مژده پورزکی: پس از اینکه ناوگان هوایی ایران سال‌های گذشته را بدون هواپیماهای جدید سپری کرد و در این سال‌ها به تعمیر هواپیماهای فرسوده پرداخت، فرودگاهی از ایران، بیست و دوم دی، میزبان نخستین هواپیمای خریداری شده بود. نخستین فروند از هواپیماهای ایرباس با مدل ۳۳۰ نیز دو روز پیش در شهر تولوز فرانسه به‌طور رسمی به خلبانان و کادر پروازی ایران‌ایر تحویل داده شد تا در آستانه نوروز ۱۳۹۶ هموطنان بتوانند با آرامش و اطمینان بیشتری سفرهای هوایی را انجام دهند.

دومین هواپیمای ایرباس خریداری شده که از مدل ۳۳۰ سری ۲۰۰ است، روز شنبه، ساعت ۳بامداد به‌وقت محلی فرودگاه تولوز فرانسه را به مقصد ایران ترک کرد و با شماره پرواز همای ۷۰۰، ساعت۸ و ۵۷ دقیقه صبح شنبه در فرودگاه مهرآباد تهران به زمین نشست.
به‌این‌ترتیب دستاوردی دیگر از اجرایی شدن برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) با ورود نخستین هواپیمای ایرباس از نوع ۳۳۰ سری ۲۰۰ به ناوگان هوایی شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران(ایران‌ایر) رقم خورد تا ایمنی و رفاه سفرهای هوایی افزایش یابد.
این هواپیما دارای ۲۳۸ صندلی شامل ۳۲ صندلی بیزینس کلاس و ۲۰۶ صندلی اکونومی کلاس است و برای مسافت‌های دور کاربرد دارد.
با لغو تحریم‌ها، شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران قرارداد خرید ۱۰۰ فروند هواپیما را با شرکت اروپایی ایرباس و ۸۰ فروند را با شرکت هواپیماسازی امریکایی بوئینگ امضا کرده و قرارداد خرید ۲۰ فروند هواپیمای ۷۰ نفره نیز با شرکتATR، یکی از شرکت‌های زیرمجموعه ایرباس به‌زودی نهایی می‌شود.
با امضای قرارداد خرید ۲۰۰ فروند هواپیمای جدید برای شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران، نوسازی ناوگان هوایی ایران وارد عرصه جدیدی شده است به‌طوری‌که با امضای قرارداد خرید بیش از ۲۰۰ فروند هواپیمای مسافری دور، متوسط و کوتاه برد با بیش از۵۰ هزار صندلی جدید، جایگاه صنعت هوانوردی ایران در منطقه ارتقا می‌یابد و فرصت‌های اشتغالزایی مستقیم را برای بیش از ۲۰ هزار نفر در داخل فراهم می‌کند.


سومین هواپیما، پنجشنبه در ایران
دومین فروند از هواپیمای برجامی ایرباس ۳۳۰ – که درواقع سومین هواپیمای پسا برجامی است- پنجشنبه وارد کشور می‌شود.
مدیرعامل هما تعویق در ورود هواپیماهای خریداری شده را به دلیل پیچیدگی مذاکرات دانست و گفت: حفظ منافع، مذاکرات را طولانی می‌کند.
فرهاد پرورش در آیین ورود نخستین فروند از هواپیمای ۳۳۰ ایرباس گفت: نخستین فروند از هواپیمایی بدنه وسیع هما وارد تهران شد و امیدواریم مسیر مراحل انتقال هواپیماهای خریداری‌شده نیز به همین شکل ادامه پیدا کند.
این مقام مسئول ادامه داد: قرار نیست برای ورود هر هواپیمایی مراسم استقبال داشته باشیم. مراسم استقبال از هواپیمای قبلی به این دلیل بود که ۳۲۱ یک هواپیمای خط‌شکن و میوه برجام در صنعت هواپیمایی بود. امروز نیز به دلیل آنکه نخستین هواپیمای بدنه وسیع به ناوگان هما پیوسته است این مراسم گرفته شد.
وی افزود: فرآیند خرید هواپیما بسیار پیچیده است و خرید هواپیماهای نو با هواپیمای دست‌دوم تفاوت زیادی دارد. فرض زمان برای خرید هواپیما با توجه به منافع کشور و باورهای ما اجتناب‌ناپذیر است.
مدیرعامل هواپیمایی ایران‌ایر ادامه داد: پیش از این هم در دوره‌های قبل مذاکراتی برای خرید هواپیما وجود داشت که هیچ‌کدام به نتیجه نرسید و به جرات می‌گوییم کاری که در این دوره انجام شد در مقایسه با دوره‌های قبل بسیار مجدانه و موشکافانه‌تر بود. بنابراین اگر می‌شنوید که تاریخ ورود هواپیمایی به تعویق می‌افتد به دلیل پیچیدگی‌های مذاکره است. طرف‌های غربی به دنبال منافع خود بودند و ما هم به دنبال حفظ منافع خود هستیم بنابراین حفظ منافع مذاکرات را طولانی می‌کند.
هواپیماهای جدید در حالی به ایران وارد می‌شوند که مقامات ایرانی تاکید بر نوساز یا کم سن بودن آنها دارند. عباس آخوندی پیش‌تر در مراسم رونمایی از شیوه‌نامه جدید تاسیس شرکت‌های هواپیمایی، درباره سن هواپیماهای خریداری شده، گفته بود: در شیوه‌نامه قبلی، محدودیتی برای ورود هواپیما نداشتیم تا جایی‌که هواپیماهای با عمر ۴۰ سال وارد کشور می‌شد و این مسئله باعث شده بود ناوگان هوایی ایران از پیرترین ناوگان هوایی دنیا باشد اما امروز خرید و اجاره هواپیماهای بالای ۱۵سال ممنوع است.
به‌این‌ترتیب قراردادهای جدید با بوئینگ و ایرباس امضا شد و نخستین هواپیماهای ایرباس اِی۳۲۱، به سفارش هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران «هما» وارد کشور شد و قرار است در ۱۰ سال آینده به‌مرور هواپیماهای دیگر نیز به ناوگان هوایی ایران بپیوندد.


مزیت‌های هواپیماهای جدید
درحالی‌که برخی به خرید هواپیماهای جدید انتقاد دارند، ورود هواپیماهای جدید، مزیت‌های متعددی دارد. استفاده از هواپیماهای جدید، مزیت‌هایی ازجمله کاهش هزینه‌های تعمیر و سوخت، افزایش امنیت و ایجاد اشتغال و خروج ناوگان هوایی از رکود دارد.
برخی فعالان اقتصادی در جایگاه منتقدان خرید هواپیماهای جدید قرار گرفته و می‌گویند که واردات هواپیما به اشتغالزایی برای جوانان بیکار و تحصیل‌کرده منجر نمی‌شود و تولیدی‌های تعطیل را احیا نمی‌کند.
بااین‌حال، موافقان این واردات بیش از مخالفان هستند. امین سالاری، رئیس اتحادیه صنایع هوایی و فضایی ایران درباره ویژگی‌های فنی هواپیماهای خریداری شده به گسترش صنعت گفت: موتور این هواپیماها نسبت به هواپیماهای پیشین، صدای کمی تولید و سوخت کمتری مصرف می‌کند و آلودگی هوای کمتری دارند. دستگاه‌های ارتباطی این هواپیماها به‌مراتب بهتر از هواپیماهای موجود بوده و به‌طورکلی از آخرین فناوری‌های روز برخوردار هستند.
حسین وثوق‌ایرانی، عضو کمیسیون احداث و خدمات فنی و مهندسی اتاق بازرگانی ایران به گسترش صنعت گفت: خرید هواپیماهای جدید یکی از مهم‌ترین دستاوردهای دولت یازدهم بوده است چراکه در سال‌های تحریم، خرید هواپیماهای جدید با موانع جدی روبه‌رو شده بود. بااین‌حال برجام توانست راه را برای نوسازی ناوگان هوایی ایران باز کند. سایر دستاوردهای برجام امروز برای مردم به وضوح دیدنی نیست اما ورود نخستین هواپیما به ایران برای مردم ملموس است.
 وی افزود: تاثیر خرید هواپیماهای جدید را در سال‌های آینده خواهیم دید.


 اشتغالزایی در صنایع هوایی
با اینکه هواپیماهای موردنظر ایران به‌طور کامل از شرکت بوئینگ خریداری خواهد شد اما این دلیل بر نادیده گرفتن اشتغالزایی نیست.
عباس آخوندی، وزیر راه و شهرسازی پیش‌تر، ظرفیت اشتغال ایجاد شده در این زمینه را برای ۸هزار نفر دانست. با توجه به اینکه این اشتغالزایی، در زمینه تولید نبوده و خدماتی هستند باید درنظر داشت که ضریب اشتغال غیرمستقیم برای مشاغل خدماتی ۷ درنظر گرفته می‌شود. بر این اساس پس از پایان اجرای این قرارداد حدود ۵۶هزار اشتغال جدید ایجاد خواهد شد.
محمدرضا صفا، عضو اتاق بازرگانی بندرعباس درباره تاثیر رشد اشتغال در صنایع هوایی به گسترش صنعت گفت: خرید هواپیماهای جدید منجر به اشتغالزایی خواهد شد. درحال‌حاضر ناوگان هوایی ایران به دلیل نداشتن هواپیماهای مناسب در شرایط نامطلوبی است که چنانچه هواپیماهای جدید به آن افزوده شوند، رونق خواهند گرفت.
وی افزود: رونق حمل‌ونقل هوایی به معنای اشتغالزایی در فرودگاه‌ها و شرکت‌های هواپیمایی است و سطوح شغلی خلبان و مهمان‌دار هواپیما تا سطوح خدماتی را دربر می‌گیرد.
صفا افزود: یکی دیگر از مزیت‌های خرید هواپیماهای جدید، جلوگیری از خروج ارز است. در شرایطی که ایران هواپیماهای مناسبی ندارد، ۵ تا ۶میلیارد دلار ارز به‌واسطه شرکت‌های هواپیمایی خارجی از کشور خارج می‌شود.
این فعال بخش خصوصی به دیگر مزایای خرید هواپیماهای جدید اشاره کرد و گفت: خرید هواپیماهایی با تجهیزات و فناوری‌های روز از جهت‌های دیگری نیز بر اقتصاد ملی اثر می‌گذارد و اقدامی پربرکت است که نتیجه آن را ۱۰سال آینده می‌بینیم. اگرچه هنوز یک هواپیما وارد شده است اما پس از ورود تمامی هواپیماهای خریداری شده به فرودگاه‌ها، شاهد تحولی بزرگ در حمل‌ونقل هوایی ایران خواهیم بود که نقطه آغاز آن در سال ۹۵ قرار گرفت.
عضو اتاق بازرگانی بندرعباس به افزایش امنیت پرواز نیز اشاره کرد و گفت: با ورود هواپیماهای بوئینگ و ایرباس، امنیت پرواز نیز افزایش خواهد داشت.


رکود در اقتصاد هوایی
توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل هوایی در شهرهای کوچک به همان اندازه پرواز در شهرهای بزرگ مهم است اما فرودگاه‌های کوچک که آمار قابل‌توجهی از فرودگاه‌های کشور را به خود اختصاص می‌دهند، به خواب رفته‌اند و به فرودگاه‌هایی غیرفعال و زیان‌ده تبدیل شده‌اند تا جایی که ساخت‌وساز فرودگاه‌های جدید در کشور موردانتقاد کارشناسان حمل‌ونقل هوایی است و این در حالی است که راه‌اندازی هر یک از فرودگاه‌های موجود در مرکز استان‌ها بنا بر ضرورت توسعه مناطق بوده است.
با اینکه ۹۰درصد فرودگاه‌های زیرنظر شرکت فرودگاه‌ها زیان‌ده بوده و از مجموع ۵۴ فرودگاه کشور تنها ۶ واحد دارای توجیه اقتصادی هستند اما کارشناسان می‌گویند وجود این فرودگاه‌ها برای فعالیت اقتصادی مناطق کشور و افزایش جی.دی.پی موثر است.
 برخی از فرودگاه‌های کوچک هفته‌ای یک یا دو پرواز دارند و برخی حتی در حالت نیمه‌تعطیل به سر می‌برند. یکی از مشکلاتی که فرودگاه‌های کوچک را غیرفعال کرده، ناوگان‌های غیرمناسب است. بیشتر آنها برای پروازهای متوسط و دوربرد مناسب است درحالی‌که فرودگاه‌های کوچک به ناوگان‌های زیر ۵۰ نفر نیاز دارد و تنها با تامین هواپیماهای کوچک می‌توان به رونق فرودگاه‌های کوچک امیدوار بود. با وجود اینکه تاکنون نگاهی جدی به هواپیماهای کوچک وجود نداشته اما قرار تا ایران در زمینه تهیه این نوع از هواپیماها اقداماتی داشته باشد به‌طوری‌که با شرکت ATR مذاکراتی داشته است.
فرهاد پرورش، مدیرعامل شرکت هواپیمایی ایران چندی پیش درباره مذاکرات با ای.تی.آر فرانسه برای تامین ۲۰ فروند هواپیمای کوچک گفته بود، این تعداد هواپیما نیاز ۶۰درصد فرودگاه‌های کوچک را تامین می‌کند. بااین‌حال در ۱۰سال آینده ظرفیت افزایش این نوع هواپیماها تا ۵۰ فروند دیگر هم وجود دارد.
چنانچه گفته شد، بیشتر فرودگاه‌ها و شرکت‌های هواپیمایی ایران امروز در شرایط زیان‌ده به سر می‌برند. این شرایط سخت، اشتغال در صنایع هوایی را تحت‌تاثیر قرار داده است. ازاین‌رو برخی از کارشناسان معتقدند خرید هواپیماهای جدید، منجر به اشتغالزایی خواهد شد.
 این تنها یکی از دستاوردهایی است که مذاکرات ایران با ۱+۵ برای کشورمان در پیش داشت. بااین‌حال برخی‌ها خرید هواپیماهای جدید را بی‌فایده می‌دانند.