فاطمه امیراحمدی: صنعت موتورسیکلت از پایان دهه ۱۳۴۰ همزمان با تاسیس صنایع جدید در کشور ایجاد شد و در دوران پیش از انقلاب به شکل صنایع مونتاژ وارد فهرست صنعت خودرو کشور شد.
در آن زمان هیچ محدودیتی برای ورود این مصنوعات وجود نداشت. در نتیجه، بخش عمده موتورسیکلت به شکل تمامساخت وارد ایران میشد و سهم تولید داخل به ۱۰ درصد هم نمیرسید.
در حقیقت، تلاش برای بالا بردن میزان سهم ساخت داخل مانند خودروسازی از سالهای۱۳۷۲شروع شد که دولت با محدودیت درآمدهای ارزی روبهرو شد. سازندگان موتورسیکلت برای کاستن از نیاز ارزی خود، به سوی صنعتگران داخل متمایل شدند و به سرعت سهم تولید داخلی را در این صنعت بهبود بخشیدند.
اما تحول در این صنعت از سال ۹۵ با مطرح شدن جایگزینی موتورسیکلتهای انژکتوری با کاربراتوری کلید خورد. در بخشنامهای اعلام شد از آغاز مهر همان سال تولید انژکتوریها آغاز شود اما به دلیل برخی مشکلات زیرساختی و نیز تامین انجین این نوع موتورسیکلتها این طرح به آغاز سال ۹۶ موکول شد. با وجود اینکه هنوز بخش زیادی از سازندگان، آمادگی این تغییرات را نداشتند طرح از آغاز این سال اجرایی شد(لازم به یادآوری است مجوز پلاکگذاری کاربراتورهای ساخته شده در سال ۹۵ نیز همچنان در سال ۹۶ ادامه یافت).
اجباری شدن استاندارد یورو ۴ برای آغاز سال ۹۷ شوک دیگری به این صنعت فرسوده کشور بود که تازه داشت خانهتکانی میکرد. از آنجا که به طور عموم برنامهها بدون فراهم بودن زیرساختها چیده میشود پلاکگذاری موتورسیکلتهای یورو ۳ متوقف شد و در نهایت با مذاکره قرار شد تولید موتورسیکلتهای یورو ۴ برای سال ۹۸ اجرایی شود. به این ترتیب، از پایان خرداد ۹۷ پلاکگذاری موتورسیکلتهای یورو ۳ از سر گرفته شد.
چالش در تولید
امیرحسین پژوهی، عضو هیاتمدیره انجمن تولیدکنندگان موتورسیکلت درباره تغییرات در حال انجام این صنعت به «گسترش صنعت» گفت: شمارهگذاری موتورسیکلت برای اجرای استانداردهای یورو۴ از سوی سازندگان برای مدتی متوقف شد اما سخن این است که در شرایط بحرانی امروز باید از خودتحریمی جلوگیری کرد. وی افزود: اتخاذ تصمیمهایی بدون هماهنگی، به دلیل نداشتن دبیرخانه یا نوعی ستاد هماهنگی بین نهادهایی که با این صنف درگیر هستند سبب شده هر کسی ساز خود را بنوازد؛ این به تعطیلی کارخانهها و بیکاری کارگران و آسیب به اقتصاد کشور منجر میشود. در واقع، هر نیروی انسانی که بیکار میشود برای برگشت به کار میلیونها تومان هزینه برای اقتصاد کشور به دنبال دارد. علاوهبر اینکه تجربه باید کسب و مهارتهای جدید آموخته شود که اتلاف وقت و هزینهکرد اضافه به شمار میرود.
عضو هیاتمدیره انجمن تولیدکنندگان صنعت موتورسیکلت ادامه داد: برای تولید بر اساس استانداردهای یورو ۴ به زیرساختهایی از قبیل تامین بنزین نیاز است. در کنار این موضوع باید فرهنگسازی شود.
او گفت: با توجه به شرایط منطقه و قدرت خرید مردم باید برنامهریزی کرد و آنها را به مرحله اجرا درآورد. تامین مالی کشور در سطح کلان اقتصادی از سوی کارخانهها و فعالیت آنهاست اما امروز به دلیل تحریمهای بیرونی و نیز بروکراسی نادرست و هماهنگ نبودن سازمانها در داخل، بیشتر کارخانهها دچار چالش در تولید شدهاند.
یورو ۴ سال ۹۸ اجباری میشود
در ادامه این موضوع، بهمن ضیاءمقدم، دبیر انجمن تولیدکنندگان موتورسیکلت گفت: برای مدتی برای ارتقای موتورسیکلتها به استانداردهای یورو ۴ پلاکگذاریها متوقف شد و در ادامه با رایزنی شمارهگذاریها از سر گرفته شد.
او افزود: در این زمینه درخواست شد به دلیل آمادگی نداشتن سازندگان و نیز مشکلات زمانی و آزمایشگاهی که وجود دارد برای اجرای این طرح یک سال به صنعتگر مهلت داده شود. این درخواست از سوی انجمن به دولت شد و توافقهای ابتدایی انجام شد اما پلیس راهور نپذیرفت و پلاکگذاری را متوقف کرد و در ادامه با مذاکره و پیگیری، پلاکگذاری آغاز شد. او گفت: با این وجود از ابتدای سال ۹۷ برخی شرکتها تولید موتورسیکلتهای یورو ۴ را آغاز کردند. در مذاکرههایی که با منابع تامین خارجی خود برای دریافت انجینهای مورد نیاز داشتند، نمونهها آورده شد اما آزمایشگاههای ما آمادگی آزمایشهای یورو۴ را نداشتند. وی ادامه داد: در این باره تعریف مشخصی از نوع آزمونهای استانداردهای یورو۴ در آزمایشگاههای داخلی وجود نداشت. پس از برگزاری جلسهها و انجام مذاکرهها، پایان سال گذشته از سوی آزمایشگاهها برای تست یورو ۴ اعلام آمادگی نسبی شد. دبیر انجمن تولیدکنندگان موتورسیکلت کشور به انبوه برندهای فعال در کشور اشاره کرد و گفت: از آنجا که ۲۴۵ برند موتورسیکلت در کشور وجود دارد، آزمون موتورسیکلتها زمان زیادی میطلبید تا شرکتهای سازنده، مجوز یورو ۴ را برای محصولات خود دریافت کنند. وی درباره آمار شرکتهایی که تولید موتورسیکلت با استانداردهای یورو ۴ را آغاز کردهاند، گفت: حدود ۶۰ مدل موتورسیکلت توانستند استانداردها را بگذرانند و فکر نمیکنم با این وضعیت در ۳ ماه نخست سال بیش از ۱۰ هزار موتورسیکلت تولید شده باشد. ضیاءمقدم در ادامه به برخی چالشهای این صنعت در کشور اشاره کرد و گفت: استانداردهای کشور از اروپا گرفته میشود و آنها این استاندارد را از ابتدای ۲۰۱۸ میلادی لازمالاجرا کردهاند. به این شکل که موتورسیکلتهای جدید با مولفههای یورو ۴ تولید خواهند شد اما موتورسیکلتهایی که در خط تولید هستند مهلت یک ساله برای عملی کردن این استانداردها دارند.
وی افزود: با استناد به این متن و اینکه آمادگی لازم در آزمایشگاهها فراهم نیست مذاکرههایی با سازمان حفاظت محیطزیست شد و این سازمان با توجه به استناد به این مدارک قبول کرد حدود ۱۰ ماه این استاندارد به تعویق بیفتد.
او اعلام کرد: بنابراین قرار است از ابتدای سال ۹۸ استانداردهای یورو ۴ اجرایی شوند. در این فاصله شرکتها آمادگی خواهند داشت تا آزمونها را به انجام برسانند.
تصمیمهای شتابزده
در ادامه، «گسترش صنعت» به سراغ یکی از کارشناسان فنی-مهندسی صنعت موتورسیکلت رفت و موضوع آزمون استانداردهای یورو۴ را از وی پیگیری کرد. فرهنگ اصفهانی درباره روند آزمون استانداردهای یورو۴ گفت: این استاندارد دارای چند بخش است که تایپ یک و دو این آزمونها در استاندارد یورو۳ نیز انجام میشود، با این تفاوت که در استاندارد یورو ۴ از سیکل WMTC استفاده میشود. آزمایشگاههای داخلی تا پیش از اجباری شدن این آزمون، امکان تست آن را نداشتند. از انتهای سال ۹۵ مکاتبه با آزمایشگاهها انجام شد تا اینکه اواخر سال ۹۶ آمادگی لازم برای آزمونها فراهم شد. وی ادامه داد: پس از آن نیز آزمایشگاهها با سیل عظیم محصولات برای تست استانداردهای یورو۴ روبهرو شدند. او درباره یکی از تستها عنوان کرد: درحالحاضر آزمایش مربوط به بخارهای متصاعد شده از موتورسیکلت که «شِد تست» (SHED TEST) نام دارد تنها در یکی از دو آزمایشگاهی که تست آلایندگی را انجام میدهند (شرکت بازرسی و کیفیت استاندارد ایران) انجام میشود، البته این آزمایشگاه نیز توان انجام آزمونهای تایپ یک و دو موتورسیکلتهایی که بالای ۱۳۰ کیلومتر در ساعت سرعت دارند را ندارد. اصفهانی در پاسخ به این پرسش که آیا یک آزمایشگاه توان پاسخگویی به حجم تولید موتورسیکلتهای کشور را دارد، گفت: به طور قطع یک آزمایشگاه نمیتواند پاسخگوی این حجم از تولید باشد. به همین دلیل سازمان حفاظت محیطزیست ۲ ماه فرصت داد تا تولیدکنندگان ابتدا آزمونهای دیگر را انجام دهند و تولید ادامه داشته باشد و سپس در این فرصت ۲ ماهه نیز «شِد تست»(SHED TEST) را انجام دهند. این کارشناس صنعت موتورسیکلت معتقد است اجباری کردن استانداردهای یورو ۴ برای صنعت موتورسیکلت در انتهای سال ۹۶ نسنجیده بود زیرا از ابتدای این سال تولید موتورسیکلتهای کاربراتوری ممنوع شده بود. مشکلات و چالشهای بسیاری برای رسیدن به ساخت موتورسیکلت انژکتوری وجود داشت و دوباره با وجودی که هنوز زمان زیادی از تست، کار تحقیق و توسعه و نیز سفارشگذاری این نوع موتورسیکلتها نگذشته بود استانداردهای یورو ۴ اجباری شد در حالی که توان تست آن در کشور هنوز فراهم نبود. این کار باعث ضرر و زیان بسیار شرکتهای داخلی شد به طوری که ۴ماه است بیشتر تولیدکنندهها هیچ تولید و فروشی نداشتهاند.
او از زمانبر بودن دریافت تاییدیه نوع سازمان ملی استاندارد گفت و عنوان کرد: برای گرفتن تاییدیه حدود ۶ تا ۹ ماه زمان نیاز است و تا مراحل تایید نوع انجام نشود مجوزهای لازم برای تولید و عرضه موتورسیکلت صادر نمیشود. این در حالی است که در بهمن سال گذشته، استانداردهای یورو ۴ مطرح شد و تا گرفتن مجوز تولید و عرضه به بازار حدود ۱۰ ماه زمان نیاز است. با احتساب این زمان از ابتدای آبان باید این استانداردها اجباری میشد. از این رو، اجباری کردن آن از ابتدای سال ۹۷ منطقی نبود و ضربه سنگین به این صنعت میزد. اصفهانی گفت: پیش از هر تصمیمی نخست باید سنجید زیرساختها و ظرفیت آن در کشور فراهم است یا خیر؛ آزمایشگاهها باید از نیمه نخست سال گذشته فعالیت خود را در این راستا آغاز و تجهیزات لازم را فراهم میکردند اما به لحاظ زیرساختی بستر مهیا نبود و در این تصمیم به نوعی شتابزده عمل شد.
او اظهار کرد: اتحادیه اروپا استانداردهای یورو ۵ را برای تولیدات جدید از سال ۱۴۰۰ (۲۰۲۰ میلادی) و برای محصولات در حال تولید در سال ۲۰۲۱ پیشبینی کرده و به نظر میرسد در این باره نیز به مشکل برمیخوریم زیرا بر اساس مصوبه هیات وزیران بر اساس قانون اروپا از سال ۱۴۰۰ استانداردهای اجرا شده در ایران مطابق زمانبندی استاندارد روز اروپا اجباری میشود.
این کارشناس صنعت موتورسیکلت ادامه داد: مشکل این است که چون ما در داخل امکان طراحی نداریم و از فناوری خارج از کشور استفاده میکنیم با چالشهای بسیاری هنگام اجرا روبهرو میشویم. در اروپا به منظور گرفتن استانداردهای جدید برای مدلهای قدیمی(در حال تولید) مهلتی یک ساله قائل میشوند. چگونه است که در ایران بلافاصله این الزامات اجرایی میشود؟ اصفهانی افزود: ایران دانش فنی خود را از کشورهای دیگر میگیرد و اینگونه تصمیمها که در مدت کوتاه گرفته میشود برای صنعت و صنعتگر مشکلآفرین است. تا سفارش داده شود، نمونهها بیاید و کارهای تست بر اساس جغرافیای ایران انجام شود ۹ ماه زمان نیاز دارد. از اینرو، برای چنین تصمیمگیریهایی باید بیشتر مطالعه و از کارشناسان این صنعت مشورت گرفته شود.
