فاطمه امیراحمدی: یکی از بحث‌هایی که در رسانه‌ها درباره وضعیت صنعت قطعه مطرح می‌شود توانایی لازم نداشتن صنعتگران این صنعت برای همراهی در تولید قطعات جدید برای مدل‌های تازه وارد به بازار خودرو است.

از سخنان دیگری که در این‌باره نیز کم و بیش شنیده می‌شود این است که صنعت قطعه کشور حرفی برای گفتن ندارد و با فناوری روز دنیا فاصله بسیاری دارد. چقدر این ادعاها واقعیت دارد مسئله‌ای است و چگونگی خروج از این وضعیت موضوعی دیگر است. «گسترش صنعت» در این گزارش سخنان قطعه‌سازان و خودروسازان را آورده است که هریک از این کارشناسان از منظری به این مسئله نگریسته‌اند. از نگاه قطعه‌ساز اگر ضعف‌هایی در این صنعت وجود دارد مربوط به سیاست‌گذاری‌های صنعت بالادستی آن است و خودروساز معتقد است مصرف‌کننده حق دارد محصول باکیفیت داشته باشد و قطعه‌ساز باید برای تولید قطعات با فناوری جدید هرچه زودتر خود را از شرایط تحریمی خارج کند.

نقش قطعه‌سازان پررنگ‌تر شود
امید رضایی، بازرس انجمن تخصصی صنایع همگن نیرومحرکه و قطعه‌سازی کشور، نخست درباره اینکه آیا وضعیت صنعت قطعه توانایی همراهی تولیدات جدید را ندارد، گفت: بخشی از نظراتی که بیان می‌شود این صنعت فاصله زیادی با دانش دنیا دارد درست است و در بخشی از حوزه‌ها و رشته‌های کاری در صنعت قطعه چالش‌هایی وجود دارد اما در بخش‌هایی نیز قطعات با استانداردهای جهانی در حال تولید و تامین است چنان‌که در بازارهای بین‌المللی مدعی هستیم و حرفی برای گفتن داریم از این رو منطقی نیست به‌طور کلی اعلام شود این صنعت حرفی برای گفتن ندارد.
وی افزود: بخش قابل توجهی از قطعات خودروهایی که هم‌اکنون در کشور در حال تولید است داخلی بوده ضمن آنکه مدل‌های جدیدی که امروز از سوی خودروسازان وارد شده بخشی از قطعات در داخل ساخته می‌شود. این نشان می‌دهد که به هر حال قطعه‌ساز داخلی توانسته به استانداردهای مورد نیاز برسد که از وی دعوت به همکاری شده است. در کنار این امر با توجه به اینکه این قطعات با استانداردهای روز دنیا در حال تولید است امکان صادرات را نیز در اختیار دارد.او ادامه داد: در چند رسانه این موضوع مطرح شده بود که صنعت قطعه امکان همراهی ندارد و چنین تحلیلی نمی‌تواند منصفانه باشد ضمن اینکه این ادعا نیز به ۲ دلیل است؛ نخست اینکه بدنه دولت و خودروساز را به این سمت و سو هدایت می‌کند که چنین امری ممکن است واقعیت داشته باشد و این فرصتی برای تهییج اذهان عمومی درباره کیفیت محصولات و نیز تلاش برای واردات قطعات خواهد بود. دیگر اینکه قطعه‌ساز داخلی با چنین اخباری از ادامه فعالیت بیشتر ناامید شده چنان‌که امروز این صنعت با توجه به مشکلات نقدینگی انگیزه‌ای برای سرمایه‌گذاری در این حوزه ندارد. در کنار این وضعیت مطرح کردن این‌گونه مسائل باعث می‌شود اگر کسی تمایل به سرمایه‌گذاری هم داشته باشد منصرف شود.این فعال صنعت قطعه یادآور شد: اگر تحلیل‌ها کارشناسی‌تر باشد و با دلایل و منطق مطرح شود به‌طور نمونه اینکه موارد نقص را عنوان کنیم فرصت برای بهبود وجود دارد اما اینکه کلی‌گویی شود صنعت قطعه توان ورود به بازارهای جهانی را ندارد خیلی منطقی نیست.عضو انجمن تخصصی صنایع همگن نیرومحرکه و قطعه‌سازی کشور اظهار کرد: اگر در بخش‌هایی از صنعت قطعه ضعف‌هایی وجود دارد در قسمت‌هایی مانند قطعات الکترونیک خودرو وابسته به واردات هستیم زیرا مسئله‌ای عمومی است و در بیشتر کشورهای سازنده در این بخش وابسته هستند. در جهان تنها شرکت‌های محدودی در تولید قطعات الکترونیکی فعال هستند و این‌گونه نیست که تمام شرکت‌ها ملزم به ساخت این قطعات باشند.رضایی درباره برخی نقصان‌ها در صنعت قطعه نیز اشاره به سیاست‌های مدیران بالادستی دارد و معتقد است: اگر در قسمت‌هایی نقص نیز وجود دارد مربوط به سیاست‌های خودروساز و حتی وزارت صنعت، معدن و تجارت است به این دلیل که در قراردادهای خودروسازی باید صنعت قطعه پررنگ‌تر دیده شود و اگر طرف خارجی ملزم به انتقال فناوری در صنعت خودرو شده است همین مسئله نیز برای صنعت قطعه دیده و محقق شود.او افزود: اگر تنها به دنبال این هستیم که مشکلات صنعت خودرو را رفع کنیم و مدل‌های جدید خودرویی را وارد و در بازار تنوع ایجاد کنیم نگاه به بخش قطعه‌سازی مغفول می‌ماند. در قراردادها طرف ایرانی می‌توانست حرفه‌ای‌تر عمل کند و قطعه‌ساز داخلی با دغدغه کمتری ادامه فعالیت داشته باشد. همان‌گونه که ۴۰درصد داخلی‌سازی الزام قراردادها شد و نیز ۳۰درصد تولیدات که برای بازارهای جهانی تولید می‌شود، می‌توانست از ۴۰درصد بومی‌سازی ابتدایی ۲۰درصد را برای قطعاتی در نظر گرفت که این صنعت در کلاس جهانی ضعف دارد و خودروساز خارجی مجاب می‌شد قطعه‌سازان جهانی خود را ترغیب به مشارکت با صنعتگران ایرانی کند.این فعال صنعت قطعه ادامه داد: اگر حمایت نباشد این روند با سختی زیادی همراه خواهد شد و تامین‌کنندگان جهانی تمایلی برای آمدن نخواهند داشت. به‌طور نمونه هر خودروساز خارجی در ساخت مدل‌ها، سورس‌های بین‌المللی دارد و اگر قطعه‌ساز ایرانی نتواند قطعات موردنظر او را در این قراردادها تولید کند از سایر قطعه‌سازان زیرمجموعه خود تهیه می‌کند.او گفت: راه دیگر این است که همین خودروساز مجاب شود اگر می‌خواهد وارد بازار ایران شود زیرمجموعه‌های خود را ترغیب کند تا با قطعه‌سازان ایرانی مشارکت داشته باشند و فناوری خود را منتقل کنند. در این حوزه به معنای واقعی و با پشتیبانی مناسب شرکت رنو در حال جلو رفتن است. درواقع این شرکت به تمام قطعه‌سازان بین‌المللی اعلام کرده اگر می‌خواهید وارد بازار ایران شوید باید با یکی از قطعه‌سازان ایرانی وارد همکاری شوید درنتیجه باید این الزام برای سایر خودروسازان به‌وجود آید.بازرس انجمن تخصصی صنایع همگن نیرومحرکه و قطعه‌سازی کشور اظهار کرد: شاید آنها در انتخاب قطعه‌سازان داخلی عنوان کنند از واحدهای تولیدی صنعتگران ایرانی بازدید داشته‌اند اما تولیدکننده مناسبی برای تامین قطعات موردنظر خود پیدا نکرده‌اند یا عنوان کنند توانایی وجود دارد و این قطعه‌سازان می‌توانند با استانداردها و دانش فنی روز دنیا تولید کنند اما نرخ تمام شده رقابتی ندارند.

او گفت: به‌هرحال بدون سنجش شرایط کلی حاکم بر اقتصاد کشور نمی‌توان تصمیم‌گیری نهایی کرد زیرا بسیاری از کشورها تورم، نرخ بالای سود بانکی و... که در ایران وجود دارد را ندارند و این ضعف از صنعتگر نیست.رضایی در پایان تاکید کرد: اگر در این‌باره مسائل شفاف بیان شود تحلیل‌ها منصفانه و منطقی‌تر خواهد بود. باید جایگاه‌ها را به درستی ارزیابی کرد. امروز همان‌طور که در صنعت قطعه نقص‌هایی وجود دارد در برخی از قسمت‌های خودروسازی نیز ضعف‌هایی وجود دارد و اینکه همیشه توپ را در زمین قطعه‌ساز پرتاب کنیم منصفانه نیست.

 حمایت نشدن قطعه‌سازان از سوی بانک‌ها
در ادامه این گلایه‌ها، فضل‌ا... جمالو، مدیرعامل شرکت محورسازان ایران‌خودرو در پاسخ به این پرسش که صنعت قطعه آیا توانایی همراهی با خودروسازان برای تامین قطعات جدید را دارد یا خیر، گفت: پذیرفته نیست اگر عنوان شود قطعه‌سازان داخلی توانایی همراهی ندارند. به‌شکل بالقوه این توانمندی در این صنعت وجود دارد اما برای بالفعل شدن نیازمند یک سلسله مقدمات است که باید فراهم شود.وی ادامه داد: قطعه‌سازی که امروز نمی‌تواند برای ماشین‌آلات خود قطعات یدکی وارد کند (در گذشته به دلیل تحریم‌ها و امروز شاید به‌دلیل اینکه نمی‌تواند گشایش اعتبار کند) طبیعی است وقتی ابزارهای مصرفی ماشینی به روز نشود، نمی‌تواند قطعات باکیفیت تولید کند اما اینکه گفته شود این توانایی وجود ندارد نمی‌تواند درست باشد. اگر مشکلات امروز رفع شود قطعه‌سازان داخلی توان بالقوه تولید قطعات در کلاس جهانی را دارند جز قطعاتی که های‌تک به شمار می‌روند و فناوری آن هنوز وارد ایران نشده است.این فعال صنعت خودرو اظهار کرد: همان‌طور که در خط تولید رنوپارس قطعات صنعتگران داخلی نشان داده‌اند حتی می‌توانند در زنجیره تامین جهانی شرکت رنو نیز قرار بگیرند محدودیتی در این امر وجود ندارد و می‌توانند تمام شرایط موردنظر آنها را پوشش دهند.وی در این‌باره ادامه داد: اما به‌طور ویژه سیاست‌های شرکت‌های مختلف خودروسازی ممکن است ناظر بر این باشد که در ابتدای تولید قطعات جدید نخواهند خطرپذیری داشته باشند و محصولات خود را با قطعات ریسکی وارد بازار کنند، در شرایطی که قطعه‌سازان داخلی بالقوه این توان را دارند اما بالفعل شدن آن نیازمند مقدماتی است تا قطعات مناسب تولید شود. البته به این معنا نیست که آنها قطعات را از چین وارد کنند زیرا در قراردادها قید شده که خودروساز باید از تامین‌کنندگان (ساپلایر) شرکت‌های مورد تایید طرف خارجی خود که مشارکت دارد قطعات را تهیه کند.
مدیرعامل شرکت محورسازان ایران‌خودرو بیان کرد: معتقدم روی این موضوع که قطعات چینی بی‌کیفیت است باید اصحاب رسانه کار کنند زیرا اینکه عنوان شود کالای چینی مناسب نیست فرهنگ اشتباهی است که از سوی واردکنندگان نه‌چندان علاقه‌مند به صنعت داخل به‌وجود آمده است. کسانی که برای به‌دست آوردن سود بیشتر این فرهنگ را بین مردم منتشر کرده‌اند. می‌توانیم بهترین قطعه و کالا را درخواست داشته باشیم یا نازل‌ترین محصول را به‌لحاظ کیفیت خریداری کنیم. این بستگی به شرایط خریدار دارد و آنها نیز بر اساس این شرایط محصولات را آماده کرده و تحویل می‌دهند. همان‌گونه که امروز در این کشور قطعات خودروهای امریکایی و نیز بنز و بی‌ام‌و تولید می‌شود. نباید به این راحتی روی احتمالات تعامل صنعتی که بین دو کشور وجود دارد خط بطلان کشید.
او اظهار کرد: با توجه به بازدیدی که از صنایع این کشور داشتم، معتقدم توانایی برابری با تمام قطعه‌سازان جهانی دارند. تنها موضوع مهم این است که درخواست‌کننده با چه رویکردی به آنها رجوع کند.
جمالو به برخی فعالیت‌های نامناسب در قطعه‌سازی اشاره کرد و گفت: در بحث کارشناسی باید عدالت را رعایت کرد و در این راستا بسیاری از قطعه‌سازان داخلی نمی‌خواهند زیر بار تولید قطعات باکیفیت بروند و با مطرح کردن قطعات چینی می‌خواهند روی این مسئله سرپوش بگذارند تا قطعات بی‌کیفیت خود را در بازار عرضه کنند درحالی‌که مصرف‌کننده حق دارد محصول باکیفیت داشته باشد.وی افزود: باید قطعات باکیفیت تولید شود و در اختیار خودروساز قرار گیرد تا در نهایت محصول نهایی باکیفیت به‌دست مصرف‌کننده برسد. در این رابطه یک سلسله عوامل وجود دارد که ممکن است کار را مختل کند ازاین‌رو باید سیستم‌های نظارتی و دستگاه‌های اجرایی، کنترل دقیق‌تری اعمال کنند تا بتوان بر این مشکلات غلبه کرد.جمالو در پاسخ به این موضوع که نگرانی قطعه‌سازان به‌دلیل سفارش ندادن قطعات بوده تا با قالب‌سازی خود را برای تولید آماده کنند، گفت: همان‌گونه که در بالا اشاره شد یکی از مشکلات صنعت قطعه این است که سیستم بانکی نمی‌تواند آنها را حمایت مالی کند و ثبت سفارش داشته باشند. امروز قطعه‌سازان مشکلات این‌چنینی دارند که برای تهیه مواد اولیه نمی‌توانند ثبت سفارش داشته باشند. همچنین قالب‌سازی اصل بسیار مهمی است و ضعف‌هایی در زیرساخت‌ها وجود دارد ضمن آنکه گران بودن آن، مشکلاتی را به‌وجود آورده است. به‌هرحال باید برای رسیدن به نتیجه نهایی بین تمام حلقه‌های بهم پیوسته تعامل ایجاد شود تا در پایان محصول مطلوب به‌دست مصرف‌کننده برسد که همتی جدی و همه‌جانبه و نیز ملی را می‌طلبد.