زینب عبدی - گروه صنایع کوچک: کارآفرینی درست مثل نشستن در یک چرخ و فلک است. گاهی وقتها بالا هستید و از هیجان نفستان بند میآید و گاهی وقتها هم با سر به سمت زمین میآیید.
بهعنوان یک کارآفرین قدری از خود بگویید. کجا متولد شدهاید، در چه خانوادهای رشد کردهاید و دارای چه تحصیلاتی هستید؟
من متولد ایوانکی، در ۷ کیلومتری جاده تهران-مشهد هستم. پدرم کارمند وزارت آموزش و پرورش بود و بعدها رییس آموزش و پرورش گرمسار و ایوانکی شد. در خانوادههای فرهنگی گرایش فرزندان به سمت تحصیلات، بسیار بالاست و کسب علم ارزشمند است. از اینرو من هم به درس و مدرسه علاقه زیادی داشتم و سعی میکردم به بهترین شکل ممکن درسم را بخوانم. بعد از اتمام تحصیلات ابتدایی، با خانواده به تهران آمدیم و دوره دبیرستان را سال ۱۳۵۰ در دبیرستان خوارزمی به اتمام رساندم. سپس برای ادامه تحصیل به امریکا رفتم و توانستم در رشته MBA فارغالتحصیل شوم. سال ۱۳۵۷ همزمان با وقوع انقلاب به ایران بازگشتم و با توجه به ارزشمند بودن تولید در آن مقطع، وارد کار دامپروری شدم. خوشبختانه با مطالعاتی که انجام دادم، بازار صنعت لبنیات را بکر و تشنه سرمایهگذاری دیدم و «چوپان» را تاسیس کردم.
«چوپان» چگونه متولد شد و چرا وارد این صنعت شدید؟
در همان ابتدای مراجعت به کشور علاقهمند به کارهای زیربنایی و تولیدی و کارآفرینی بودم و همین اصل باعث شد تولید لبنیات را پیگیر شوم تا بتوانم محصولاتی با استانداردهای کشورهای پیشرفته تولید کنم. در آن زمان لبنیات به صورت بسیار ابتدایی عرضه میشد و در کیسههای پلاستیکی که بیشتر سوراخ بود، در دسترس مردم قرار میگرفت که بهداشتی هم نبود. این موضوع خیلی مرا آزار میداد و نمیتوانستم شاهد عرضه چنین محصولاتی در کشور باشم. از اینرو تصمیم گرفتم به طور جدی وارد این صنعت شوم و آن را توسعه دهم.
در سال ۱۳۷۴ فکر تولید لبنیات پاستوریزه و سالم در ذهنم ظهور کرد و چون دامپرور بودم و با بازار و نیاز کشور به محصولات بهداشتی لبنی آشنایی داشتم، تصمیم گرفتم با قدرت وارد این صنعت شوم و صنعتی را بنیانگذاری کنم که بخشی از نیاز کشور را در این زمینه برطرف کند. در سال ۱۳۷۵ با سرمایهای که داشتم، زمین و ماشینآلات لازم را خریدم و بدون انتقال ارز بانکی با همکاری بانک کشاورزی و حمایت رییسجمهور و دولت وقت، کلنگ ایجاد بنای چوپان را به زمین زدم تا بتوانم در بازار محصولات لبنی نقشآفرینی داشته باشم و بهعنوان یک بازیگر جدید خود را در این بازار به عرصه رقابت معرفی کنم. در سال ۱۳۷۶ با تفکر تولید لبنیات سالم و حفظ کیفیت به هر قیمت، کار آغاز شد. ما هدفمند این کار را شروع کردیم و از روز نخست بنا را بر تولید باکیفیت و سالم گذاشتیم که خوشبختانه این روند امروز هم ادامه دارد و در ذهن کارکنان این شرکت نهادینه شده است. ما نخستین شرکتی هستیم که توانستیم با ظروف استاندارد و باکیفیتی براساس استانداردهای بینالمللی وارد بازار شویم که در آن زمان مورد تشویق رییسجمهوری هم قرار گرفتیم. روزی که به عرضه نخستین نمونه از محصولات با بستهبندی استاندارد در بازار اقدام کردیم، احساس خوشایندی داشتم و حس کردم توانستهام برای بهداشت تغذیه این مردم کاری انجام دهم. در حال حاضر هم دو فرزند پسر دارم که هر دوی آنها بعد از ۱۸ سال که در خارج از کشور زندگی کردهاند، به میل و اراده خود به ایران بازگشتند و در همین کارخانه مشغولند و باعث مباهات بنده هستند.
این شرکت در حال حاضر چه سهمی از بازار لبنیات دارد و چه محصولاتی را به تولید میرساند؟
با توجه به غیرشفاف بودن آمار و نبود مرجعی معتبر درباره میزان عرضه و تقاضای محصولات لبنی، آمار دقیقی در دست نیست. این هم از مشکلات بخش تولید ما است که هنوز نتوانستهایم به آمار دقیق دست پیدا کنیم و براساس آن به ادامه فعالیت بپردازیم. شاید یکی از دلایل صدور انواع مجوزهای ساخت و تولید و بدوناستفاده ماندن آن، همین نبود آمار و اطلاعات باشد. به نظرم وقت آن رسیده که میزان تولید و مصرف انواع مواد لبنی بهطور رسمی از سوی وزارت صنعت، معدن و تجارت یا کشاورزی اعلام شود تا سرمایهگذاران جدید که قصد ورود به این بازار را دارند، بتوانند با آگاهی کامل در این صنعت به فعالیت بپردازند و نسبت به توسعه فعالیتهای خود اقدام کنند. با اینکه در سهم بازار، آمار مشخصی در دست نیست، مدعی هستیم در تولید انواع ماست، سهم قابلتوجهی از بازار را پوشش میدهیم، چراکه با توجه به جغرافیای وسیع کشور، هم توانستهایم در جایجای بازارهای ایران حضور یابیم و هم اینکه با شناخت از بازارهای منطقه به سمت صادرات محصولات خود روی آوردیم.
با توجه به موانع تولید در کشور با چه انگیزهای حاضر به سرمایهگذاری در این صنعت شدید؟
اگر قرار باشد یک کارآفرین فقط به مشکلات فکر کند که دیگر نمیتوان او را کارآفرین خواند. ما در شرایطی کار خود را شروع کردیم که اقتصاد بهشدت دولتی بود و نمیتوانستیم بهعنوان یک تولیدکننده بخش خصوصی در قیمتگذاری کالاها نقش داشته باشیم. وضعیت بهگونهای بود و هست که برخی نهادهای دولتی اقدام به قیمتگذاری کالاها میکنند، در حالیکه معتقدیم بهتر است این کار به بازار سپرده شود. با توجه به اینکه بازار تولید مواد لبنی انحصاری نیست و بازیگران زیادی در آن نقش دارند، زمینه برای رقابت کامل به وجود آمده است، اما تفکر دولتی برخی مدیران اجازه نمیدهد اقتصاد رقابتی که شاکله اقتصاد مقاومتی را تشکیل میدهد، در کشور اجرایی شود. ما بسیار خوشحالیم که توانستیم با وجود فشارهای مختلف و قیمتگذاری دولتی، تمامی موارد در زمینه کیفیت را از ابتدا تا امروز اجرایی کنیم و هرگز از هدف خود که کیفیت بوده، قدمی عقبنشینی نکردهایم. ای کاش زمینههای رقابت در ایران اجرایی میشد و سیاستگذاران اجازه میدادند تولید در سایه رقابت شکل گیرد، نه انحصار و وضع تعرفههای بالا. من بهعنوان یک تولیدکننده از دولت میخواهم تولید رقابتی را در ایران نهادینه کند و اجازه ندهد نهادهای سرکوبگر قیمت در بازار تولید کشور خودنمایی کنند. شما امروز به استارتآپها توجه کنید. ببینید چگونه فعالیت آنها بازار را شفاف و رقابتی کرده و محصولات با چه کیفیت بالایی بهدست مردم میرسد. حرکت به سمت اقتصاد آزاد برای کشور ما ضروری است و خوشبختانه با سیاستگذاریهای دولت، توانستهایم به سمتی حرکت کنیم که زمینه رقابتی کردن ایجاد شود و کلیت اقتصاد ما به آن سمت حرکت کند.
سطح فناوری صنایع لبنی ایران نسبت به سایر نقاط دنیا دارای چه تفاوتهایی است؟
اگر این سوال را در دهه ۷۰ از من میپرسیدید، با کمال تاسف اعلام میکردم پیشرفتی در این زمینه نداریم و به هیچوجه قابل مقایسه با کشورهای پیشرفته نیستیم. همانگونه که عرض کردم کیفیت و بهداشت این محصولات در دهه ۶۰ و ۷۰ مناسب نبود و مردم با مشکلات ناشی از بهداشتی نبودن این صنایع روبهرو بودند. در آن زمان چیزی بهعنوان تاریخ تولید و انقضا وجود نداشت و معلوم نبود چه محصولی تازه است و چه محصولی فاسد. اما با توجه به سرمایهگذاریهایی که در اوایل دهه ۸۰ شد، به سرعت فناوری این صنعت در ایران پیشرفت کرد. سرمایهگذاران زیادی به این عرصه وارد شدند و در نهایت نشانهای تجاری بزرگی به وجود آمدند که امروز شاهد فعالیت آنان در کشور هستیم. خوشبختانه به جایی رسیدهایم که محصولات تولیدیمان از نظر کیفی کمتر از کشورهای اروپایی نیست. البته در این میان بهتر است اخلاق تولید رعایت شود و تولیدکنندگان در انتخاب مواد اولیه خود دقت لازم را داشته باشند. رعایت اصول تولید و وجدان تولیدی مسئله مهمی است که باید آن را جدی گرفت و دستگاههای ناظر در اینباره نظارت بیشتری داشته باشند. استفاده از افزودنیهای غیرمجاز و مضر، سلامت جامعه را تهدید میکند. طبیعی است که با توجه به حرکت اقتصاد ایران به سمت اقتصاد رقابتی، این دسته از تولیدکنندگان که منافع خود را بر سلامت جامعه ترجیح میدهند، بهزودی از گردونه رقابت خارج میشوند و جای خود را به تولیدکنندگان اصیل میدهند. تولیدکنندگانی در این بازار موفق خواهند بود که علاوه بر تولیدات سالم، به نوآوری نیز رویآورند و بتوانند سبد متنوعتری از محصولات لبنی را راهی بازار کنند. ما امروز این کار را در چوپان انجام میدهیم و با سرمایهگذاریهایی که انجام دادهایم، به سمتی رفتهایم که محصولات باکیفیت، با استفاده از مواد اولیه استاندارد را به تولید برسانیم.
نظر شما درباره یارانه محصولات لبنی چیست؟ آیا با اختصاص دادن یارانه به این محصولات موافق هستید؟
من از مخالفان دادن یارانه به تولیدکنندگان هستم و معتقدم تولیدکنندهای موفق است که بتواند مانند سایر تولیدکنندگان در دنیا به تولید محصولات باکیفیت مناسب و قیمت خوب روی آورد. اما بهتر است نظام یارانهای در صنعت لبنیات با عینک دیگری دیده شود. ما ناچاریم برای حفظ سلامت شهروندان به توزیع شیر به صورت یارانهای روی آوریم، چون مدارس ما نیازمند آن هستند که دانشآموزان شیر را به صورت رایگان استفاده کنند و در سبد غذاییشان بگنجانند. در این میان انتخاب پیمانکار بسیار مهم است و نباید به این بهانه محصولی وارد مدارس شود که دارای مرغوبیت لازم نباشد. تداوم پرداخت یارانه شیر سبب میشود اقشار کمدرآمد نیز بتوانند از لبنیات مورد نیاز بهرهمند شوند، اما روش عرضه این محصول بهتر است از سوی وزارت آموزش و پرورش مورد ارزیابی مجدد قرار گیرد و تولیدکنندگان با تجربه نیز در این امر مشارکت داشته باشند. عرضه لبنیات مانند شیر در مدارس بسیار مفید و مثبت است و در سلامت و رشد فکری و جسمی کودکان اثرگذار است که هیچکس منکر آن نیست. همانطور که عرض شد باید با روش مناسب به انتخاب پیمانکار پرداخت و در آن دقت کرد.
