طیبه جهانبازی - صنعت: «ره صدساله را یک شبه پیمودن» این نخستین جملهای است که درباره استارتآپها به ذهن میرسد. از داخل پارکینگ، در اتاق کوچک یک خانه و حتی از خوابگاه دانشجویی شاید هیچکس نتواند فکرش را کند که ایدههای شکلگرفته از همین جاها حالا تبدیل به شرکتهای غولی در جهان شدهاند که دست برتر را در بازار دارند.
این شرکتها حالا ساختمانهای بزرگ و هزاران کارمند دارند اما همهچیز آنها از یک ایده، فکر و خلاقیت در جایی کوچک شروع شد. آنها استارت کار را زدند و با پشتکار به نقطه کنونی رسیدند.
بزرگترین کمپانیهای حوزه فناوری که حالا در دره سیلیکون(منطقهای است در حدود ۷۰کیلومتری جنوب شرقی سانفرانسیسکو کالیفرنیا ایالات متحده امریکا) شهرت این منطقه بهدلیل قرار داشتن بسیاری از شرکتهای مطرح انفورماتیک جهان ازجمله اینتل، اپل، ایسوس، گوگل، نوکیا، یاهو و... است. در این ناحیه گاراژی است که درحالحاضر بهعنوان نماد دره سیلیکون و محل تولد آن شناخته میشود؛ گاراژی که دو دانشجوی مهندسی دانشگاه استنفورد فعالیت خود را در آن آغاز کرده بودند. آنها هرروز به توسعه کسبوکار خود میاندیشیدند تا اینکه موفق شدند رکوردهای بیسابقهای در سرعت رشد درآمد به ثبت برسانند. شرکتهای عصر فناوری به مرور بزرگتر، ثروتمندتر و قویتر از شرکتهای دوران صنعتی میشوند و سیلیکون قبله شرکتهای استارتآپ است. حدود ۱۴ تا ۱۹هزار شرکت استارتآپ در سیلیکون وجود دارد که تا ۲/۲میلیون نفر از زبدهترین مهندسان و کارشناسان فناوری را در اختیار دارند. هر مهندس فناوریهای برتر در سیلیکون حداقل ۵ شغل در آن حوزه سراسر جهان ایجاد میکند. فیسبوک به تنهایی ۴میلیون شغل از توسعهدهندگان اپلیکیشن و تبلیغات در جهان به وجود آورده است.
ارزش اکوسیستم سیلیکون بهطور تقریبی برابر با ارزش همه اکوسیستمهای فناوری دنیاست. سیلیکون همچنان انگیزه و محرک اصلی دنیای فناوری است. جاذبه این غول فناوری جهان سبب شده تا مهندسان و نخبگان دنیای اطلاعات هرسال به دنبال راهی برای ورود به این منطقه باشند.
بیش از ۵۰درصد موسسان استارتآپ در سیلیکون خارجی هستند و ۷۰درصد کارشناسان از خارج از ایالات متحده امریکا به آنجا رفتهاند. تنها در سال گذشته میلادی ۸۵هزار نیروی متخصص خارجی ازطرف دولت امریکا مجوز اقامت در سیلیکون را گرفتند و تقاضای ۲۳۳هزار نفر نیز رد شد.
این درحالی است که در سایر نقاط جهان هم رشد استارتآپها روند صعودی دارد. به گزارش سایت کامپس، مرجع گزارشهای آماری پیشههای اینترنتی، بعد از اکوسیستم سیلیکون، نیویورک بزرگترین تجارت استارتآپی را در اختیار دارد. ردههای سوم و چهارم نیز در شهرهای لسآنجلس و بوستون است.
چین نیز رده پنجم را در اختیار دارد. اکوسیستم اروپا گرچه در گزارش سال ۹۴ اکونومیست از قافله عقب بود و هیچ شرکت بزرگی در فهرست۱۰ شرکت برتر اینترنتی نداشت، سال گذشته میلادی توفانی به پایان رساند و با احتساب استارتآپهای خاورمیانه رشد ۳۸۴ درصدی را تجربه کرد. بعد از اروپا، امریکای لاتین بیشترین رشد را در این سال داشته است. اکوسیستم امریکای جنوبی و لاتین به مرکز سائوپولو ۲۰۹درصد رشد نسبت به سال گذشته را نشان میدهد.
آخرین گزارش مربوط به ارزش استارتآپهای بزرگ دنیا را مجله فوربس در سال گذشته میلادی منتشر کرد. از ۵۰ کشور که در این گزارش مورد مطالعه قرار گرفتهاند ۳۰ کشور شرکتهایی با حداقل یک میلیارد دلار ارزش داشتهاند. در این بررسی آماری استارتآپها با موضوع ارتباطات گرانترین شرکتهای اینترنتی هستند، میانگین ارزش این کمپانیها در سراسر جهان طبق این گزارش حدود ۲۰میلیارد دلار است. با این حال بازارهای اینترنتی و موتورهای جستوجو با ضریب نفوذ ۲۳ و ۱۹درصد محبوبترین استارتآپها در میان کاربران اینترنتاند.
حال سوال اینجاست؛ به چه نوع کسب و کاری استارتآپ میگویند؟ تعریف دقیق موضوع به شکل گستردهای متغیر است ولی بهطور تقریبی همگی شبیه تعریفی است که مرکز مشاغل خرد امریکا از استارتآپها کرده؛ «استارتآپ به شرکتهایی گفته میشود که به شکلی به فناوری وابستهاند و امکان بالقوه زیادی برای گسترش دارند». با این تعریف، استارتآپها متفاوت از کسبوکارهای کوچک هستند. اگر شما یک کسبوکار به شیوه قدیمی راه بیندازید، احتمال موفقیت شما در دو سال نخست بسیار زیاد خواهد بود؛ چیزی حدود ۷۵درصد اما اگر یک استارتآپ را پیش ببرید و همه مراحل ازجمله ایده، تولید و نقشه راه درست انجام شود و حتی بتوانید سرمایه اولیه را برگردانید باز ۷۵درصد احتمال دارد که شکست بخورید. با این حال صدها شرکت کسب و کار اینترنتی وجود دارد که به سرعت رشد کردهاند. نکته اینجاست، استارتآپها بهندرت موفق میشوند ولی وقتی موفق میشوند، دستاوردهایشان خیرهکننده است. برای نمونه استارتآپ اینستاگرام با ۱۳ کارمند در مدت دو سال ۳۰میلیون کاربر ایجاد کرد و ارزش یک میلیارد دلاری را از فیسبوک گرفت. یا اپلیکیشن واتسآپ که ۴۵۰میلیون کاربر را جذب کرده بود به قیمت ۱۳میلیارد دلار فروخته شد در حالی که ۵۰ کارمند بیشتر نداشت. ویژگی اصلی این شرکتها و شرکتهای استارتآپی همین است.
همه استارتآپهای شناخته شده در ایران در زمینه «آیتی» شکل گرفتهاند و هنوز خبری از سرمایهگذاری برای ایدههای تازه در بخشهای دیگر اقتصاد به چشم نمیخورد. با این حال، استارتآپهای نوپای ایرانی نام و شهرتی برای خود دست و پا کردهاند که آوازه برخی از آنها حتی به نشریات جهانی هم رسیده است. از این استارتآپها میتوان به دیجیکالا بهعنوان بزرگترین استارتآپ ایرانی، آپارات، کافه بازار، نتبرگ تخفیفهای جذاب تا ۹۰درصد، تخفیفان، ای نتورک، دیوار، شیپور، باما و ایسام ۱۰ نمونه از برترین استارتآپهای ایران در سال ۹۵ اشاره کرد.
هرچند باید از کارآفرینان ایرانی و ایجاد شغل بهوسیله شرکتهای وطنی استقبال و حمایت کرد اما نباید این واقعیت را نادیده گرفت که عمده این استارآپها بهواسطه محدودیتهای ایجادشده برای سایتهایی نظیر آمازون، گوگل ادز، یوتیوب و… در ایران توانستهاند موفق شوند و از لحاظ ارائه خدمات در سطح پایینتری نسبت به نمونههای جهانی قرار دارند؛ پس صادقانه و دوستانه به شما میگوییم «به فکر ایجاد کسبوکار خودتان باشید. » شاید امروز وقت ایده شما باشد.
