چرا صنعت قطعه به عنوان یک صنعت خصوصی بهرهوری لازم را ندارد؟ دلیل سودآور نبودن صنعت قطعه کشور به این برمیگردد که برنامه تولید در مقیاس اقتصادی در این صنعت وجود ندارد.
برای مثال، قطعهساز خارجی که یکی از قطعات رنو را برای این شرکت فرانسوی تولید و تامین میکند با تیراژ ۳ میلیونی این کار را انجام میدهد. در نتیجه، هزینههای تولید آن سرشکن شده و قیمتهایشان رقابتی میشود.
در کشور بحث داخلیسازی صنایع مطرح است در حالی که تولید در مقیاس اقتصادی نیست و در این راستا، چون قطعهساز ایرانی کاری در دست ندارد مجبور میشود زیر بار قراردادهایی با تیراژ پایین برود و ممکن است همان قطعهای که فعالان کشورهای صنعتی ۳ میلیون تیراژ دارند در ایران با تیراژ ۱۰۰ هزار تولید شود. در ادامه این روند، تولید برای صنعتگران دارای صرفه اقتصادی نبوده و مشکلات کمبود منابع مالی در واحدهای تولیدی افزایش مییابد. بنابراین، نمیتوان انتظار داشت خصوصیسازی به خودی خود کمکی به توسعه کند بلکه به زنجیرهای از عوامل مختلف برمیگردد که در کنار یکدیگر باید به نتیجه واحد برسند.
برای توسعه در صنعت لازم است متصدیان امر برنامه جامعی داشته باشند و بدانند قرار است برای برنامههای راهبردی کلان اقتصادی در کدام بخشها سرمایهگذاری شود. از این رو، در انتخاب محصولات برای تولید بومی باید دقت شود و کالایی داخلیسازی شود که مقیاس و توجیه اقتصادی داشته باشد؛ این چالشی است که در صنایع داخلی زیاد دیده میشود.
در شکل کلی، صنعتگر زمانی باید برای تولید اقدام کند که بازارهای صادراتی خود را سنجیده باشد. امروز تولیدکنندگانی که بازارهای صادراتی را هدف قرار نمیدهند محکوم به شکست و حذف از بازارهای بینالمللی هستند زیرا صادرات بازار بزرگی را در اختیار تولیدکننده قرار میدهد که نتیجه آن تیراژ بالا است.
امروز قطعهساز ایرانی میتواند خود را محدود به خودروسازان داخلی نکند چنانکه برخی از صنعتگران این کار را دنبال میکنند. به طور نمونه، صنعت تایر موقعیتی دارد که میتواند برای تمام خودروهای دنیا لاستیک تولید کند. فقط باید برای رسیدن به بازارهای جهانی یک سلسله استانداردهای لازم رعایت شود. از این رو، برای توسعه تنها خصوصی بودن صنعتی ملاک نیست بلکه مولفههای زیادی برای موفقیت در آن نیاز است.
خلخالی در پایان گفت: صنعتگر ایرانی همیشه درگیر نوعی شوک به نام «شوک آینده» است چراکه او دارای اهداف بلندمدت و برنامههای راهبردی کلان نیست. از این رو، در ادامه فعالیت، بسیاری امروز دچار شوک آینده شدهاند که محکوم به کنار رفتن از صحنههای رقابتی هستند. تولیدکننده باید همواره در حال تحقیق و توسعه باشد تا بتواند در مقابل رقیبان مجالی برای رقابت پیدا کند.
ابوالفضل خلخالی - عضو هیاتعلمی دانشگاه علم و صنعت
