امیر مهرزاد: تامین واگنهای مورد نیاز کشور از طریق روسیه صدای برخی از منتقدان را درآورد. آنها معتقد بودند در حالی که ایران دارای کارخانههای واگنسازی است نیازی به واردات این محصول وجود ندارد و طرف دیگر که مجوز این کار را از مجلس دریافت کرده بود و در برنامه بودجه سال ۹۶ نیز این موضوع قید شده بود برای توسعه کشور اقدام به این کار کرد.
اواسط بهمن ۹۴ کومرسانت، رسانهای روسی از تحویل ۵۰۰۰ واگن باری تولید شرکت «اورال واگن زاوود» به ایران خبر داد و نوشت: بانک دولتی توسعه روسیه (ونش اکونوم بانک) یک وام ۱۱/۲میلیارد روبلی (۱۴۰ میلیون دلاری) به این منظور در اختیار شرکت اورال واگن زاوود قرار میدهد که این واگنها در بخش فنی سیستم ریلی ایران به کار گرفته میشود و انتظار میرود تحویل این واگنها قبل از پایان سال ۲۰۱۶ میلادی آغاز شود. موج مخالفت با قرارداد واگن ایران و روسیه از دو جبهه آغاز شد. جبههای که متولی حمایت از تولیدکنندگان داخلی بوده و جبهه دیگری که به نظر میرسد بیشتر مقاصد سیاسی خود را دنبال میکند و رضایت و ناراضی بودن تولیدکننده برایشان اهمیت چندانی ندارد. ایندسته از منتقدان موضوع واگن را تنها دستاویزی برای انتقاد به دولت میدانند.
پس از طرح این قراردادها و اعلام موافقت وزارت صنعت، معدن و تجارت برخی از انتقادات همچنان ادامه داشت. در موج نخست انتقادات به این قرارداد، پس از مشخص شدن این موضوع که واردات واگن انجام نخواهد شد و موضوع تولید مشترک روسیه و ایران است برخی همچنان انتقادات خود را ادامه دادند.
انتقاد به واردات یا تولید مشترک؟
علیاکبر کریمی در تذکر شفاهی خطاب به وزیر صنعت، معدن و تجارت گفت: اکنون ۶ واحد صنعتی تولیدکننده واگن در سطح کشور داریم که شرکت واگن پارس اراک بهعنوان قدیمیترین و بزرگترین واحد تولیدکننده واگن باری و مسافربری در ۴۰ سال گذشته است اما در سالهای اخیر شاهد ورود واگنهای مستعمل هستیم که مخاطراتی برای مردم دارند. نماینده مردم اراک و کمیجان در مجلس شورای اسلامی ادامه داد: در رسانهها نیز منتشر شده که ۵ هزار دستگاه واگن باری با فاینانس کشور روسیه و ۲ هزار دستگاه واگن مسافربری و مترو از کشور چین در حال وارد شدن است که این واردات باوجود سیاستهای ابلاغی اقتصاد مقاومتی در راستای مخالفت با تولید داخل بوده و باعث نابودی این صنعت در کشور و بیکاری هزاران نفر از پرسنل میشود. زمانی که موضوع واردات ۶ هزار واگن به کشور مطرح شد، وزارت صنعت، معدن و تجارت نیز از جدیترین مخالفان این طرح بود. وزارت صنعت، معدن و تجارت بر اساس اقتصاد مقاومتی وظیفه دارد چرخ تولید کشور را حفظ کند و در صورتی که توان تولید یک محصول استراتژیک در کشور وجود دارد، مانع از واردات آن شود. بر این اساس این وزارتخانه از آغاز مطرح شدن این بحث مخالفت خود را اعلام کرد اما دیری نگذشت که وزارت صنعت، معدن و تجارت به عنوان متولی حمایت از تولیدکنندگان داخلی به این نتیجه رسید که واردات این واگنها میتواند به نفع تولیدکنندگان داخلی باشد. گسترش صنعت به بررسی تاثیر این قرارداد بر کارخانههای واگنسازی داخل کشور پرداخته است.
مونتاژ و تولید در ایران
سعید رسولی، عضو هیات مدیره شرکت راهآهن گفت: واگنهای مورد توافق برای فروش به ایران همگی قسطی بوده و با نرخ بسیار پایین عرضه شده است. وی از ارائه تسهیلات مطلوب از ناحیه دولت روسیه به خریداران واگنهای روسی خبر داد و گفت: این اقدام دولت روسیه با هدف ایجاد رونق در تولید واگن در آن کشور بوده و دولت روسیه برای فروش قسطی محصولات تولیدی آن کشور برای مشتریان خارجی منابع مالی خوبی در نظر میگیرد. وی در تشریح جزییات قرارداد خرید واگن ایران از روسیه گفت: خرید این قطارها با مشارکت تولیدکنندگان داخلی بوده بنابراین، قطارهای وارداتی در داخل مونتاژ خواهند شد که به مرور انتقال فناوری هم انجام میشود. عضو هیات مدیره شرکت راهآهن با بیان اینکه در قرارداد بین ایران و روسیه ۶هزار واگن وارد کشور میشود، اظهار کرد: ۱۱۰۰ واگن آن در داخل مونتاز شده و مابقی هم در سالهای آینده و با مشارکت داخلیها ساخته میشود. وی پیرامون مخالفت اولیه وزارت صنعت، معدن و تجارت با واردات واگن به کشور گفت: وزارت صنعت، معدن و تجارت در اوایل با واردات واگن به شدت برخورد داشت اما در سفری که مدیران این وزارتخانه با کارشناسان راهآهن به روسیه داشتند و پس از انجام مذاکره با تولیدکنندگان روسی، آنها هم به توافق رسیدند. رسولی با بیان اینکه اصلیترین موضوع در تولید ناوگان ریلی داخل کشور تامین منابع مالی آن است، افزود: در داخل کشور خط اعتباری تامین منابع مالی برای افزایش تولید وجود ندارد. این عضو هیات مدیره شرکت راهآهن خواستار آن شد که دولت از تولید داخلی حمایت بیشتری کند و تصریح کرد: در داخل کشور تولیدکنندگان برای تامین منابع مالی به هر دری میزنند اما امکانی برای تامین منابع مالی وجود ندارد، حال آنکه در خارج از کشور با توجه به نوع تسهیلات مالی، این امر سبب شده که بخش خصوصی ریلی کشور ناوگان خود را از روسیه خریداری کند. رسولی بیان کرد: در طول برنامه ششم توسعه اقتصادی، دستکم ۲۸ هزار واگن مورد نیاز شبکه ریلی کشور خواهد بود. سال گذشته ۳۵۰ واگن با عمر بالای ۴۵ سال از شبکه حملونقل ریلی خارج شد که نتیجه آن کاهش ظرفیت جابهجایی مسافر خواهد بود.
همکاری با روسیه، فرصت جدید
فرجالله رجبی، عضو کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی درباره وضعیت واگنسازی در ایران به گسترش صنعت توضیح داد: در سالهایی که ایران تحریمهای اقتصادی را تجربه میکرد، تلاشهای بسیاری شد تا بتوانیم علاوه بر حمایت از تولید داخل این نیاز را از طریق کشورهای خارجی نیز برطرف کنیم. پس از سیاستگذاریهایی که در این حوزه شد، دولت دهم تصمیم گرفت واردات واگن را تسهیل کند تا بخشی از مشکلات مربوط به حملونقل برطرف شود. رجبی با اشاره به اینکه متاسفانه این سیاست بدون در نظر گرفتن توان واحدهای داخلی بود، افزود: بعد از گذشت دوره دولت دهم، واگنسازیهای داخل کشور با بحرانهای جدی روبهرو شده بوند. از طرفی توان تولید آنها به دلیل کاهش سرمایه در گردش و سفارشهایی که به خارج کشور داده میشد، کاهش پیدا کرده بود و از طرف دیگر نیاز داخل کشور به دلیل حجم بالای سفارش به خارج کشور تامین شده بود. این عضو کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه اکنون دولت راهی جز ایجاد زیرساختهای کافی برای همکاری مشترک تولیدکنندگان داخلی با شرکتهای خارجی ندارد، توضیح داد: به لحاظ کیفیت تولید اگر میتوانستیم در شرایط فعلی این کارها را با کشورهای پیشرفتهتر داشته باشیم بهتر بود اما این فرصت خوبی است و باید بیشترین بهره را از آن برد. وی با تاکید بر اینکه در شرایط کنونی روسیه از بهترین شریکانی است که ایران میتواند این پروژه را با همکاری مشترک آغاز کند، افزود: ایران باید بتواند در گامهای بعد با کشورهایی مانند ایتالیا و آلمان نیز وارد مذاکره شود اما باید این موضوع را در نظر داشت که توان مالی و دانش فنی واحدهای واگنسازی کشور برای همکاری با کشورهای توسعهیافتهتر کافی نیست.
مجلس مجوز داده است
مجید کیانپور، دیگر عضو کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی درباره شیوه همکاری ایران و روسیه به گسترش صنعت توضیح داد: روسیه از جمله کشورهایی است که ایران در سالهای دولت یازدهم توانست روابط بسیار عمیقی با آن برقرار کند. همچنین با احتساب کاهش سرمایه در گردش کشور مجلس به دولت مجوز داد تا ۵ میلیارد دلار از منابع روسی وام بگیرد. وی با اشاره به اینکه این مجوز در قانون بوجه ۹۶ به تایید مجلس شورای اسلامی رسیده، گفت: ایران و روسیه زمینههای همکاری بسیاری دارند و صنایع ریلی یکی از مهمترین آنهاست. باید از فناوری روسی استفاده کنیم تا علاوه بر تامین نیاز در کوتاهمدت بتوانیم بر اساس برنامهریزیهای میانمدت و بلندمدت تولیدکنندگان کشور را تقویت و به سمت تولید محصولات رقابتی هدایت کنیم. کیانپور با بیان اینکه شرکت تامینکننده قسمتی از فناوری خود را وارد میکند و ما میتوانیم از فناوری آنها استفاده کنیم، گفت: ایران در فناوری واگنسازی زیرساختهای مناسبی دارد و ما کارخانههای بزرگ واگنسازی در کشور داریم. با این حال آنها در رکود به سر میبرند و باید بتوانیم به کمک کشورهای توسعهیافته آنها را از وضعیت کنونی نجات دهیم. براساس این گزارش از مجموع ۶ هزار واگن تنها هزار و ۱۰۰ واگن به ایران وارد میشود که قرار است در داخل کشور مونتاژ شوند تا تولیدکنندگان ایرانی با این محصول آشنایی بیشتری پیداکنند و دانش فنی طرف روس نیز به ایران منتقل شود. همچنین ۴ هزار و ۹۰۰ واگن باقیمانده قرار است در داخل کشور به کمک روسها و زیرساختهای داخلی تولید شود که این جدیترین گام برای انتقال دانش فنی به شمار میرود. با تمام این اوصاف برخیها همچنان دلواپس هستند و گفتههای نمایندگان مردم، دولت و متولیان واگنسازی در کشور نیز برای آنها کارساز نیست.
