد خلاق یک شرکت دانشبنیان راهاندازی میکرد ولی ممکن بود طرحی که در شرکت وجود داشت موردنیاز کشور نباشد.
به گفته وی در برنامه صیانت از بازار، موضوع تقاضامحوری را مطرح کردیم و معکوس پیش رفتیم؛ بدان معنا که برای نمونه از وزارت جهاد کشاورزی درخواست کردیم به ما امکاناتی که در این حوزه نیاز داریم را ارائه کند. همچنین وزارت بهداشت به ۹ حوزه تقسیم شد؛ دانشبنیانهای تقاضامحور در این حوزه را مشخص کردیم و از خریدهای بازار شروع میکنیم؛ سپس ظرفیت بازار را مورد بررسی قرار میدهیم. همه این ابزارها برای به کار گرفتن بازار اجرایی میشود؛ درواقع در اجرای برنامه صیانت از بازار مشکل بین شرکتهای دانشبنیان، بازار و مصرف جامعه بررسی میشود.
وی تاکید کرد: در برنامه صیانت از بازار تولید محصول دانشبنیان شتاب داده میشود و از سوی دیگر محصولات به استانداردهای مشخص میرسند. بعد از صیانت از بازار و تولید محصول دانشبنیان ایرانی برنامه تامین بازار این شرکتها باید پیادهسازی شود.
پیش از این حمیدرضا طیبی، رییس جهاد دانشگاهی درباره اقتصاد دانشبنیان گفته بود: اقتصاد مقاومتی و اقتصاد دانشبنیان بدینمعناست که ما صاحب فناوری داخلی شویم و از سوی دیگر اقتصاد کشور ما یک اقتصاد متکی بر تولید ملی باشد. این صاحب فناوری شدن میتواند تولید محصول، خدمات یا تولید فکر در حوزه علوم انسانی، اجتماعی و... باشد. بهطور قطع دانشگاهها برنامههایی در این زمینه دارند. ما باید در این راستا از همه روشهای معقول برای صاحب فناوری شدن استفاده کنیم. ضروری است که ابتدا اولویتها را در کشور تعیین کنیم یا اینکه خودمانفناوری را تولید کرده و بتوانیم آن را بهراحتی در جامعه کاربردی کنیم. به دلیل آنکه اغلب در مقابل بومیسازی فناوری مقاومتی ازسوی مصرفکننده و مدیران کشور وجود دارد نتوانستهایم فناوریها را بومیسازی کنیم. برخی به تولید داخل اعتماد ندارند و خرید خارجی آنها به دلیل کیفیت کالاهای خارجی مانع خرید داخل میشود. از سوی دیگر هنوز شرایط لازم برای اینکه فناوری داخلی بتواند کیفیت خود را نشان دهد ایجاد نشده است یعنی هنوز ما در کشور آزمایشگاههای ملی و مرجعی نداریم که بتواند براساس استانداردها، کیفیت محصولات داخلی را تعیین کند اما توان تولید بسیاری از فناوریها در کشور وجود داشته که نیاز به زمان بیشتری دارد. راه دیگر بومیسازی فناوری این است که دانش تولید محصول را بخریم. همچنین دولت باید بتواند در فرآیند خرید دانش فنی و تولید محصول داخلی حمایتهایی داشته باشد.
او با بیان اینکه تحول در فناوری بعد از برداشته شدن تحریمها محقق خواهد شد؛ افزود: البته ورود شرکتهای خارجی به داخل کشور یکی از نگرانیهای ماست. باید برای رفع این نگرانی تجمیع خرید خارجی یا تجمیع پروژه کنیم؛ در این صورت بخشی از خرید پروژههای کشور را به شرکتهای خارجی واگذار کنیم و از آنها غیرحرفهای انتقال فناوری بگیریم. البته چه در حالت تحریم و چه در حالت غیرتحریم اراده نظام برای صاحب دانش و فناوری شدن لازم است. اگر مدیران ارشد و تصمیمگیران کشور اراده داشته باشند در حالت تحریم هم میتوانند برنامهریزی درستی انجام دهند و درنهایت اقتصاد متکی بر تولید داخل ایجاد کنند. درواقع اگر اراده نداشته باشیم در دوران تحریم هم صاحب دانش نخواهیم شد. با وجود اراده نظام، تحقق اقتصاد دانشبنیان امکانپذیر است زیرا اگر این اراده نباشد در کشور به روی محصولات خارجی باز میشود. مدیران کشور نباید فکر کنند چون پول نفت داریم میتوانیم دانش و تجهیزات را به هر قیمتی از خارج کشور بخریم. مشکل اصلی ما این است که بهطورجدی، اراده صاحب فناوری شدن در کشور با اینکه صحبتهای خوبی درباره تولید محصولات فناورانه میشود، وجود ندارد.
ما هم نگران هستیم که شرکتهای خارجی بدون برنامه پروژههای ایرانی را در دست بگیرند. ما در دورههای قبل این تجربه تلخ را داشتیم که شرکتهای خارجی همواره پروژههای ایرانی را بر عهده گرفتند؛ در این دورهها به علت عقبافتادگیهایمان هر پروژهای را به یک کشور واگذار کردیم. این پروژهها گاهی ۱۰ مسئول خارجی داشت که از آن موقع به بعد هنوز نتوانستهایم همین پروژهها را تجمیع کنیم و بعد از اجرای ۲ تا ۴پروژه، خودمان آن را در دست بگیریم.
