سیدمحمدحسن سیدزاده: وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در تازهترین مطالعات از وضعیت بازار کار فارغالتحصیلان دانشگاهی، ۳۴درصد از این جمعیت را جمعیت غیرفعال و ۱۷درصد را شاغل در دوران دانشجویی اعلام کرد.
در این گزارش با تاکید بر اشتباه بیشتر سیاسیون و برخی کارشناسان درباره آمار تعداد دانشآموختگان دانشگاهی که تمایل به حضور در بازار کار دارند آمده است: «از مجموع ۷ میلیون جمعیت فارغالتحصیل دانشگاهی ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار نفر جمعیت غیرفعال، ۹۰۰ هزار نفر بیکار و ۳ میلیون و ۷۰۰ هزار نفر شاغل هستند. از سوی دیگر از مجموع ۴ میلیون و ۸۰۰ هزار نفر جمعیت درحال تحصیل ۳ میلیون و ۸۰۰ هزار نفر غیرفعال، ۲۰۰ هزار نفر بیکار و ۸۰۰ هزار نفر شاغل هستند» به عبارت دیگر از ۱۱ میلیون و ۸۰۰ هزار نفر جمعیت فارغالتحصیل و درحال تحصیل دانشگاهی حدود ۴ میلیون و ۵۰۰ هزار نفر شاغل و یک میلیون و ۱۰۰ هزار نفر بیکار و ۶/۲ میلیون نفر معادل ۵۲درصد جامعه جمعیت فارغالتحصیل و درحال تحصیل دانشگاهی غیرفعال هستند»
وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در این گزارش با در نظر گرفتن ۳۴درصد از جمعیت غیرفعال فارغالتحصیل و ۱۷درصد از جمعیت شاغل درحال تحصیل نتیجهگیری میکند که ۵۱درصد از این جمعیت در زمره افراد بیکار و در جستوجوی کار قرار نمیگیرد بنابراین باید تنها برای نیمی از این جمعیت فرصت شغلی ایجاد کرد و اظهاراتی همچون ایجاد فرصت شغلی معادل همه فارغالتحصیلان دانشگاهی خطای بزرگی است.
۶ میلیون غیرفعال تحصیلکرده
براساس تعریف مرکز ملی آمار جمعیت فعال به افراد بالای ۱۰ تا ۶۵ سال گفته میشود که جویای کار هستند و افراد خارج از این بازه سنی و افرادی که در این بازه سنی جویای کار نباشند جمعیت غیرفعال به شمار میرود اما چالش اصلی میان کارشناسان و مرکز ملی آمار در چگونگی سنجش جویندگان کار است. به عبارت دیگر کارشناسان معتقدند آمار ۶ میلیون و ۲۰۰ هزار نفری جمعیت غیرفعال در میان دانشجویان و فارغالتحصیلان دانشگاهی اشتباه است، نگاه به آمار جمعیت غیرفعال که در این گزارش آمده نشان میدهد ۷۱درصد از افراد فارغالتحصیل دانشگاهی غیرفعال را زنان و ۲۹درصد را مردان تشکیل میدهند. ۳۲درصد از این افراد دارای مدرک کاردانی، ۶۲درصد دارای مدرک کارشناسی و ۶درصد دارای مدرک کارشناسی ارشد و بالاتر هستند. با استفاده از این نتایج میتوان گفت از ۷ میلیون نفر فارغالتحصیل دانشگاهی حدود ۲/۴ میلیون نفر از نظر اقتصادی غیرفعال هستند که از این تعداد ۱/۷میلیون نفر به زنان و ۷۰۰ هزار نفر به مردان اختصاص دارد. همچنین برآورد فارغالتحصیلان غیرفعال در مقاطع کاردانی، کارشناسی و کارشناسی ارشد و بالاتر به ترتیب ۷۵۰هزار نفر، ۱/۵میلیون نفر و ۱۵۰ هزار نفر است.
بیکاری ۴۰درصدی فارغالتحصیلان
کمال اطهاری، اقتصاددان و کارشناس بازار کار در گفتوگو با گسترش صنعت درباره گزارش آماری وزارت کار در زمینه اشتغال فارغالتحصیلان دانشگاهی گفت: وزارت کار نباید با یک آمارگیری مقطعی درباره میزان بیکاری دانشآموختگان عجولانه تصمیمگیری کند، آمارهای بیکاری در فصلها و سالهای مختلف دارای نوسان است و با توجه به سری زمانی سال ۹۴-۹۳ که جزو بدترین سالهای اقتصاد ایران نیز بوده نمیتوان یک تصویر کلی از وضعیت بیکاری فارغالتحصیلان ارائه داد. این اقتصاددان با بیان اینکه براساس آمارهای سالهای اخیر که به صورت سری زمانی منتشر شده بین ۳۰ تا ۴۰درصد دانشآموختگان بیکار هستند، افزود: آمار بیکاری در بین فارغالتحصیلان دانشگاهی چند برابر نرخ بیکاری در سطح جامعه است و این نشان از گسترش پیدا نکردن اقتصاد دانش در کشور دارد.
بیکاری در رشتههای مهندسی
اطهاری با تاکید بر اینکه اقتصاد دانش بسیار گستردهتر از اقتصاد دانشبنیان است، اظهار کرد: اقتصاد دانشبنیان شامل صنایع متوسط به بالا میشود و خدمات مولد همچون طراحی، نرمافزاری و... ارائه میدهد. شرکتهای دانشبنیان در محیط محدودی قرار دارند که بخش کوچکی از اقتصاد دانش را تشکیل میدهد. مجموعه دولت و وزارت کار به حوزه اقتصاد دانش بیتوجه بوده و درحالحاضر بیشترین دانشآموختگان بیکار در حوزههای مهندسی، کامپیوتر، ریاضی و... هستند. این غفلتها را نمیتوان با یک آمارگیری مقطعی معطوف به منافع یک دستگاه پنهان کرد. وی با رد گزارش آماری وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی گفت: با انکار وضعیت موجود اقتصاد دانش گسترش پیدا نمیکند بلکه باید با پذیرفتن شرایط موجود از سوی تمام دستگاهها و اقدام مناسب آنها اشتغال مناسب و پایدار ایجاد کرد.
عوامل موثر در جویای کار نبودن جوانان
این اقتصاددان غیرفعال بودن ۳۴درصدی جمعیت دانشآموختگان را نادرست اعلام کرد و افزود: دانشآموختگان پس از چندین سال پیگیری برای پیدا کردن کار منصرف میشوند، در این شرایط این افراد را نمیتوان جمعیت غیرفعال دانست، به طور مثال افرادی که به دلیل مشکلات ترک تحصیل میکنند را نمیتوان دلیل بر بیرغبتی برای سواد دانست. حداکثر ۳ تا ۵درصد جمعیت دانشآموخته ممکن است در مقطعی تمایلی به اشتغال نداشته باشد که این امر را نمیتوان جمعیت غیرفعال دانست. اطهاری مشکلات فرهنگی، یارانه نقدی و توسعه پیدا نکردن اقتصاد دانش را عامل اصلی بیرغبتی زنان به اشتغال عنوان کرد و گفت: زمانی که در برخی از سازمانها همچون شهرداری عقیدهای وجود دارد که زنان باید خانهدار باشند طبیعی است تمایل زنان به اشتغال در چنین جامعهای کاهش پیدا میکند اما باز هم تاکید میکنم این به معنای جمعیت غیرفعال نیست. بنابراین نباید وزارتخانهای که زمینه اشتغال را فراهم میکند خود به مانعی برای گسترش اشتغال و توجیه وضعیت کنونی تبدیل شود. وی با بیان اینکه جمعیت غیرفعال به افراد زیر ۱۵ سال و بالای ۶۵ سال گفته میشود گفت: از نظر علمی نمیتوان جمعیت جوان و تحصیلکرده را جزو جمعیت غیرفعال محسوب کرد و از اساس با حذف بخش بزرگی از جامعه نمیتوان آمار بیکاری را کاهش داد.
چالش بر سر شیوه محاسبه جمعیت فعال
حمید حاجیاسماعیلی، کارشناس حوزه کار نیز در گفتوگو با گسترش صنعت درباره گزارش آماری وزارت کار گفت: این گزارش از چند وجه دچار اشکال است؛ ابتدا از نظر مفاهیم آماری جمعیت در حال تحصیل جزو جمعیت غیرفعال به شمار میرود درحالی که در این گزارش درصدی برای اشتغال دانشجویان در نظر گرفته شده است. البته یکی از نقدهای اساسی به وضعیت بازار کار به نبود ارتباط میان صنعت و دانشگاه برمیگردد که آمار اندک دانشجویان شاغل نیز نشان از این ضعف دارد. وی با بیان اینکه اشتغال نیمهوقت و غیرمستقیم دانشجویان نشان از بازار کار پویا دارد، افزود: به لحاظ آماری جمعیت دانشجو جزو جمعیت غیرفعال است اما حضور نداشتن دانشجویان در بازار کار باعث نداشتن مهارت و مشکلات بیکاری پس از فارغالتحصیلی خواهد شد.
۶میلیون بیکار
حاجیاسماعیلی با اشاره به اینکه فارغالتحصیلان جوان را نمیتوان جمعیت غیرفعال دانست، اظهارکرد: یکی از اختلافهای اساسی میان کارشناسان با مرکز آمار در محاسبه جمعیت فعال است. آمارهای اعلام شده هیچگاه با واقعیتهای جامعه همخوانی نداشته است، براساس اعلام مرکز آمار اکنون جمعیت بیکار حدود ۳ میلیون و ۲۰۰هزار نفر است درحالی که آمار بیکاری واقعی حدود ۶ میلیون در جامعه برآورد میشود. این کارشناس بازار کار با اشاره به دلایل به وجود آمدن اختلاف آماری افزود: آمار تخصصی مرکز ملی آمار از طریق آمار نفوس و مسکن تهیه میشود که باید با آمار بخشهای تخصصی همچون آمار تامین اجتماعی، هیاتهای حل اختلاف، وزارت صنعت، معدن و تجارت، وزارت کار و... پایش شود از سوی دیگر هنگام جمعآوری آمار نفوس و مسکن ممیزان آماری به دقت دلیل بیکاری و کارجو بودن افراد را سوال نمیکنند به همین دلیل اغلب بیکاری را بیرغبتی به اشتغال قلمداد میکنند. وی افزود: با توجه به دلایل گفته شده به آمار جمعیت فعال در ۱۰ سال گذشته تنها حدود ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار نفر اضافه شده درحالی که این رقم بسیار بیشتر است. جمعیت فعال به افراد بالای ۱۰یا ۱۵سال گفته میشود مگر آنکه خود تمایلی به اشتغال نداشته باشند یا در گروه دانشجویان، سربازان و دانشآموزان قرار گرفته باشند که مفهوم نداشتن تمایل به اشتغال موضوعی است که باعث شده مرکز آمار و وزارت کار بخش قابلتوجهی را شامل جمعیت غیرفعال بداند که این امر اشتباه و به دور از واقعیت است. بنابر این گزارش، به گفته کارشناسان، آمار ۲میلیون و ۴۰۰ هزار نفری جمعیت غیرفعال فارغالتحصیلان دانشگاهی آمار دقیقی نیست و بیرغبتی جوانان برای اشتغال نیز ناشی از بازار کار، مشکلات فرهنگی اشتغال زنان، یارانه نقدی و... است و این موضوع را نمیتوان به عنوان جمعیت غیرفعال واقعی جامعه دانست. درنتیجه دستگاههای اجرایی به جای تغییر در آمارهای اشتغال فارغالتحصیلان و پاک کردن صورتمسئله باید به دنبال تقویت اقتصاد دانش و اشتغالزایی برای دانشگاهیان باشند.
