امیر مهرزاد: بررسی وضعیت و انتقادها به هیاتهای حمایت از صنایع از جمله موضوعاتی است که در روزهای گذشته به عنوان یکی از جدیترین مطالبات فعالان کارگری مطرح شده است. هیاتهای حمایت از صنایع در شرایط بحرانی کارخانهها تشکیل شده و به بررسی معضلات آنها میپردازند.
یکی از جدیترین انتقادها به این ساختار مقطعی بودن این هیاتهاست. این هیاتها تنها در شرایط خاص یک کارخانه ایجاد میشوند و سعی میکنند بحران آنها را با استفاده از بیشترین ظرفیتهای قانونی رفع کنند. فعالان کارگری در این زمینه معتقدند این هیاتها نه تنها توان کافی برای رفع بحران را ندارند بلکه به دلیل موازیکاری با برخی از سازمان و ستادها باعث بروز مشکلاتی
میشوند. علاوه بر این فعالان کارگری معتقدند، این هیاتها تاکنون تاثیر چندانی در رفع بحرانهای جدی نداشتند. به گفته آنها زمانی بحران برطرف میشود که پای سازمانها و نهادهای بالادستی باز شود. در این شرایط پرسش اصلی این است که اگر بحرانها تنها با دخالت مقامات ارشد رفع میشود آیا باز هم نیاز به هیاتهای استانی مطرح است؟ «گسترش صنعت» در این گزارش به بررسی انتقادهای موجود از وضعیت هیاتهای حمایت از صنایع پرداخته است.
وظایف شفاف شوند
سعید باستانی، سخنگوی کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی درباره کارکرد هیاتهای حمایت از صنایع به «گسترش صنعت» گفت: وجود این هیاتها به طور قطع میتواند به پیشرفت صنعت و رفع بحرانهای موجود و احتمالی کمک کند. باید این موضوع را در نظر داشته باشیم که در شرایط کنونی کشور ما احتمال مشکلات کارخانهها و کارگری در فضای صنعت بالاست. بر این اساس نهادهایی که چنین وظایفی دارند باید مورد حمایت بیشتری قرار گیرند.سخنگوی کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی با اشاره به اینکه این نهادها باید بازتعریف شوند، گفت: وظیفه رفع مشکلات واحدهای صنعتی در سطح استانها بر عهده چند نهاد قرارگرفته است. با اینکه وجود تمام این نهادها یکی از ملزومات رفع مشکلات صنعتی است اما در شرایط کنونی که وظایف آنها به درستی مشخص نشده گاهی شاهد موازیکاری هستیم.باستانی با بیان اینکه این سازمانها و نهادها میتوانند بسیاری از بحرانهای موجود را برطرف کنند، گفت: در ستاد رفع موانع تولید زمانی بحث جدی این بود که اختیارات این کمیته برای تصمیمگیری کافی نیست. این مشکل تا حد قابل توجهی در زمان وزارت محمدرضا نعمتزاده برطرف شد. اکنون باید این مسیر ادامه پیدا کند و باقی مشکلاتی که برای تصمیمگیری وجود دارد نیز برطرف شود.
حل مشکلات به دادههای آماری نیازدارد
سیدهحمیده زرآبادی، دبیر اول کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی با اشاره به مشکلات آماری در این زمینه به «گسترش صنعت» توضیح داد: متاسفانه هنوز آماری از اینکه چه تعداد از واحدهای صنعتی کشور در شرایط بحرانی به سر میبرند، نداریم و این موضوع باعث میشود امکان بررسی دقیق وجود نداشته باشد. وی با بیان اینکه بررسی دقیق این موضوع که آیا هیاتهای حمایت از صنایع عملکرد قابل دفاعی داشتهاند یا خیر، مستلزم این است که آمار دقیقی در این زمینه وجود داشته باشد. برای بررسی این موضوع باید عملکرد این هیاتها بررسی شود. علاوه بر این باید به طور دقیق بدانیم چند واحد بحرانی در کشور وجود دارد. پس از کسب این آمارها میتوانیم عملکرد این هیاتها را به طور دقیق ارزیابی کنیم. زرآبادی با اشاره به اینکه البته بازنگری در سیاستهای حمایتی و کلان صنعتی در کشور از جمله نیازهایی است که امروزه مطرح است، توضیح داد: گذشته از این موضوع برای اینکه بدانیم هیاتهای حمایت تا چه اندازه موفق عمل کردهاند امروز نیاز به تغییر سیاستهای حمایتی در سیاستهای کلان صنایع داریم. دبیر اول کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه صنایع بزرگ تا حدی در سیاستهای حمایتی مغفول ماندهاند، گفت: عمده بحرانها به این صنایع مربوط میشود و باید نگاه ویژهای به صنایع بزرگ و سنگین در کشور داشته باشیم. وی با اشاره به اینکه صنایع خرد و کوچک با بستههای حمایتی رونق پیدا میکنند، افزود: این در حالی است که بحرانهای صنایع بزرگ به راحتی برطرف نمیشود و دیدیم که در جریان ماجرای هپکو و آذرآب ماجرا تا حدی پیش رفت که رئیسجمهوری دستور پیگیری داد.
هیاتهای حمایت، درمان نمیکند
یک کارشناس اقتصادی و استاد دانشگاه در اینباره معتقد است که استقرار هیات حمایت از صنایع در واحدهای بحرانی اگرچه به منزله یک راهحل مقطعی قابل توجیه است اما در بلندمدت نمیتواند کمکی به ادامه تولید و حل مشکلات کارگران واحدهای بحرانی کند.جواد نوفرستی، کارشناس اقتصادی با بیان اینکه استقرار هیات حمایت از صنایع در واحدهای بحرانی اگرچه به منزله یک راهحل مقطعی قابل توجیه است اما در بلندمدت نمیتواند کمکی به ادامه تولید و حل مشکلات کارگران آنها کند به ایلنا گفت: بدون آسیبشناسی دقیق از علل و ریشه بروز بحران، هیاتهای حمایت از صنایع کاری از پیش نخواهند برد. بحران یک شبه ایجاد نشده که یک شبه حل شود. برخی از این کارخانهها و مجتمعهای صنعتی سالهاست که توسط هیات حمایت از صنایع اداره میشوند و گشایشی در کارشان ایجاد نشده است. نوفرستی با بیان اینکه کارگران این دست از کارخانهها ماهها معوقات مزدی پرداخت نشده دارند، گفت: این امر اغلب به عنوان نخستین نشانی بروز بحران نمود میکند چراکه کارگران به علت بحرانهای معیشتی گسترده نخستین کسانی هستند که اعتراض میکنند. هیات حمایت از صنایع و جلوگیری از تعطیلی کارخانههای کشور نخستین بار در سال ۱۳۴۳ در وزارت اقتصاد تشکیل و در سال ۱۳۵۳ با حفظ شرح وظایف به وزارت صنعت، معدن و تجارت واگذار شد. وظیفه این هیات که نمایندگانی از وزارت کار، اقتصاد، سازمان برنامه و بودجه و اتاق صنایع و معادن ایران در آن حضور دارند، بررسی شرایط حمایت و زیر پوشش قراردادن کارخانههایی است که در معرض بحران هستند. این کارشناس اقتصادی اضافه کرد: مدیریت ضعیف منابع انسانی، قاچاق کالا، روزآمد نبودن فناوری، به روز نبودن واحد تحقیقات و توسعه از دلایلی است که باعث بحران شده و به احتمال فراوان هیاتهای حمایت از صنایع نیز کمتر به آنها پرداخته و برایشان چارهجویی کردهاند. این استاد دانشگاه با تاکید بر این امر که حتی مدیران به کارگرفته توسط این هیاتها برای نجات کارخانه از دانش فنی لازم برای انجام مسئولیتها برخوردار نیستند، گفت: البته این امر که مدیران و کارفرمایان از دانش کافی برخوردار نیستند تنها محدود به کارخانههایی که هیات حمایت از صنایع در آنها مستقر هستند، نمیشود و برای نمونه به شخصه یک کارخانه لوازم خانگی را میشناسم که مدیری که برای ادارهاش آورده بودند سابقه کار در پتروشیمیها را در کارنامه کاری خود داشت و این به هیچ وجه کافی نبود.
این کارشناس اقتصادی افزود: کسی از خود پرسید یا این احتمال را مطرح کرد که شاید این مدیر نامرتبط کارخانه لوازم خانگی را به دلیل ناآگاهی، نداشتن شناخت و درک به نابودی و فروپاشی بکشاند و کارگران آن را بیکار کند؟
نوفرستی در پایان یادآور شد: مبارزه با قاچاق کالا، روزآمد کردن فناوری، مدیریت صحیح منابع انسانی و سرمایه و بازاریابی از ضرورتهای تولید است. همه این عوامل به صورت زنجیرهای به هم وصل هستند بنابراین اگر هرکدام از این عوامل دچار چالش شوند سایر ارکان زنجیره نیز از هم فرومیپاشند.
مشکلات کارگری، کلاف سردرگم
پیش از این نیز یکی از فعالان کارگری به موضوع کارکرد هیاتهای حمایت از صنایع پرداخته و در اینباره به ایرنا گفته بود: واگذاری مسئولیت اداره بنگاههای بحرانی به هیات حمایت از صنایع کافی نیست و نیازمند آن هستیم تا برای خروج از این وضعیت سیاستهای بالادستی خود را تغییر دهیم. علی خدایی، فعال کارگری و عضو هیات مدیره کانون عالی شوراهای اسلامی با اشاره به استقرار هیات حمایت از صنایع در کارخانه کیان تایر و کارخانههای دیگر در سالهای گذشته توضیح داده بود: با وجود استقرار هیات حمایت از صنایع در این کارخانهها در سالهای گذشته مشکلات موجود در این کارخانه به یک کلاف سردرگم تبدیل شده که در درجه اول باعث گرفتاری بیشتر کارگران شده است. هیات حمایت از صنایع و جلوگیری از تعطیلی کارخانههای کشور نخستین بار در سال ۱۳۴۳ در وزارت اقتصاد تشکیل و در سال ۱۳۵۳ با حفظ شرح وظایف به وزارت صنعت، معدن و تجارت واگذار شد. وظیفه این هیات که نمایندگانی از وزارت کار، اقتصاد، سازمان برنامه و بودجه و اتاق صنایع و معادن ایران در آن حضور دارند، بررسی شرایط حمایت و زیر پوشش قراردادن کارخانههایی است که در معرض بحران هستند. به گفته این فعال صنف کارگری برای حمایت از صنایع، حفظ وضع اشتغال موجود و به خطر نیفتادن امنیت شغلی کارگران باید جلوی قاچاق کالا را گرفت برای نمونه صنایع لاستیکسازی کشور در رقابتی ناعادلانه با قاچاقچیان این کالا قرار دارند و همین امر موجب شده تا کارخانههایی مانند کیان تایر با وجود اینکه ۶ سال است که توسط هیات حمایت از صنایع اداره میشوند، مشکلاتشان حل نشود. حمایت از کارگران این کارخانهها که با ماهها پرداخت نشدن دستمزد و حق بیمه مواجه هستند وظیفه وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و سازمان تامین اجتماعی است اما در عمل ساختار سیاستهای بالادستی اقتصاد کشور در اینباره رویکرد حمایتی ندارد.
امروز مشکلات کارگران تنها در تاخیرهای چند ماهه در پرداخت شدن دستمزدها خلاصه نمیشود بلکه امنیت شغلی آنها نیز به موازات پرداخت نشدن دستمزد و حتی بیش از آن به خطر افتاده است. تزریق نقدینگی البته میتواند در کوتاهمدت به حل بحرانهای پیش رو کمک کند اما کارگران و صنایع کشور نیازمند یک دوره طولانیمدت از آرامش هستند و این ممکن نمیشود مگر اینکه سرمایههای کشور را با تدابیر درست، مدیریت کنیم.
