غلامرضا سالاری – کارشناس: دولتها بهمنظور کنترل تورم درصدد کاهش نقدینگی برآمدهاند و این امر موجب نامتعادلی نیازهای اقتصادی با میزان پول عرضهشده میشود.
به نظر میرسد انتخاب جایگزین مناسبی برای پول بتواند دوباره چرخهای اقتصاد کشور را که در اثر این کمبود به رکود فرورفته، به چرخش درآورد. از دیدگاه موافقان، کمک به ایجاد بازارهای تهاتری و بهرهگیری از برات، ضمن جلوگیری از عملیات تورمزا، به گردش نقدینگی تاجران و ایجاد تحرک جدید در بازار منجرشده و مانع از گسترش رکود خواهد شد. مهمترین ویژگی برات را میتوان آسانی در انتقال به غیر، راحتی در دریافت وجه آن، حذف زمان و مکان در استفاده از آن، جایگزینی مناسب برای پول و قابلیت پذیرش در تمام بنگاههای اقتصادی برشمرد. ضمن اینکه استفاده از آن قیمت تمامشده را کاهش و فروش کالا و خدمات را افزایش میدهد و در نهایت موجبات کاهش تورم و افزایش اشتغال را فراهم میآورد. تهاتر یا مبادله کالا به کالا قدیمیترین شکل انجام مبادلات در جهان بهشمار میرود. در اصطلاح فقه و حقوق، تهاتر عبارت است از سقوط تعهد به سبب بدهکار بودن طرفهای معامله به همدیگر.
در حقوق ایران منظور از اسناد تجاری، به طور معمول اسنادی است که از بسیاری جهات به برات شبیه هستند و خصایص عمده آن را دارند از این رو به چنین اسنادی، «اسناد براتی» نیز گفته میشود که این اسناد عبارت است از: برات، سفته و چک. برات ماهیت ویژه خود را دارد و از دیدگاه حقوق تجارت برات، عقد یا قرارداد تجاری به معنای خاص نیست بلکه سندی است مجرد، که متضمن یک تعهد تجاری با ویژگیهای خود است که وسیله پرداخت بوده و در مبادلات بازرگانی نقش پول را ایفا میکند. معاملات تهاتری شفافیت زیادی دارد چرا که واسطهای به نام پول وجود نداشته و چیزی که دو طرف خریدار و فروشنده از معامله کسب میکنند واضح است. اما در تهاتر سنتی، بهدلیل محدود بودن و تطابق زیاد نیازها و تولیدات دو طرف، معاملات به صورت مستقیم و پایاپای انجام میشد ولی امروزه به علت تنوع و گستردگی نیازها و تولیدات امکان تبادل مستقیم بین دو طرف بسیار کمتر است، بنابراین در بازارهای تهاتری نوین باید یک وسیله مبادله یا سندی تعریف شود تا با مبادله آن میان اعضای چرخه، تهاتری شفاف و روان انجام شود. بهطور مثال، یک موسسه چاپ و نشر نیاز خدماتی خود در زمینه نقاشی محل کارش را به یک شرکت خدمات ساختمانی ارجاع میدهد و شرکت خدمات ساختمانی نیز نیاز خود در زمینه دریافت خدمات گردشگری و تفریحی برای کارکنانش را به یک هتل ارجاع میدهد و هتل نیز نیازهای خود در زمینه چاپ و نشر بروشورهای تبلیغاتی را به موسسه چاپ ارجاع میدهد. به همین دلیل باید یک وسیله مبادله اعتباری مانند کارت اعتباری در بازار تهاتری تعریف کرد که با مبادله آن میان اعضای این چرخه تهاتری اتفاق بیفتد. کسی که سند مبادله یا کارت اعتباری دراختیار داشته باشد میتواند با خرید خدمات کالا یا خدمات مورد نیاز خود در بازار تهاتری آن اعتبار را هزینه کند و کسانی که کالا و خدمات خود را در این بازار میفروشند میتوانند این اعتبار را دریافت کنند و دوباره در داخل همین بازار، کالا یا خدمات مورد نیاز خود را با استفاده از آن اعتبار، خرید کنند. به طور معمول دولتها از این سیاست برای خروج از رکود و رسیدن به رونق اقتصادی استفاده میکنند. بازارهای تهاتری از این قابلیت برخوردارند که در دوران رکود اقتصادی امکان انجام فعالیتهای بهینه اقتصادی را با تسهیل مبادلات در سطح بازار به وجود آورند و با استفاده از یک سند اعتباری برای انجام معاملات، مشکل کمبود نقدینگی در بازار را برطرف سازند.
تشکیل بازار تهاتری نوین از طریق ایجاد ارتباط مستقیم بین خریداران و فروشندگان و در یک بازار شبکهای و مبتنیبر فناوری اطلاعات و فناوری وب در محیطهای اینترانتی، اینترنتی و اکسترانتی، باعث کاهش هزینه مبادله و در نتیجه افزایش تقاضا و در مقابل، افزایش ظرفیت تولید میشود. از اینرو، تشکیل این بازار میتواند مورد علاقه بسیاری از تولیدکنندگان که ظرفیت تولید اضافی دارند و بسیاری از خریداران که با محدودیت نقدینگی مواجه هستند و دولت که همواره به دنبال اجرای سیاستهایی است که اقتصاد ملی را از ورطه رکود نجات دهد، باشد. تامین منابع و افزایش منافع اعضای بازار، ایجاد امکان تبدیل کالا و خدمات قابل عرضه از سوی هر شخص حقیقی یا حقوقی به کالا و خدمات مورد نیاز خود بدون نیاز به تبدیل کالا و خدمات قابل عرضه به پول، زمینهسازی برای ورود به بازار در زمینه کالاهایی که بهدلیل تبدیل نشدن به نقدینگی از چرخه اقتصاد ملی خارج شدهاند، ایجاد زمینه برای تهیه مواد اولیه تولیدکنندگان در ازای فروش محصول تولیدی آنها، کاهش قیمت، کاهش هزینه اطلاعرسانی، کاهش هزینههای معاملات، امکان گرفتن وامهای کمهزینه، استفاده از ظرفیت تولید اضافی و.... ابزار مبادله در بازار تهاتری شبکهای برات کارت است که این براتکارتها دارای تضمین بانکی به منظور پرداخت در زمان سررسید هستند یعنی در واقع چرخه معاملات میان افراد و شرکتهای نیازمند این نیست که افراد بر سر یک میز بنشینند و درباره تبادل مستقیم کالا و خدمات با یکدیگر توافق کنند. هر کس براساس کالا یا خدماتی که عرضه میکند دارای میزان اعتبار مشخصی به صورت برات میشود و با این براتها میتواند از طریق اعضای دیگر بازار کالا، خدمات یا املاک مورد نیاز خود را تهیه کند.