امیر مهرزاد: پس از اینکه روز گذشته دلار از مرز ۶ هزار تومان هم عبور کرد، متقاضیان آن با جمله «دلار نداریم» از طرف صرافیها روبهرو شدند.
جملهای که تحلیل آن در شرایط کنونی نشان از دردسر جدیدی برای تولیدکنندگان دارد. این موضوع از طرف کارشناسان اینگونه تحلیل میشود که دولت تلاش میکند دلار به صرافیها عرضه نشود تا علاوهبر کوتاه شدن دست دلالان دلار به تولیدکنندگان و بازرگانان برسد. با این حال، این موضوع نیز با چالشهای جدی روبهرو است.
نخستین چالش این شیوه به بازار ارز مربوط میشود. در این صورت دولت بازار را کنترل نکرده بلکه چرخه عرضهوتقاضا را دستکاری میکند. در شرایط کنونی به دلیل افزایش نرخ دلار تقاضا برای آن افزایش مییابد، حال اگر عرضه کاهش یابد در روزهای آینده باز هم شاهد افزایش نرخ دلار خواهیم بود. بر این اساس، بسیاری از کارشناسان معتقدند بهترین راهحل این است که دولت از سرکوب نرخ دلار دست بکشد و تلاش کند دست دلالان را از کسب سودهای آنی و لحظهای کوتاه کند.
این ادعا که نوسانات نرخ ارز در روزهای گذشته بر تمام بخشهای اقتصادی کشور تاثیر گذاشته، موضوعی است که از طرف کارشناسان مورد تاکید قرار میگیرد. دلار روز گذشته از مرز ۶ هزار تومان عبور کرد و کارشناسان معتقدند این افزایش نرخ ادامه خواهد داشت. بر این اساس، آنچه اهمیت بسیاری مییابد این است که واحدهای تولیدی و بخش صنعت در کشور با چه سازوکاری میتوانند کمترین آسیب را ببینند.
پیش از این باید در نظر داشت که افزایش یا کاهش نرخ ارز در بخش تولید بیش از بالا بودن نرخ آسیبزننده است. به عبارت دیگر، اگر دولت بتواند نرخ ارز را ثابت نگه دارد، وضعیت تولیدکنندگان نسبت به شرایط کنونی که بازار ارز دچار تلاطمهای بسیاری شده، بهبود مییابد.
نرخ ارز ثابت بماند
سیدتقی کبیری، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی در این باره به «گسترش صنعت» گفت: افزایش نرخ ارز در بازه زمانی کوتاهی به رونق منجر میشود. در این شرایط مردم تصور میکنند نرخ ارز افزایش بیشتری خواهد یافت. از این رو، برنامه اقتصادی و تهیه ملزومات خود را در اولویت قرار میدهند. به این دلیل است که افزایش مقطعی نرخ ارز در بازه زمانی کوتاهی به رونق میانجامد. اما پس از گذشت این بازه زمان کوتاه، وضعیت تولید و بازار با رکود شدیدی روبهرو میشود.
کبیری با اشاره به اینکه متاسفانه پس از اینکه روند صعودی نرخ ارز طی شد بلافاصله شاهد کاهش نرخ هستیم، توضیح داد: این کاهش نرخ نیز دوباره بازار را از روند ثبات خود خارج کرده و به بازار شوک میدهد. پس از این دوباره مردم تصور میکنند قرار است دلار روند نزولی داشته باشد. در این شرایط علاوهبر اینکه نرخ تمامشده کالاها افزایش یافته حتی آن دسته از مردم که توان خرید دارند هم دست نگه میدارند تا قیمتها بیشتر کاهش یابد. این موضوع باعث میشود رکود تولید و بازار با زمان بیشتری روبهرو شود.
این عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی با اشاره به اینکه اگر نرخ دلار ثابت نشود همواره با بازی رونق و رکود روبهرو هستیم، توضیح داد: این مسئله برای تولیدکنندگان بسیار آسیبزننده است. تولیدکنندگان و بازرگانان ترجیح میدهند دلار نوسان نداشته باشد. این موضوع از نرخ ارز اهمیت بیشتری دارد.
وی افزود: البته افزایش نرخ ارز موضوعی قابل پیشبینی بود اما باید در نظر داشت که دولت باید ارز را به نرخ واقعی برساند و در یک بازه باثبات آن راحفظ کند. این وضعیت باعث میشود هرچند سال یک بار یک با شوکهای ارزی روبهرو شود. این اتفاق در شرایط کنونی کشور که بسیاری از شرکتها آماده همکاری با خارجیها هستند آسیب میزند. علاوهبر این از دیگر موضوعهایی که در این زمینه اهمیت دارد، تعهداتی است که شرکتهای داخلی دارند. برخی از این شرکتها در قراردادهای خود تعیین میکنند نرخ تمامشده بر مبنای نرخ روز دلار است. در این شرایط طرف سفارشدهنده دچار آسیب و زیان شدیدی میشود.
کمبود دلار در بازار
با اینکه نرخ ارز به سرعت در حال افزایش است در روز گذشته برخی مشاهدات بازار حکایت از کاهش میزان ارز در بازار داشت. به عبارت دیگر، عرضه دلار کم شد. این اتفاق در حالی رخ داد که تقاضا برای دلار در روزهای گذشته افزایش یافته است. با توجه به اینکه یکی از ظرفیتهای درآمدی در شرایط افزایش نرخ ارز خرید آن است، طبیعی است زمانی که نرخ دلار رو به رشد قرار میگیرد، تقاضا برای خرید آن نیز افزایش مییابد. حال در این شرایط میزان عرضه کاهش یافته است.
بر اساس قانون عرضه و تقاضا افزایش بیشتر نرخ ارز به دلیل افزایش تقاضا و کاهش عرضه پیشبینی میشود.
در این زمینه پیکان انتقاد کارشناسان عملکرد بانک مرکزی را نشانه رفته است. نایبرئیس اتاق بازرگانی ایران از عملکرد ارزی بانک مرکزی انتقاد کرد و به ایسنا گفت: افزایش نرخ دلار هیجانی است و در واکنش به نگرانی مردم نسبت به آینده اقتصادی کشور که با خرید ارز به دنبال حفظ نقدینگیشان هستند، ایجاد شده که شرایط را فقط به نفع سوداگری و سوداگران کرده است. شیب صعودی نرخ دلار ادامه دارد و با التهابی که در بازار ارز به وجود آمده اکنون دیگر صرافیها و حتی دستفروشان ارز نیز دلاری نمیفروشند و میگویند «دلاری در بازار وجود ندارد».
پدرام سلطانی با انتقاد از روش عملکرد بانک مرکزی گفت: روندی که اکنون اتفاق افتاده پیش از این نیز به اجرا درآمده و انتقاداتی نسبت به آن وارد بوده است.
یعنی اینکه مردم بخواهند جلوی در صرافیها صف ببندند و بانک مرکزی با تزریق ارز بخواهد جلوی تقاضای بازار را بگیرد یعنی به نوعی دولت، تقاضای کسانی را که فعالیت تجاری و تولیدی ندارند، تامین کند که کار درستی نیست. بانک مرکزی باید به جای توزیع دلار به شکل فعلی آنها را در اختیار تولیدکنندگان، مسافران، تاجران و افرادی که قصد عملکرد موجه دارند، بگذارد.
نرخ ارز سرکوب نشود
حمید آذرمند، استاد دانشگاه و کارشناس اقتصاد با اشاره به اینکه اگر حمایت از کالای ایرانی به معنی اقدامهایی مانند افزایش تعرفههای گمرکی و پرداخت تسهیلات ارزان به تولیدکنندگان باشد، این رفتار به کاهش کیفت محصولات داخلی و کاهش انگیزه نوآوری و رقابت منجر خواهد شد، به ایلنا گفت: با این حال، پیشنهادهای مهمی هم برای حمایت از کالای ایرانی برای دولت وجود دارد که یکی از آنها جلوگیری از سرکوب نرخ ارز است.
شعار «حمایت از کالای ایرانی» در واقع در پی حمایت از تولید و اشتغال در کشور است. از این رو، باید مورد استقبال و حمایت همگانی قرار بگیرد. البته باید در نظر داشت که حمایت از کالای ایرانی زمانی میتواند تحقق یابد که این شعار به ابزارهای سیاستگذاری مناسب تبدیل شود و برای اجرای آن هدفگذاری و زمانبندی مناسبی وجود داشته باشد.
براساس این گزارش، به نظر میرسد آنچه تولیدکنندگان از دولت میخواهند هنوز به دستنیامده و تلاشهای دولت برای کنترل نرخ ارز در راستای آنچه تولیدکنندگان میخواهند نیست.
