رئیس هیاتعامل سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران گفت: اجرای طرح نوسازی ناوگان حملونقل کشور که بهمن گذشته از سوی رئیسجمهوری به سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران بهعنوان ستاد اجرایی ابلاغ شد، علاوهبر کاهش مصرف سوخت، کاهش آلایندگی و افزایش امنیت در جادهها، با افزایش سرعت جابهجایی به رونق بیشتر و مبادلات گستردهتر اقتصادی منجر خواهد شد.
بهگزارش ایدرونیوز، منصور معظمی، معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت و رئیس هیاتعامل سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران(ایدرو) درباره ناوگان حملونقل کشور و طرح نوسازی چنین میگوید:
ناوگان باری سهم قابلتوجهی از درآمد کشورها بهویژه کشورهای توسعهیافته را به خود اختصاص داده است. در کشورهای در مسیر توسعه نیز سرمایهگذاری در عرصه حملونقل باعث رشد اقتصادی جدی میشود.
توسعه تجاری و نقش حملونقل
نقش حملونقل در توسعه بازرگانی و مراودات تجاری بسیار کلیدی و غیرقابل انکار است. حملونقل خودرویی یکی از اساسیترین حوزههای اثرگذار بر بخش بازرگانی و صنعت است.
جابهجایی بار به صورت سریع و ایمن اعم از محصول نهایی یا مواد اولیه در شبکه تولید صنعتی یا توزیع بازرگانی نقش بسیار مهمی در تعاملات اقتصادی و صنعتی دارد.
از دیگر سو، ایران بهدلیل موقعیت جغرافیایی ویژه و قرارگیری در مسیر کریدورهای بینالمللی ترانزیتی از گذشتههای دور معبر مهمی در عرصه تجارت بوده و هست.
ناوگان باری سهم قابلتوجهی از درآمد کشورها بهویژه کشورهای توسعهیافته را به خود اختصاص دادهاند. در کشورهای در مسیر توسعه نیز سرمایهگذاری در عرصه حملونقل باعث رشد اقتصادی میشود.
صادرات در چشمانداز ۱۴۰۴
در سیاستهای کلی بخش حملونقل ابلاغی رهبر معظم انقلاب کاهش مصرف انرژی، کاهش آلودگی زیستمحیطی، افزایش ایمنی و نیز تناسب بین زیرساخت و ناوگان مدنظر ویژه قرار گرفته و بر بهرهگیری از موقعیت ترانزیتی کشور و افزایش سهم در بازار حملونقل بینالمللی تاکید شده است.
همچنین در متن سند چشمانداز ۱۴۰۴، در بخش امور اقتصادی به فراهم کردن زمینههای لازم برای تحقق رقابتپذیری کالاها و خدمات کشور در بازارهای داخلی و خارجی و ایجاد سازکارهای مناسب برای توسعه صادرات غیرنفتی اشاره شده که بهطور مستقیم به توسعه حملونقل اشاره دارد.
در این راستا باید در برنامهریزیهای آینده، فضای رقابتپذیری در حوزه حملونقل ایجاد شود.
به گفته کارشناسان، با ۲ برابر شدن رشد ناخالص اقتصادی کشورها تا سال ۱۴۰۸شمسی (۲۰۳۰ میلادی)، رشد سالانه ۴.۷ درصدی ترافیک مسافر هوایی، رشد ۵.۹ درصدی بار هوایی، رشد ۶ درصدی حمل کانتینری دریایی و رشد ۳.۲ درصدی ترافیک بار و مسافر ریلی را شاهد خواهیم بود که در این بین برای آنکه از قافله همسایگان عقب نمانیم باید با سرعت بیشتری حرکت کنیم.
در بسیاری از کشورهای توسعهیافته، حملونقل بین ۶ تا ۱۲ درصد تولید ناخالص داخلی را تشکیل میدهد. بنا بر گزارش مجلس شورای اسلامی در شهریور ۹۶، بین سالهای ۱۳۷۰ تا ۱۳۹۳ بخش حملونقل به طور متوسط ۵.۶ درصد از تولید ناخالص داخلی را به خود اختصاص داده که این میزان از حداقل کشورهای توسعهیافته کمتر است.
با در نظر گرفتن یک سطح جامعتر(هزینههای تدارکات)، هزینههای ترانزیت میتواند بین ۶ تا ۲۵ درصد تولید ناخالص داخلی باشد. علاوهبر این، ارزش تمام داراییهای حملونقل، از جمله زیرساختها و وسایل نقلیه، بهراحتی میتواند به نصف تولید ناخالص داخلی یک اقتصاد پیشرفته تبدیل شود.
در سطح اقتصاد خرد، به طور معمول سطح درآمد و حملونقل، در هزینههای مصرف، ارتباط مستقیم دارند و افزایش سهم حملونقل به افزایش سطح درآمد منجر میشود.
بنا بر گزارش سازمان بینالمللی حملونقل، سهم حملونقل در هزینههای خانوار به طور متوسط بین ۱۰ تا ۱۵ درصد است، در حالی که حدود ۴ درصد هزینههای هر واحد تولیدی به حملونقل اختصاص دارد. در سال ۱۳۹۴ (۲۰۱۶ میلادی) نیوزلند اعلام کرد که حدود ۵ درصد تولید ناخالص این کشور صرف تامین زیرساختهای حملونقل و توسعه ناوگان این بخش میشود.
بررسی عملکردها
عملکرد حملونقل جادهای در سال ۱۳۹۵ در بخش حمل بار نشان میدهد مجموع میزان کالای جابهجاشده نسبت به سال ۱۳۹۴، ۷.۷ درصد و کیلومتر بار حملشده ۱۰.۴ درصد افزایش داشته است. در ۳ ماه ۹۷ در مجموع، ۴۴۷ هزار تن کالاهای نفتی و غیرنفتی از مرزهای جادهای وارد و ۱۸۶۹ هزار تن از کشور خارج شده که نسبت به مدت مشابه سال ۹۶، واردات ۱۲ درصد کاهش و صادرات ۱۳ درصد افزایش داشته است.
تعداد ناوگان باری شناساییشده در سطح کشور(پلاک ایران) در سال ۱۳۹۵ حدود ۳۶۰ هزار دستگاه بود که نسبت به سال پیش از آن ۲ درصد افزایش یافته است.
میانگین سنی ناوگان در حال تردد در سطح جادهها و بزرگراه در اتحادیه اروپا حدود ۳ سال است در حالی که متوسط عمر ناوگان باری ایران در سال ۹۵ حدود ۱۶.۴ اعلام شد که نسبت به سال پیش از آن ۲ درصد افزایش داشت. کامیونها با عمر ۶ تا ۱۰ سال با ۲۶.۹ درصد بیشترین سهم را داشتند. حدود ۲۶.۵ درصد ناوگان باری جادهای بالای ۲۵ سال سن داشتند.
در بهار ۹۷ متوسط عمر ناوگان ۱۶.۸۲ اعلام شد که بیشترین درصد متعلق به ۶ تا ۱۰ سال به ۲۷.۴ درصد بوده است. تعداد وسیله نقلیه در سال ۹۵، ۲۹۴ هزار دستگاه اعلام شد که بیش از ۸۲ درصد دارای مالکیت شخصی بوده است.
سهم تردد کامیونهای ایرانی و خارجی در ۳ ماه نخست سال ۹۷ در جابهجایی وارداتی برای کامیونهای ایرانی ۴۹ درصد و خارجی ۵۱ درصد و در جابهجایی صادراتی سهم کامیونهای ایرانی ۶۷ درصد و خارجی ۳۳ بوده است.
استفاده بهینه از این ظرفیت میتواند با کسب درآمدهای ترانزیتی قابلملاحظه موجب رونق اقتصاد کشور شود، در حالی که کمبود و فرسودگی ناوگان باری یکی از عواملی است که به طولانی شدن زمان ترانزیت، نبود ایمنی و افزایش هزینههای آن منجر میشود.
فرسودگی ناوگان و مطابقت نداشتن با استانداردهای جهانی، موجب شده بسیاری از ناوگان باری جادهای کشور اجازه ورود به برخی کشورها از جمله اتحادیه اروپا را نداشته باشند و در حملونقل بینالمللی و ترانزیتی کالاها نتوانند سهم قابلتوجهی پیدا کنند. در همین راستا، طرح جدید نوسازی ناوگان حملونقل بار و مسافر در دولت تدبیر و امید کلید خورده است.
ابلاغیه رئیس جمهوری
بهمن سال گذشته رئیسجمهوری محترم این طرح را اعلام کرد و در ۱۹ بهمن به سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران بهعنوان ستاد اجرایی ابلاغ شد. این طرح ۲۰۲ هزار و ۵۰۰ ناوگان حملونقل فرسوده را دربرمیگیرد که اتوبوس، کامیون، کشنده، کامیونت و مینیبوس را شامل میشود و قرار است در طول ۳ سال نوسازی و در واقع جایگزین شوند.
در این طرح ملی و بزرگ ۵۰ درصد هزینه خودرو را دولت از محل صرفهجویی سوخت ناشی از نوسازی تقبل کرده و ۳۰ درصد تسهیلات با سود ۱۸ درصد و بازپرداخت ۶۰ ماهه پرداخت میشود.
بنابراین، مالکان فقط با آورده ۲۰ درصد باقیمانده متقاضی نوسازی و اسقاط خودرو سنگین خود خواهند بود.
اجرای این طرح علاوهبر اینکه موجب کاهش مصرف سوخت، کاهش آلایندگی و افزایش امنیت در جادهها میشود، با افزایش سرعت جابهجایی به رونق بیشتر و مبادلات گستردهتر منجر خواهد شد.
این طرح ۹ هزار اتوبوس برونشهری، ۱۹ هزار اتوبوس درونشهری، ۳۵ هزار کِشنده، ۷۵ هزار کامیون بین ۱۹ و ۲۶ تن، ۱۱ هزار کامیون بین ۱۱ تا ۱۸ تن، ۶ هزار کامیونت و ۴۸ هزار و ۵۰۰ مینیبوس را شامل میشود. نکته مهم و نگرانکننده درحالحاضر این است که بیشتر آلایندگی شهرها و تهران ناشی از تردد کامیونها است.
از زمان ابلاغ طرح به ایدرو، ستادی با عنوان «ستاد اجرایی و کمیته راهبردی» تشکیل و از سال گذشته مراحل اجرایی کار آغاز شده است.
خبر خوشایند و مثبت در هفته گرامیداشت دولت این است که خوشبختانه تاکنون حدود ۱.۵ میلیارد یورو برای حدود ۳۵ هزار دستگاه در ناوگان جادهای به صورت السی از سوی صندوق توسعه ملی گشایش اعتبار شده است.
اعتبارات برای نوسازی
مجموع اعتبار مصوب طرح از سوی شورای اقتصاد ۱۰ میلیارد و ۶۶۶ میلیون دلار برای ۳ سال است که تا امروز یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون یورو آماده ارائه است که ثبت سفارش انجام شده و اگر بر اساس برنامه طرح با همکاری همه سازمانهای دستاندرکار از جمله وزارت کشور، وزارت نفت، وزارت راه و شهرسازی، بانک مرکزی و بانکهای عامل و نیز صندوق توسعه ملی اجرایی شود از ۶ ماه آینده نخستین سری نوسازیشده ناوگان وارد جادهها خواهد شد.
در طرحهای پیشین دولت در کنار آورده متقاضیان، مبلغی کمک میکرد اما از مزایای این طرح این است که دولت ۵۰ درصد هزینه خرید را میپردازد و ۳۰ درصد با مصوبه دولت تسهیلات با بهره ۱۸ درصد و بازپرداخت ۶۰ ماهه تخصیص داده شده است.
ویژگی دیگر این است که سعی شده از نظر کیفی خودروهایی به کار گرفته شود که دارای کیفیت بالا و فناوری روز هستند و اغلب با استاندارد یورو۵ تطابق دارند. اثرات آلایندگی ناوگان فرسوده تجاری بسیار جدی است. همچنان خودروهایی در این ناوگان فعال هستند که عمری ۵۰ تا ۶۰ سال دارند در حالی که در این طرح خودروهایی با ۳ دهه عمر و بیشتر زیر پوشش نوسازی و جایگزینی قرار خواهند گرفت. در تهران و کلانشهرها کامیونها شبانه تردد آزاد دارند که میزان زیادی آلایندگی ایجاد میکنند.
روزانه ۸ تن ذرات آلاینده در هوا منتشر میشود که از این حجم بیش از ۵۰ درصد مربوط به کامیونهایی است که در سطح شهر تردد میکنند و با تعویض با خودروهای دارای استاندارد یورو۵ بسیاری از این آلایندگیها از بین خواهد رفت.
تحویل خودروها، کلید به کلید
اتوبوسهای درونشهری نیز در این طرح با نوع گازسوز جایگزین میشوند تا در مصرف سوخت به مقدار زیاد در طول سال صرفهجویی شود. در حوزه برونشهری نیز ۹ هزار اتوبوس برونشهری گازوئیلسوز جایگزین خواهد شد که با توجه به این نوسازی در عمل، میزان مصرف به زیر ۳۰ لیتر خواهد رسید.
تعداد کشندههای موجود ۳۵ هزار دستگاه است که ۱۸ چرخ هستند و با جایگزینی جدید به ۱۲ چرخ میرسند که در مصرف لاستیک ۳۰ درصد صرفهجویی میشود و کاهش مصرف روغن و... نیز خواهند داشت. یکی دیگر از فواید این جایگزنی جلوگیری از خرابی سطوح جادهها خواهد بود.
نکته بسیار مهم دیگر اینکه تمام برنامهریزیها به گونهای دنبال خواهد شد که وقفهای در فرآیند حملونقل بر اثر اسقاط خودروهای فرسوده ایجاد نشود و تحویل خودروهای نو به شکل کلید به کلید خواهد بود.
در مجموع به نظر میرسد این طرح که از برنامههای محوری در دست اجرای سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران بوده و از اقدامهای اساسی و مهم دولت است، بهمثابه جریان یافتن خون تازهای در شریان حملونقل و توسعه تجاری کشور باشد.
