فاطمه امیراحمدی: زمانی که انقلاب صنعتی با اسب بخار جیمزوات در قرنهای هفدهم و هجدهم میلادی در انگلیس آغاز شد در ادامه صنعتگران کشورهایی که دچار این تحول شده بودند با چالش جدیدی روبهرو شدند. انقلاب صنعتی را میتوان تاثیرگذارترین انقلاب بر روش زندگی افراد دانست.
افزایش تیراژ تولید با سرعت ماشینآلاتی که جایگزین نیروهای یدی انسانی شده بودند کشورهای صنعتی را به این سمت سوق داد تا برای کالاهای انبوه خود بازاری بیابند و اینگونه داستان استعمار آغاز شد. اگر برای دورهای کشورهای صنعتی در تصاحب سرزمینها برای گرفتن بازارهای کشورهای غیرصنعتی با یکدیگر رقابت و سهم خود را تعیین میکردند امروز تاریخ مصرف ندارد و شیوه بازاریابی به طور کامل متحول و مدرن شده است. اما از آنجایی که همیشه قرار است جامعه انسانی برای سود بیشتر درگیر برخی مسائل باشد امروز قاچاق، کابوسی برای کشورهای ضعیفتر در حوزه اقتصادی شده است. برخی دلالها که واسطه خرید هستند در عصر حاضر برای سود بیشتر به سوی قاچاق کالاهای بیکیفیت و حتی باکیفیت رفتهاند و با توجه به حمایتهای دولتی که برخی کشورها در امر صادرات برای تولیدکنندگان خود درنظر گرفتهاند از هر دو سو این امر تقویت میشود؛ چه تولیدکننده خارجی و چه دلالی که بهدنبال سود بیشتر از پرداخت تعرفه فرار میکند و این وضعیت آسیب جدی به برخی تولیدکنندگان خرد در کشورهای مقصد وارد میکند. بازار لوازم یدکی ایران یکی از میدانهای حضور کالاهای قاچاق است که به گلایه بسیاری از تولیدکنندگان و نیز مصرفکنندگان منجر شده است. در حالی که مدیران اتحادیه صنف فروشندگان لوازم یدکی اتومبیل و ماشینآلات تهران اذعان دارند نظارت جدی وجود دارد و بیشتر قطعاتی که در بازار عرضه میشود باکیفیت و ساخت داخل است اما گزارشهای میدانی و ادعاهای تولیدکنندگان خلاف آن را بیان میکند.
راههای رسمی مجرای ورود قاچاق
پیمان فلسفیحقیقی از فروشندگان بازار لوازم یدکی درباره کالاهای قاچاق موجود در این بازار به گسترش صنعت گفت: این روزها اقلامی که به بازار لوازم یدکی وارد میشود از طریق قاچاق به معنی ورود از راههای غیرمتعارف نیست بلکه ممکن است جنس از گمرک و از مجرای رسمی به گونهای ترخیص شود. در واقع قاچاقی که امروز برای کالاها وجود دارد تنها از گمرک است و از مسیر دیگری اتفاق نمیافتد. وی عنوان کرد: امروز بیشتر کالاهای بازار لوازم یدکی از سوی گمرک ترخیص و به بازار لوازم یدکی عرضه میشود. شاید درصد بسیار پایینی که ارزش پیگیری ندارد از طریق آنچه گفته میشود مخفیانه و از راهی غیراز گمرک وارد بازار شود. او تاکید کرد: امروز قطعات بازار لوازم یدکی بیشتر از طریق خود گمرک وارد میشود و افراد با کماظهاری و حتی دادن مبلغی آنها را وارد میکنند. ضمن اینکه امروز وارد کردن کالایی به شکل قاچاق ارزش و سودی برای واردکننده ندارد. وی درباره دلیل آن نیز اظهار کرد: افراد نیاز ندارند اقلام موردنظر خود را از مسیرهای نامتعارف وارد کنند زیرا میتوانند با شیوههایی که امروز مرسوم شده از طریق همان گمرک کالاها را ترخیص کنند و مهر استاندارد را به لحاظ کیفیت داشته باشند.این فعال بازار لوازم یدکی خودرو افزود: شاید اقلام دیگر به شکل کولبری آورده شود اما لوازم خودرو صرفه اقتصادی ندارد. در بین قطعات خودرو تایر تنها قطعهای است که ممکن است به شکل قاچاق وارد شود اما اقلام کوچک ارزش قاچاق ندارند.
یا قطعات برخی خودروهای خاص را وارد کنند که در داخل تولید ندارند اما بهطورقطع برای قطعات پرمصرف خودروهای قدیمی این کار انجام نمیشود. او در پاسخ به این پرسش که شما به عنوان یک فروشنده بازار لوازم یدکی چند درصد بازار را مربوط به قطعات قاچاق میدانید، گفت: نخست باید تعریف مشخصی از قاچاق داشته باشیم، اینکه به چه چیزی قاچاق گفته میشود؟ جنسی که از میدانهای رسمی گمرک خارج شده باشد یا غیرگمرک؟ در کشور ما قاچاق تعریف روشنی ندارد. شاید امروز به خیلی از کالاها قاچاق گفته میشود اما از طریق گمرک وارد میشوند و همانطور که در بالا اشاره شد به طور مخفیانه و راههایی غیر از گمرک بسیار اندک اتفاق میافتد. از این رو برخی کالاهای ترخیص شده به دلیل پرداخت نکردن درصد به مجرای رسمی به عنوان قاچاق تلقی میشود.
جای خالی سازمانهای نظارتی
فلسفیحقیقی در ادامه تصریح کرد: به هر حال این مشکل به فروشندگان بازار برنمیگردد، نمیتوان به کالایی که قانونی وارد میشود و مهر رسمی قانون خورده و مامور گمرک امضا کرده کالای قاچاق گفت. این چالش مربوط به سازمانهای نظارتی است که باید برای رفع آن برنامهای داشته باشند. او گفت: این کمکاری گمرک است و باید برای رفع این مشکل دولت وارد شود و مجرای ورودی کالاهای قاچاق را از همان ابتدا و از گمرک بگیرد. این فروشنده در پاسخ به این پرسش که آیا به لحاظ فنی برای فروشندگان قابل درک است که کالا از کیفیت لازم برخوردار است یا خیر، گفت: افرادی که در کارهای پخش و توزیع فعالیت دارند تنها از روی تعداد مرجوعیها میتوانند به استاندارد نبودن کالای موردنظر پی ببرند اما به لحاظ ظاهری قابل تشخیص برای فروشندگان بازار لوازم یدکی نیست. وی تاکید کرد: به ویژه امروز که بسیاری از قطعات الکترونیکی شده و پوسته زیبا و تمیزی دارد و مدارهای الکترنیکی و آیسی داخل آن قابل تشخیص نیست.
مرجوعی نشانگر کیفیت
فلسفیحقیقی درباره قطعات مرجوعی توضیح داد: قطعات مرجوعی به طور عمده از سوی فروشندگان خرد و تعمیرکارها جمعآوری و برای فروشندگان بازار فرستاده میشود و فروشنده از روی تعداد مرجوعیها به نسبت تعداد فروخته شده از آن کالا به کیفیت آن پی میبرد.او همچنین در پاسخ به این پرسش که آیا ممکن است فروشنده با وجود تعداد زیاد قطعات مرجوعی باز هم مبادرت به خرید و فروش آن قطعه ورزد، گفت: بله، گروههایی اینچنینی وجود دارند اما دائمی نیستند و به مرور حذف میشوند. فلسفیحقیقی در پایان گفت: این روزها میزان فروش قطعات یدکی خودرو در بازار لوازم یدکی نسبت به سال ۹۴ به نصف رسیده است و دلیل این رکود نیز به وضعیت اقتصادی مردم و همچنین ورود خودروهای جدید برمیگردد که هنوز به مصرف نیفتادهاند.
قاچاق و کالای باکیفیت و بیکیفیت
وضعیت اقتصادی جامعه به گونهای است که امروز صاحبان خودرو به جای تعویض قطعه موردنظر ترجیح میدهند آن را تعمیر و دوباره مورداستفاده قرار دهند. یکی از این قطعات جعبه فرمان هیدرولیک است که شاید مغازهداران آن در بازار بیشتر به خدمات و سرویسدهی آن مشغول باشند تا خرید و فروش. حسن نیکومنش از دیگر فروشندگان بازار که در این بخش فعالیت دارد و بیشتر در بخش خدمات مشغول است در بحث قاچاق قطعات در بازار به گسترش صنعت گفت: قطعات قاچاق زیادی در بازار وجود دارد و این امر طبیعی به نظر میرسد زیرا هر کالایی که موردنیاز بازار باشد وارد میشود. او که بیشتر به تعمیر قطعات مشغول است شاید بیشتر از فروشندگان بتواند درباره کیفیت قطعات نظر دهد. نیکومنش در پاسخ به این پرسش که سهم قطعات قاچاق و بیکیفیت در بازار چقدر است، گفت: شاید قطعات زیادی به کشور قاچاق شود اما دلیلی ندارد که تمام آنها بیکیفیت باشند. مسئله بیکیفیتی جدا از بحث قاچاق است. وی افزود: فردی که کالایی را به شکل قاچاق وارد میکند با ندادن درصد تعرفه به گمرک سود خود را میبرد و دلیلی ندارد قطعه بیکیفیت وارد کند. این فعال بازار لوازم یدکی خودرو در پاسخ به این پرسش که آیا قاچاق نمیتواند معضلی برای تولید داخل باشد، گفت: در بحث قاچاق نمیتوان صحبت کلی داشت زیرا برخی قطعات در داخل تولید نمیشود و فرد آن را بدون پرداخت گمرکی وارد و در بازار عرضه میکند. به طور نمونه مدلهای جدید خودرویی که وارد کشور میشود (هیوندا، بامو، بنز و... ) و تعداد محدودی دارند قطعهسازی داخلی برای تامین قطعات موردنیاز آن وجود ندارد در نتیجه نیاز است تا وارد شوند.
چالش مصرفکننده
اما هر واردکنندهای که خودروی جدیدی وارد میکند باید خدمات پس از فروش آن را نیز پوشش دهد این امری قانونی برای واردات خودروهاست. نیکومنش در ادامه به گران بودن قطعات شرکتهای موردنظر اشاره و عنوان کرد: بعضی از شرکتهای خدماتی که سرویس خودروهای وارداتی را به عهده دارند از شرایط خود سوءاستفاده زیادی میکنند و مصرفکننده ترجیح میدهد قطعه موردنیاز خود را از بازار تهیه کند. به طور نمونه قطعهای که در بازار میتواند با ۵۰۰هزار تومان تهیه کند در شرکتهای خدمات پس از فروش برای همان قطعه باید یک تا یک میلیون و ۵۰۰هزار تومان هزینه کند.
در ادامه او به قطعات بیکیفیت در بازار اشاره کرد و گفت: بیشتر این قطعات مربوط به کالاهای چینی است اما در بین قطعات داخلی قطعات کمکیفیت و بیکیفیت نیز وجود دارد. او اظهار کرد: امروز مشتری به دنبال جنس ارزانقیمت بوده و طبیعی است با کاهش نرخ کیفیت نیز کاهش پیدا کند و فروشنده نیز با ارزیابی که از بازار دارد برای نگه داشتن بازار خود قطعات باکیفیت پایینتر و ارزانتر وارد میکند.
افت ارزش پول و تمایل به کالای ارزانقیمت
نیکومنش در ادامه به ارزش پول کشور و چالشهای آن اشاره کرد و گفت: تمام این مسائل به این برمیگردد که ارزش پول کشور افت پیدا کرده و به این ترتیب ارزش کار تولیدکننده نیز به همان نسبت پایین آمده است و در ادامه خریدار و فروشنده هر دو ناگزیر هستند به کالای باکیفیت پایینتر و ارزانتر تن دهند. وی درباره وضعیت کیفیت قطعه جعبه فرمان هیدرولیک گفت: این قطعه در کشور تولید ندارد و تنها در بحث جعبه فرمان هیدرولیک پراید تولید میشود که به لحاظ کیفیت در حد مطلوبی است و برای سایر مدلها از کشورهای چین و... وارد میشود.نیکومنش در پایان گفت: برای برونرفت از چالشهای موجود باید مجریان دولتی وارد شوند و با برنامهریزی اقتصادی گره مشکلات را باز کنند.
