فاطمه امیراحمدی: یکی از چالشهای صنعت خودرو داخل غیربومی بودن طراحی آن و به همان نسبت قدیمی بودن و بهروز نبودن صنعت قطعه است.
خلأ در امر طراحی این صنعت را تا حدودی عقب نگه داشته است و امروز قطعهسازان با مهندسی معکوس به قطعات مورد نظر و نیاز خودروسازان دست مییابند. البته این امر به دانش خاص خود نیاز دارد و به قول طراحان نیاز نیست قطعاتی که پیشتر ساخته شده است را آنها از نو طراحی کنند.
اما برای رفتن به سوی طراحی پلتفرم بومی چه چالشهایی در کشور وجود دارد و راهکارهای برونرفت از آن چیست؟ پرسش دیگر این است که با طراحی پلتفرم ظرفیت موجود صنعت قطعه برای طراحی قطعات و همراهی با خودروسازان چقدر است؟
دانشی که برای همه نیست
نخست «گسترش صنعت» این موضوع را از دیدگاه یکی از کارشناسان صنعت خودرو دنبال کرد. درباره طراحی پلتفرم نظرهای متفاوتی وجود دارد؛ برخی برای خودکفایی و رسیدن به خودرو بومی آن را ضروری میدانند اما برخی دیگر آن را هزینهبر دانسته و با وضعیت موجود بر این باورند که آن را باید به شرکتی خارجی سفارش داد.
آیا طراحی پلتفرم برای صنعت خودرو کشور صرفه اقتصادی دارد؟ اگر بله، چرا در این زمینه کند عمل میشود؟ فضلالله جمالو، کارشناس صنعت خودرو در این زمینه گفت: پرسش سختی است زیرا طراحی پلتفرم موضوعی پیچیده است. برای رفتن به آن سمت زیرساختهای متفاوتی نیاز است. در نتیجه، نمیتوان راهحل عملی و اقتصادی برای موضوع مطرح کرد.
وی افزود: مجموعهای از قطعات باید در یک سازگاری کنار هم قرار گیرند تا پلتفرم به نیازمندیهای مورد نظر پاسخگو باشد. در این باره نخست باید گفت دانش آن به طور کامل در اختیار ما نیست. اینگونه نیست که خودروساز دانش آن را داشته باشد و نخواهد این کار را بکند.
دانش آن وجود ندارد همانگونه که بسیاری از کشورهای پیشرفته دنیا این دانش را در اختیار ندارند. امروز کمتر میشنویم که بلژیک یا هلند پلتفرم طراحی کرده باشند بلکه فقط تعداد محدودی از کشورها در امر طراحی پلتفرم فعالیت دارند.
این فعال صنعت خودرو ادامه داد: بنابراین مقوله و پدیدهای پیچیده است و خودروسازان اگر قابلیتها و زیرساختها را داشتند به این سو حرکت میکردند، ضمن آنکه طبیعی است که طراحان پلتفرم دانش فنی خود را در اختیار دیگران قرار ندهند. در نتیجه، خودروسازان مدل خودرویی را وارد و آن را داخلیسازی میکنند و در این راستا نیز سازندگان قطعات هوشمندانه ناگزیر هستند از طریق مهندسی معکوس ساخت قطعات مورد نیاز را آغاز کنند. در این زمینه صنعت خودرو و قطعه موفق عمل کرده است.
جمالو تصریح کرد: با وجود برخی چالشها در انتقال قطعات باید از این توانمندی به بهترین شکل استفاده کرد که این امر(مهندسی معکوس) خود قابلیت مهمی است. چین یا ژاپن اگر امروز به این سطح از توانمندی رسیدهاند از طریق مهندسی معکوس بوده است.
نقدها منصفانه نیست
سخن این است که با پلتفرم بومی میتوانیم خودروهای بومی مختلف تولید کنیم و به طور قطع در ادامه، خودکفایی مورد نظر بهدست خواهد آمد.
جمالو در این باره توضیح داد: باید در این موضوع مقولههای مختلف را در نظر گرفت. تاجران و بازرگانان داخلی صدها میلیون دلار سرمایهگذاری و خودرو آماده وارد میکنند اما کسی در این باره نقدی ندارد در حالی که این هزینهها از سرمایههای همین کشور است در نهایت تمام نقدها به سوی خودروساز متمرکز میشود. در حالی که مشکلات داخلی دیگری نیز وجود دارد که زمینهساز ایجاد باقی مشکلات شده است.
وی در این زمینه پیشنهاد کرد: وقتی تاجری خودرویی وارد میکند، میتواند در این زمینه همراه با خودروساز بوده و از شرکت مادر بخواهد به ازای خودرو کاملی که قرار است وارد شود بخشی از دانش آن را به صنعت خودرو کشور منتقل کند.
او با گلایه ادامه داد: در بحث بازرگانی، خرید و واردات فضا باز است و خودروهای لوکس وارد میشوند اما تمام نقدها متوجه خودروساز است. کسی منصفانه نقد نمیکند که خودروساز چه مشکلی دارد. امروز که با بدهیهای بانکی به سختی در حال فعالیت است چگونه میتواند میلیونها دلار صرف طراحی کند؟ طراحی پلتفرم ارزان نیست. باید حمایتهای داخلی از آن وجود داشته باشد.
باید دولتمردان بابت آن یارانه بپردازند یا پول ارزان در اختیار خودروساز قرار داده شود، واحد تحقیقوتوسعه باید مورد حمایت قرار گیرد تا این موضوع نهادینه شود.
وی ادامه داد: به طور کلی طراحی در تمام صنایع بهویژه در صنعت خودرو کار کوچکی نیست و پرداختن به آن صدها ساعت کار کارشناسی زبده و خبره نیاز دارد که باید در فضای بدون تعصب باشد.
پیشنیاز طراحی پلتفرم
جمالو با شکایت از نقدهای موجود نسبت به محصولات داخلی، افزود: امروز فقط یکدیگر را محکوم میکنیم و متاسفم که در کانالهای اجتماعی محصولات داخلی مورد سخره قرار میگیرند درحالی که نباید دستاوردهای خود را به سخره بگیریم و باید با حمایت از این توان برای توسعه و توانمندتر شدن آن بکوشیم. وقتی شخصی به نام شیخ محمد(شیخ محمد بن راشد آل مکتوم) حاکم دوبی به ایران آمد(در دوره ریاستجمهوری دولت نهم و دهم) خبر داد ایرانیها ۲۰ میلیارد دلار در دوبی سرمایهگذاری کردهاند. اما پرسش این است که نمیشد همین حجم سرمایه در داخل برای طراحی پلتفرم هزینه شود؟
این کارشناس صنعت خودرو ادامه داد: پیش از پرداختن به مقوله پلتفرم لازم است به مسئله مربوط به امور فرهنگی، اجتماعی و سیاسی پرداخت. فضاهای زیادی وجود دارد که باید نخست به آنها پرداخته شود تا برسیم به اینکه چرا در طراحی پلتفرم موفق نبودهایم. سپس به این بپردازیم که برای طراحی و ساخت پلتفرم چه سازوکاری و نیز زیرساختی نیاز است.
جمالو در پایان عنوان کرد: البته اگر میگوییم نباید تولید داخل را به سخره گرفت به این معنی نیست که مصرفکننده هر محصولی را استفاده کند ما مکلف هستیم که تولید باکیفیت داشته باشیم زیرا مشتری حق دارد وسیله ایمن استفاده کند.
چالش مدیریتی
در ادامه، «گسترش صنعت» به سراغ یکی از طراحان قطعات خودرو رفت. حامد خونمری در این زمینه گفت: طراح در کشور وجود دارد اما به دلیل گرانی تجهیزات و ماشینآلات به چین با تیراژ سفارش داده میشود. در نتیجه، مدیران کارخانهها خود را درگیر واردات ماشینآلات نمیکنند. ترجیح میدهند کارگر و طراح استخدام نکنند و سفارش بدهند و مشکل اصلی این است.
او گفت: مشکل در طراحی نیست قطعه در داخل طراحی میشود و سپس ساخت آن به چین سفارش داده میشود.
یکی از مسائل مطرح این است که قطعهای که فقط ایران سفارش میدهد و فقط برای خودروهای در حال تردد ایران مصرف دارد چگونه ساخت آن برای چینیها توجیه اقتصادی دارد؟ وی در اینباره توضیح داد: صنعت چین منعطف است؛ شما تنها سفارش میدهید با مدلی که نیاز دارید. برای آنها مهم نیست، با هر دستگاهی آن را تولید میکنند و تحویل میدهند. البته قطعات جدید را نیز با همان دستگاه میتوانند تولید و تامین کنند. برای این کشور قدیم و جدید بودن قطعه مهم نیست بلکه نقشه و طرح مهم است.
خونمری ادامه داد: بحث مهم مدیریت کارخانهها است. به طور نمونه، کولر پراید طراحی و نقشه آن به شکل بومی آماده شد. نقشهها به چین رفت و قطعات ساخته شدند. در ادامه قرار بود ماشینآلات وارد و خط تولید آن در ایران راهاندازی شود. با مناسبات و رایزنیها وام گرفته شد اما پروژه به سرانجام نرسید و حتی یک کولر در داخل ساخته نشد.
او گفت: مشکل امروز صنعت خودرو، طراح یا تجهیزات نیست زیرا طراح داریم و ماشینآلات را نیز میتوان وارد کرد. چالش در بخش مدیریت است که پیگیر جدی چنین موضوعهایی نیست.
منافع کجاست
خونمری تاکید کرد: به طور قطع طراحان داخلی این توانمندی را دارند تا مولفههایی جدید را حتی به قطعهای اضافه کنند اما برای تحقق این امر نیاز به مدیریت است.
او گفت: اگر پلتفرم بومی طراحی شود، با همکاری شرکتهای مختلف طراح میتوان قطعاتی(حتی قوای محرکه) را به بهترین شکل طراحی و آماده کرد به شرطی که هدف این بوده و مدیریت پیگیر موضوع باشد. گاهی شاهد هستیم کارشناسانی که در بخش مدیریت قرار میگیرند به معنای واقعی از جنس آن صنعت نبوده و نمیتوانند مدیریت بهینه داشته باشند. بحث مهم امروز این است که چرا با گذشت چند دهه هنوز نتوانستهایم به جایگاه ویژه به عنوان خودروساز در سطح بینالمللی برسیم زیرا با این پیشینه باید تا امروز صاحب خودرو برقی میشدیم. باید دید منافع در کجا است و مدیریت، منافع را در کجا میبیند؟
این طراح افزود: جوانان تحصیلکرده کشور ظرفیتها و توانمندیهای فراوانی دارند و هر چه از آنها خواسته شود عملیاتی میکنند تنها به شرطی که از آنها خواسته شود و به دور از سود، نگاه ملی بر طرحها و پروژهها حاکم باشد.
این استعدادهای بومی تفاوتی با طراحان خودروهای جهان ندارند بلکه فقط مشتری ندارند. تجربه نشان داده هر پروژهای به جوانان سپرده شده عملیاتی شده است.
اگر امروز در این مسائل چالشها و ضعفهایی هست، به نبود دانش و توانمندی مربوط نیست بلکه به این بازمیگردد که انجام این فعالیتها خواسته نمیشود.
او خاطرنشان کرد: آیا تاکنون از جوان ایرانی تحصیلکرده خواسته شده یک خودرو بسیار ساده اما بومی طراحی کند و او نتواند؟ یا خودرویی که کارآیی محدودی در فاصله جغرافیایی کم داشته باشد. برای نمونه، جابهجایی قطعات در کارخانه. همه چیز با آموزش شدنی است به شرط خواستن.
وی به موفقیت جوانان ایرانی در سایر کشورها اشاره کرد و گفت: امروز ایران طراح ۱۹ سالهای دارد که طرحی میکشد و برای شرکت بنز میفرستد و دعوت به همکاری میشود اما به دلیل مشکلات سربازی نمیتواند. پس مهندسان کارآمد در داخل داریم مسئله این است که از آنها امری خواسته نمیشود.
امروز کافی است برای طراحی یک خودرو ملی فراخوان داده شود، استقبال چشمگیر خواهد بود، اما به توانمندیهای داخل بهای لازم داده نمیشود.
خونمری در پایان تصریح کرد: صنعت نظامی که تا این سطح پیشرفت داشته و در دنیا سروصدا میکند از بیرون وارد نشده بلکه از توانمندی داخلی استفاده شده است. با استعدادهای داخلی به این جایگاه دست یافتهایم که در دنیا مطرح هستیم. پس اگر امری محقق نمیشود دلیل بر نتوانستن نیست.
