طیبه جهانبازی: مصرف غیربهینه سوختهای فسیلی و مشتقات آن علاوهبر زیان اقتصادی، آسیبهای جبرانناپذیر دیگری را به دنبال دارد.
بحران انتشار گازهای گلخانهای و تغییرات گسترده آب و هوایی در کشورهای مختلف جهان، بسیاری از کشورها را بر آن داشته تا در راستای توسعه پایدار با اعمال قوانین و مقررات محیطزیستی و با حرکت به سمت منابع جایگزین و تجدیدپذیر انرژی، سبد انرژی خود را متنوع کرده و با اعمال تغییراتی در برنامههای کلان و ملی خود، زمینه استفاده هر چه بیشتر از این منابع و فناوریهای مرتبط با آنها را فراهم کنند. از این رو، انرژیهای تجدیدپذیر با تنوعبخشی به سبد انرژی، افزایش امنیت تولید و توزیع انرژی، صیانت از ذخایر فسیلی، ایجاد فرصتهای کسبوکار و استفاده در پدافند غیرعامل برای کشور منافع بسیاری به وجود خواهند آورد. انرژیهای تجدیدپذیر، شامل بخشهای متنوعی از انرژیهای زیستتوده، جریانهای آبی، باد، امواج، زمینگرمایی، جزر و مد، انرژی تابشی خورشید و... است که ظرفیت هر کدام در کشور ما برای مناطق مختلف متفاوت است.
به گزارش گسترش صنعت، چشمانداز استفاده از این انرژی در ایران مانند سایر کشورهای توسعهیافته از اهمیت قابل توجهی برخوردار بوده و با توجه به سیاستهای جهانی توسعه این انرژیها، ایران نیز برای استفاده هر چه بهتر از این انرژیها در برنامه پنجم و ششم توسعه، برنامهریزیهایی کرده است. تعهدات ایران در موافقتنامه کاهش گازهای گلخانهای سال ۲۰۱۶ پاریس و برنامهریزی برای تامین ۷ هزار و ۵۰۰ مگاوات انرژی خورشیدی تا سال ۲۰۳۰میلادی را میتوان از جمله اقدامات در این حوزه دانست.
با وجودی که فناوریهای نو ابتدای رشد و بلوغشان با کندی روبهرو است به دلیل نیاز روزافزون به منابع متنوع انرژی، این صنعت در جهان رشد بسیار شتابانی را پشتسر میگذارد. اگر بخواهیم از کشورهای پیشرو نام ببریم، آلمان در فاصله زمانی سال ۱۳۸۷ با ۵/ ۶ گیگاوات ساعت در سال به ۲۶/۵ گیگاوات ساعت در سال ۱۳۹۰، انرژی خود را از برق خورشیدی (فتوولتائیک) تامین کرده و موفق به تولید برق ۴ برابری در ۴ سال شده است.
با وجود این، هر چند میزان تابش خورشید در ترکیه کمتر از میزان تابش خورشید در بیشتر نقاط ایران است، در سال ۹۳ ظرفیت نصب شده فتوولتائیک (تبدیل مستقیم و بدون واسطه نورخورشید به انرژی الکتریکی) در این کشور حدود ۲۴۹ مگاوات بود این در حالی است که تولید انرژی بزرگترین نیروگاه فتوولتائیک ایران حدود ۰/۵ مگاوات بود.
بنابراین شواهد، سهم انرژیهای تجدیدپذیر نسبت به دیگر منابع انرژی کشور کمتر از ۰/۲ درصد بوده است در حالی که ایران با داشتن حدود ۳۰۰ روز آفتابی در سال جزو بهترین کشورهای دنیا برای استفاده از ظرفیت انرژی خورشیدی در جهان است.
همکاری با فنلاند
با توجه به استانداردهای بینالمللی، اگر میانگین انرژی تابشی خورشید در روز بالاتر از ۳/۵ کیلووات ساعت در مترمربع باشد، استفاده از سیستمهای انرژی خورشیدی مانند کلکتورهای خورشیدی یا سیستمهای فتوولتائیک بسیار اقتصادی و به صرفه است. در بسیاری از قسمتهای ایران انرژی تابشی خورشید بسیار بالاتر از این میانگین بینالمللی است. بهطور متوسط انرژی تابشی خورشید بر سطح ایران حدود ۴/۵ کیلووات ساعت بر مترمربع است.
با وجود این، در چند سال اخیر شاهد حرکت رو به رشد کشور در این حوزه بودهایم به گونهای که آذر سال جاری با بهرهبرداری از نیروگاه یک مگاواتی اراک به عنوان بزرگترین نیروگاه فتوولتائیک، گام خوبی در این حوزه برداشته شد و در زمان اندک با اتصال به شبکه نیروگاه ۱۴ مگاواتی همدان در ماههای گذشته به عنوان بزرگترین نیروگاه خورشیدی این نیروگاه رشد خوبی داشته است.
علاوهبر این، به تازگی، منصور معظمی، مدیرعامل سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران با پتری پلتونن، معاون وزیر اقتصاد و اشتغال فنلاند دیداری داشته است. در این دیدار پلتونن اهداف سفر خود و هیات همراه به ایران را توسعه همکاری در حوزههای مختلف از جمله انرژی به ویژه در بخش انرژیهای نو بیان کرده است.
زیرساختهای انرژیهای تجدیدپذیر
در چنین شرایطی و با وجود ظرفیتی که کشور برای استفاده بهینه از انرژیهای تجدیدپذیر دارد، گسترش صنعت نظر کارشناسان این حوزه را جویا شده است. ناصر فتحی، عضو هیاتمدیره انجمن علمی انرژی خورشیدی ایران به اقدامات لازم برای استفاده موثر از انرژیهای تجدیدپذیر در ایران اشاره کرد و به گسترش صنعت گفت: یکی از اقدامات موثر، تسریع روند اداری و کاهش بروکراسی اداری در وزارت نیرو به ویژه سازمان انرژیهای نو است.
فتحی سیاستگذاری تشویق سرمایهگذاران داخلی و خارجی با تعریف تعرفه خرید تضمینی را یکی از اقدامات لازم برای استفاده بهینه از انرژیهای تجدیدپذیر میداند و معتقد است: علاوهبر این، سیاستگذاری برای استفاده ۲۰ درصدی مصرف انرژی ساختمانهای اداری از انرژیهای تجدیدپذیر تا ۲ سال آینده از دیگر اقدماتی است که میتواند در بهرهبرداری از انرژیهای تجدیدپذیر موثر باشد. همچنین میتوان برای ترغیب افراد، استفاده از فرصت خرید تضمینی و کمک به اقشار کمدرآمد، بهرهگیری از انرژیهای تجدیدپذیر را مدنظر قرار داد. از دیگر اقدامات میتوان به ظرفیتهای قانونی و همچنین حمایت و تشویق افراد به استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر در منازل با تعریف تعرفه خرید اشاره کرد.
عضو هیاتمدیره انجمن علمی انرژی خورشیدی ایران به زیرساختها و مشکلاتی که در مسیر توسعه انرژیهای تجدیدپذیر در کشور وجود دارد اشاره کرد و افزود: وجود مشکلات اداری طولانی در فرآیند دریافت مجوزهای احداث و زیادی مراکز تصمیمگیر، مشکلات بانکی برای سرمایهگذاران خارجی و داخلی، نبود آمایش سرزمینی برای استفاده متنوع از منابع انرژی، نبود برنامه منسجم برای کنترل صلاحیت افراد و شرکتهای متقاضی بکارگیری انرژیهای تجدیدپذیر، نگرش برخی از مدیران تصمیمگیر در استفاده از منابع فسیلی، نداشتن برنامه و سیاست مشخص در فرآیند تعرفهگذاری خرید تضمینی و شفاف نبودن آن، توجه کمتر به آموزش و فرهنگسازی به عنوان بسترسازی برای بهرهگیری از انرژیهای تجدیدپذیر، قیمت زیاد فناوریهای انرژیهای تجدیدپذیر، نبود مراکز صدور گواهینامهها برای تجهیزات تولیدی و وارداتی و نبود مراکز کنترلی برای تجهیزات وارداتی ازجمله مشکلاتی است که توسعه انرژیهای تجدیدپذیر در کشور را با چالش روبهرو میکند.
تامین سوخت سفینههای فضایی
آتنا محمدخانی، طراح پنلهای خورشیدی نیز با بیان اینکه در حال حاضر برخی تجهیزات برای ساخت پنل خورشیدی در کشور وجود ندارد، به گسترش صنعت گفت: برای ساخت پنل خورشیدی به خرید برخی تجهیزات از خارج مجبور هستیم که هزینههای زیادی را باید پرداخت کنیم. در چنین شرایطی، مصرف سوختهای فسیلی در کشور بهصرفهتر خواهد بود. هرچند چنین مشکلاتی برای ساخت پنلهای خورشیدی داریم، تلاش میکنیم در آینده فرهنگ استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر را در کشور ترویج دهیم چه بسا که ممکن است در آیندهای نهچندان دور استفاده از سوختهای فسیلی نیز به صرفه نباشد.
وی با اشاره به دستاوردهایی که برای ساخت پنل محقق شده است، افزود: تلاش داریم طول عمر سلولهای خورشیدی را در دمای بالا حفظ کنیم تا بتوانیم انرژی موردنیاز سفینههای فضایی در دمای بالا را از طریق انرژی خورشیدی تامین کنیم.
