صفیه رضایی: اجرای طرح «سرباز صنعت» میتواند زمینه ایجاد اشتغال جوانان در بخش تولید را فراهم کند.
پسران به جای گذراندن ۲ سال زمان خود در پادگانها، تجربه و مهارت فنی در کارخانه و کارگاه را کسب کنند. هرچند این طرح به فراموشی سپرده شده است اما در صورت اصلاح فرآیند پرداخت حقوق به کارورزان میتوان به تاثیر آن بیش از پیش امیدوار بود.
اگر در خانواده خود جوان در آستانه رفتن به خدمت سربازی دارید بهطور قطع با دلنگرانیها و دلمشغولیهای سربازی آشنا هستید. از اینکه قرار است ۲ سال دور از خانواده، شغل و تحصیل سر کند و دست آخر با کوهی از مشکلات چون بحران سن ازدواج و بیکاری روبهرو شود. حال بگذریم از اینکه گفته میشد خدمت سربازی را میشود خرید اما در تمامی اوقات ۲ سال زندگی سربازی کابوس پسران است. شاید به این دلیل باشد که عدهای از لزوم طرح اصلاح خدمت سربازی سخن میگویند یا اجرای سیاستهایی برای بهینه کردن دوران سربازی تاکید میشود. یکی از این طرحها سرباز صنعت است که هر چند به بوته فراموشی سپرده شده اما در زمانی که صنعت و تولید با مشکلات و چالش روبهرو است میتواند چارهساز شود. به علاوه اینکه زمان سربازی برای پسران نیز قرار نیست در این طرح در پادگانها بیهوده سپری شود بلکه در کارخانه و کارگاههایی خواهد گذشت که پس از آن میتوانند در کنار تجربه کاری شغل مناسبی برای خود دست و پاکنند و حتی در آن کارخانه بمانند. این در حالی است که منتقدان سربازی اجباری همواره با نکوهش سیستم موجود، خواستار تغییراتی در نظام خدمت وظیفه هستند. البته هرازگاه ایدههای مختلفی در زمینه بهبود کارآیی نظام سربازی پیشنهاد میشود اما افراد زیادی را دربرنمیگیرد یا به دلایلی نافرجام مانده و این سیستم به ناکارآیی خود ادامه میدهد. این در حالی است که بخش بزرگی از سربازان کشور تحصیلات دانشگاهی دارند و میتوان از تحصیلات آنها در زمینههای مختلف استفاده کرد. طرح سرباز صنعت همچنان با اما و اگرهایی روبه رو است و کلیات آن پذیرفتهشده نیست. البته بیش از یک دهه قبل طرحی با نام «سپاه صنعت» مطرح شده بود. این طرح پس از اجرای موفق در مرحله نخست قرار شد تا به مرحله دوم ورود کند اما پس از مدتی این طرح به کلی فراموش شد. هدف از اجرای این طرح ارتقای سطح علمی بخش صنعت و معدن و بهرهمندی واحدهای نیازمند از نیروهای کارشناسی، کمک به ایجاد زمینههای اشتغال این نیروها، ایجاد بسترهای لازم برای شکوفایی استعدادهای کارآفرینان و بکارگیری مشمولان در طرح نوسازی صنایع و طرحهای توسعهای بخش صنعت تعریف شد.
اصلاح طرح سرباز صنعت
دیدگاه عمومی این است که طرحهایی همچون سرباز صنعت یا سپاه صنعت یا هر طرحی که بتواند ۲ سال سربازی پسران را بهینه و پویا کند تایید است اما همواره چالشها و مشکلاتی وجود دارد.
مهدی پورقاضی، رئیس کمیسیون صنعت اتاق بازرگانی تهران در این زمینه به گسترش صنعت گفت: در طرح سرباز صنعت پسران به عنوان کارورز در بخشهای صنعتی به ویژه بنگاههای کوچک و متوسط میتوانند فعال شوند. طرح سرباز صنعت برای افراد تحصیلکردهای که تخصص صنعتی دارند بسیار مطلوب است چرا که میتوانند از تخصص خود برای تولید در کارخانه و کارگاه استفاده کنند. حتی در پایان سربازی هم میتوانند سریعتر مشغول به کار شوند.
تاکید پورقاضی این است که باید کارگاه یا کارخانه ۵۰درصد حقوق را به سرباز صنعت بپردازد. این در حالی است که سیدرضا مسلمی عقیلی، معاون صنایع کوچک شرکت شهرکهای صنعتی گلستان معتقد است که باید در پرداختی حقوق به سربازان صنعت تجدید نظر شود. به عبارتی برای پرداخت حقوق به کارورزان در بخش تولید باید تدابیری اتخاذ شود که تمایل به کار در آنها بیشتر شود نه آنکه آنقدر کم باشد که رغبتی به فعالیت نداشته باشند. مسلمی با توضیحات بیشتری به گسترش صنعت گفت: باید روش پرداخت حقوق منطقی باشد. بهعنوان نمونه، نمیتوان از یک فرد انتظار داشت که با حقوق ۲۰۰هزار تومانی در ماه که بیمه هم شامل آن نمیشود بهترین کار را انجام دهد چرا که این فرد وابستگی و عرق به کارش ندارد. معاون صنایع کوچک شرکت شهرکهای صنعتی استان گلستان افزود: هیچ واحد صنعتی از نیروی کار خوب بدش نمیآید. حتی بسیاری از افرادی که بهعنوان کارورز در کارخانهای مشغول میشوند در صورت انجام کار مطلوب برای کارفرما، میتوانند مدیر کارگاه و کارخانه هم شوند.
مسلمی معتقد است که به جای صرف بودجههای کلان در مواردی که چندان ارزشی برای کشور ندارد باید بودجه بیشتری برای کارورزان در محیطهای صنعتی درنظر گرفته شود تا بهرهوری شغلی داشته باشند. وی این موضوع را بستر اجرای طرح سرباز صنعت نیز میداند.
ایجاد اشتغال پایدار
گفتههای معاون صنایع کوچک شرکت شهرکهای صنعتی استان گلستان در حالی است که حقوق سربازان در محیطهای نظامی حدود ۱۰۰ هزار تومان است و به نظر میرسد اختصاص دادن حداقل حقوق برای کارورزان از جانب وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی هم برای سربازان بهینه باشد هم برای واحد صنعتی زیرا ۴۰۰هزار تومان به عنوان حقوق کارورزی درنظر گرفته شده که ۲۰۰هزار تومان آن را دولت میدهد و ۲۰۰هزار تومان را واحد صنعتی. به عبارتی، پولی که دولت در این زمینه صرف میکند نوعی یارانه به تولید است. با این حال، گفتههای مسلمی از این جهت مورد بررسی است که در نظر گرفتن حقوق بیشتر برای سربازان صنعت، عرق و وابستگی را به کار بیشتر میکند. باید توجه کنیم که صاحبان صنعت ماشینآلات خود را در اختیار کارورزان قرار خواهند داد که نرخ زیادی دارند. در این میان باید نیروی کار آنچنان به کارش وابستگی پیدا کند که خدشهای به دستگاهها وارد نشود و کارفرما نیز به وی اطمینان خاطر داشته باشد. نکته دیگر اینکه طرح سرباز صنعت به نوعی جبران کمکاری دانشگاهها است. اگر این طرح اجرا شود، مشکل آموزش و مهارتآموزی نیز تا حدی رفع خواهد شد. سربازان کشور پس از اتمام مدت خدمت هیچ تخصصی نداشته و نسبت به اتلاف ۲سال از عمر خود گلهمند هستند. سربازانی که بعد از اتمام دوره خدمت خود وقتی برای کسب شغل به آگهیهای روزنامهها مراجعه میکنند، با چالش بزرگی از جنس تجربه و سابقه کار روبهرو میشوند. حال آنکه سربازی زمان بسیار مناسبی برای پاسخدهی به این چالش است.
صرفنظر از انتقادهای وارد به ناکارآمدی نظام سربازی درکشور، درشرایطی که ارتباط میان دانشگاه و صنایع در ایران ناچیز بوده و حتی آن را میتوان صفر قلمداد کرد، گذراندن دوره خدمت در واحدهای صنعتی تا حدودی میتواند این کمبود را جبران کند، چراکه اگر ما بتوانیم صنایع خود را بهعنوان یک دانشگاه و محل آموزش و تربیت نیروی کار به کار بگیریم، درواقع این فرصت را پدید میآوریم که از ظرفیت دستنخورده موجود در صنعت بهترین و بیشترین استفاده را کنیم. دراین شرایط بخش صنعت یا یک کارخانه، دیگر تنها یک کارخانه نیست، بلکه مانند دستگاهی است که خروجی آن فردی باتجربه و توانمند خواهد بود. پس این ظرفیت بالقوه در صنعت وجود دارد که تابهحال از آن استفاده نشده است. حال اگر بتوان به نحوی از این ظرفیت استفاده کرد که صنعت هم سود خود را ببرد، ما به ظرفیت آموزشی بسیار بزرگی در کشور دسترسی یافتهایم که در گذشته هیچ بهرهای از آن برده نمیشد. از اینرو پیشنهاد میشود برای هر نوع طرح کارورزی چه در قالب سرباز صنعت و چه طرحهای مشابه طبقهبندی افراد نخبه و غیرنخبه به جداسازی صنعت و کارخانه انجام شود و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی حقوقی معادل کاری آنها تعیین کند تا طرحها منطقی اجرایی شوند نه اینکه دستنخورده باقی بمانند.
