گروه صنعت: مراکز پژوهشی در سیاستهای خرد و کلان خود همواره با شعار مطالعات و پژوهشهای علمی– کاربردی و ارائه طرحها و پیشنهادهای جامع به راهبرد ملی در زمینههای مختلف ازجمله صنعت تاکید دارند.
این در حالی است که متاسفانه دستاورد این مراکز تا حد بسیار زیادی نمود عینی پیدا نمیکند. شاید با جمعبندی و مطالعه روی نظرات مختلف کارشناسان امر نقاط تاریک را در این حوزه بتوان روشن کرد. آنچه میخوانید حاصل گفتوگوی خبرنگار روزنامه گسترش صنعت درباره ناکارآمدی پژوهشها و تحقیقات کشور با کارشناسان این حوزه است:
در سرفصل وظایف تمامی مراکز تحقیقاتی و پژوهشی غیردانشگاهی، واژه «راهبردی» یک حرف و فصل مشترک است. درباره نقش این مراکز در فعالیتهای صنعتی و اقتصادی یک عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی در گفتوگو با گسترش صنعت ضمن تاکید بر لزوم فعالیت مراکز تحقیقاتی و پژوهشی غیردانشگاهی گفت: با وجود نقش غیرقابل انکاری که مراکز تحقیقاتی غیردانشگاهی دارند، متاسفانه فعالیتها و دستاوردهای آنها خروجی مناسبی ندارد. این مشکل واحد تمامی مراکز تحقیقاتی و پژوهشی غیردانشگاهی است.
حمید گرمابی در همین زمینه اضافه کرد: لازم است فعالیت این مراکز پژوهشی مورد مطالعه و آسیبشناسی قرار گرفته و علل این مشکل بررسی شود. همواره شاهد پژوهشهای گسترده و بسیار مطلوبی در این مراکز پژوهشی هستیم اما تاثیرات و فرآیند این پروژهها در صنایع کشور دیده نشده و این شاید به این معناست که فعالیتها و پژوهشها از سوی تصمیمگیران جدی گرفته نمیشود. به بیان دیگر پروژههای تحقیقاتی ضمانت اجرایی ندارند. این در حالی است که خروجی و برآیند فعالیت مراکز پژوهشی باید گرهگشای صنعت کشور باشد.
این نماینده مجلس با تشریح چگونگی فعالیت مراکز مختلف پژوهشی در کشور اضافه کرد: فعالیت مراکز تحقیقاتی و پژوهشی دانشگاهی در مراکز دانشگاهی و پژوهشگران این مراکز دانشجویان هستند و این باعث میشود که حاصل تحقیقات و پژوهشهای این بخش از پختگی لازم برخوردار نباشد. در حالی که مراکز تحقیقاتی و پژوهشی غیردانشگاهی با بهرهگیری از استادان باتجربه و اشخاصی که سالها در صنایع مختلف فعالیت میکنند، پروژهها را به سرانجام میرسانند. استفاده از افراد صاحب علم و تجربه برآیند پژوهشهای مراکز غیردانشگاهی را از پختگی کافی بهرهمند ساخته است در نتیجه این دستاوردهای جامع میتواند نقش راهبردی نیز داشته باشد.
عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس ضمن ابراز تاسف نسبت به راندمان نامناسب تمامی مراکز تحقیقاتی و پژوهشی کشور عنوان کرد: با وجود پروژهها و فعالیتهای گسترده دستاوردهای این مراکز پژوهشی با صنایع فاصله زیادی دارد.
گرمابی در اینباره توضیح داد: دو آفت اصلی که فعالیت این مراکز را با مشکل مواجه کرده نادیده گرفتن نیازها و کاستیهای واحدهای صنعتی کشور و ورود بیقاعده مراکز پژوهشی غیردانشگاهی به مقوله آموزش است. ورود مراکز تحقیقاتی و پژوهشی غیردانشگاهی به حوزه آموزش باعث شده تا بخشی از زمان و انرژی این مراکز صرف فعالیتهای آموزشی شود. با توجه به حضور استادان برجسته دانشگاهی در راس هرم این مراکز به اجبار تبدیل به مرجعی برای دانشجویان شده و این درحالی است که مراکز پژوهشی غیردانشگاهی به جای پرداختن به مباحث کلان مملکتی به مسائل در سطح دانشجویی میپردازند و این از دیگر تبعات مقوله آموزش است چراکه خروجی این مراکز باید بهطور مستقیم در پروژههای مختلف اعمال شود و بهدنبال آن درآمدزایی و بازخورد مالی مشخصی داشته باشد اما متاسفانه این مهم تاکنون محقق نشده است.
وی در خاتمه با پژوهشمحور خواندن دانشگاهها اعلام کرد: دانشگاههای کشور باید فناوریمحور و کارآفرین باشند. در چنین شرایطی فارغالتحصیلان مراکز دانشگاهی بهتر و سریعتر جذب بازار کار و صنایع مختلف میشوند. البته در این زمینه تلاشهایی شده که در آینده نهچندان دور شاهد این تحرکات در صنعت کشور خواهیم بود.
تاکید بر لزوم تعامل سازنده
علی محمد زمانی، عضو هیاتمدیره خانه صنعت، معدن و تجارت، کاربردی نبودن دستاوردهای مراکز پژوهشی غیردانشگاهی را از مهمترین مشکلات صنعت برشمرد و گفت: این مشکل تنها به مراکز غیردانشگاهی اختصاص ندارد بلکه مراکز دانشگاهی ما نیز با بازار کار بهویژه در صنعت فاصله بسیار دارند.
زمانی ادامه داد: کاربردی نبودن پژوهشها در مراکز غیردانشگاهی را میتوان به تشخیص و انتخاب نامناسب پروژههای پژوهشی نسبت داد. این ناهماهنگی صنعت با دستاوردهای پژوهشی باعث شده تا نیازهای واحدهای صنعتی بیپاسخ بماند. این مشکل آسیبزننده از ناهماهنگی واحدهای R&D صنعتی با مراکز پژوهشی سرچشمه میگیرد. اگر این دو بخش با یکدیگر همگام و هماهنگ نباشند و اگر تعامل کافی بین این دو بخش شکل نگیرد کار به جایی میرسد که پژوهشها و تحقیقات از روی کاغذ فراتر نرود. بیتوجهی و فاصله بسیار زیادی که بین فعالیتهای واحدهای صنعتی و مراکز پژوهشی وجود دارد فرهنگ پژوهش را از حالت فرهنگی پیشبرنده به فرهنگی منفعل تبدیل کرده
است.
این فعال صنعتی در ادامه تاکید کرد: باید مسئولان امر به فکر چارهاندیشی باشند. باید استراتژی و سیاستها را در پژوهشها مشخص کرد. لازم است سرمایههای کشور را با رویکرد مشخص و در جهت پیشبرد اولویتهای کشور هزینه کرد.
عضو هیاتمدیره خانه صنعت، معدن و تجارت با تاکید بر نهادینه کردن فرهنگ پژوهش در واحدهای صنعتی یادآور شد: دولت باید با اجرای طرحهای تشویقی مختلف برای واحدهای صنعتی در جهت استفاده نخبگان و فارغالتحصیلان دانشگاهها و به کار بستن طرحها و پروژههای پژوهشی در واحدهای R&D صنایع هماهنگی و تعامل لازم را در این بخش ایجاد
کند.
زمانی در پایان تنها دستاورد این مراکز پژوهشی را ارائه مقالات علمی و پژوهشی برشمرد و اضافه کرد: دستاوردهای مراکز پژوهشی بهویژه در مراکز غیردانشگاهی و دولتی باید خاصیت علمی و اقتصادی داشته باشد تا در چرخههای صنعتی قرار گرفته و به تولید تبدیل شود. در این نقطه است که اهمیت ارتباط و تعامل کافی بین ضلعهای یک مثلث یعنی مراکز دانشگاهی، مراکز پژوهشی غیردانشگاهی و واحدهای صنعتی بیش از پیش نمود پیدا میکند.
