اکرم امینی: توان بالای ایران در ساخت قطعات هواپیما، سخنی است که همه دستاندرکاران این صنعت چه در بخش دولتی و چه خصوصی آن را تایید میکنند.
با این حال، برخی قطعهسازان از مشکلاتی گلایه دارند که کار را برای استفاده بهینه از این ظرفیت، دشوار کرده است. نبود تعامل لازم میان مصرفکنندگان قطعات و سازندگان آنها از مهمترین مشکلاتی است که در کار تولیدکنندگان سنگاندازی میکند. برخی تولیدکنندگان میگویند با صرف انرژی و سرمایه زیاد، قطعه مورد نظر مصرفکننده را برایش میسازند اما وقتی کار تمام و قطعه آماده میشود، مصرفکننده به بهانههای واهی از امضای قرارداد تولید سر بازمیزند و تولیدکننده متحمل زیان میشود. این مسئله موجب شده با وجود توان بالای قطعهسازی، هنوز بازار قطعات هواپیما در کشور چندان گرم نباشد، آن هم در شرایطی که ساخت و تولید هواپیما و بالگرد در داخل کشور، در برنامه ششم توسعه مورد تاکید قرار گرفته و پیششرط رسیدن به این مرحله، استفاده بهینه از توان قطعهسازان داخلی است.
به گزارش «گسترش صنعت» ساخت هواپیما و قطعات آن، یکی از مهمترین دغدغههای مسئولان و سیاستگذاران صنعت هوانوردی کشورمان است. با وجود آنکه ایران هنوز برای ساخت هواپیمای مسافری راه درازی پیش رو دارد، در زمینه تولید قطعات این صنعت چه در بخش مسافری و چه نظامی، به دستاوردهای خوبی رسیده است.
علی عابدزاده، رئیس سازمان هواپیمایی کشور میگوید با توجه به توانی که در صنعت قطعهسازی کشور وجود دارد میتوانیم بسیاری از مشکلات صنعت هوایی کشور را برطرف کنیم و همه نیازهای شرکتهای هواپیمایی در کشور قابل تولید است. برپایی نخستین نمایشگاه «فرصتهای طراحی و ساخت قطعات صنعت هوانوردی» در هفته گذشته تاییدکننده سخن رئیس سازمان هواپیمایی است؛ نمایشگاهی که با هدف نمایش توان قطعهسازی ایرانیان در صنعت هوانوردی برگزار شد و فرصت مناسبی برای آشنایی بیشتر فعالان این صنعت با یکدیگر بود.
این نمایشگاه کار خود را با انعقاد چند قرارداد مهم به پایان رساند. یک شرکت تولیدکننده، ساخت لاستیک هواپیما برای شرکت هواپیمایی آسمان را برعهده گرفت و شرکت هواپیمایی ماهان نیز با یک شرکت سازنده، تفاهمنامه همکاری دانشبنیان در طراحی، ساخت، آزمایش و تعمیر متعلقات و تجهیزات هوایی امضا کرد. نگاهی به همین ۲ قرارداد نشان میدهد همانطور که رئیس سازمان هواپیمایی کشوری میگوید تولید داخل در صنعت هواپیما ظرفیت بالایی برای تامین نیازهای داخلی دارد و قطعات هواپیما، بازاری است که ایران میتواند برای رونق آن برنامهریزی کند.
مشکلاتی از جنس بازار
هرچند خبرها نشان میدهد نخستین نمایشگاه برپاشده در زمینه قطعات هوانوردی، هم از سوی شرکتهای قطعهساز و هم از سوی نهادهای دولتی و خصوصی صنعت و حملونقل هوایی مورد توجه و استقبال قرار گرفته اما برخی فعالان صنعت هوایی کشور معتقدند در این زمینه به زیرساختهایی مانند ایجاد فرهنگ تعامل میان تولیدکننده و مصرفکننده و اقدامهایی برای رونق بازار نیاز داریم.
ایرج ابراهیمی، رئیس پیشین اتحادیه صنایع هوافضا و یکی از فعالان حوزه ساخت تجهیزات هوانوردی در پاسخ به «گسترش صنعت» با تاکید بر توانمندی بالای قطعهسازان داخلی در زمینه تولید انواع قطعه هواپیما و تامین نیازهای داخلی گفت: توان ساخت بیشتر قطعات در ایران وجود دارد اما سازندگان با برخی مشکلات از سوی سفارشدهندگان روبهرو هستند.
ابراهیمی ادامه داد: به عنوان مثال، امکان دارد یک شرکت حملونقل هوایی به یک شرکت سازنده اعلام کند محصولی را پسندیده و به آن نیاز دارد و شرکت سازنده نیز برای ساخت آن، اعلام آمادگی کند اما تا زمانی که کار به مرحله قرارداد برسد فشارها و سختیهای زیادی به سازنده تحمیل میشود. ممکن است پیشتر یک سازنده با تکیه بر ارتباطاتی که دارد و سفارشی که درباره او شده، با آنها قرارداد بسته و نتوانسته باشد به تعهد خود عمل کند و به همین دلیل به همه سازندگان بدبین باشد در حالی که هر شرکت سازنده، پیشینه خود را دارد و شرکتهایی که قطعه سفارش میدهند میتوانند درباره پیشینه، عملکرد و توان فنی سازندگان تحقیق کنند، تولیدات شرکت را ببیند یا از مشتریهای پیشین سوال کنند. این سختگیریها در حالی است که شرکتهای سازنده، تاییدیه استاندارد دارند و حاضرند درباره عمل به قرارداد، تضمین بدهند.
وی افزود: گاهی شرکت سازنده با پول، دانش، نیروی انسانی خود و صرف زمان زیاد، قطعه را میسازد اما شرکتی که به آن قطعه اظهار تمایل کرده بود هزینه کار را نمیدهد و به بهانههای مختلف از انعقاد قرارداد خودداری میکند.
این فعال صنعت هوانوردی معتقد است برای حل مشکلاتی از این دست باید نهادهایی مانند معاونت علمی ریاستجمهوری وارد عمل شده و به شرکتهای قطعهساز یاری رسانند.
وی با تاکید بر اینکه در ایران در زمینه توان ساخت قطعات هواپیما مشکلی نداریم، ادامه داد: هم در حوزه نظامی و هم در حوزه مسافری توان ساخت وجود دارد البته طراحی و تاییدیه استاندارد قطعههای نظامی و غیرنظامی با هم تفاوت دارد. در این زمینه توانایی و ظرفیت هست اما با توجه به مشکلات موجود به نظر میرسد اراده لازم برای رونق تولید و بازار قطعات وجود ندارد.
ابراهیمی با تاکید بر اینکه برای کاهش مشکلات قطعهسازی در صنعت هوانوردی باید درک دوجانبه و همکاری متقابل بین شرکتهای قطعهساز و شرکتهای مصرفکننده قطعات وجود داشته باشد، ادامه داد: نباید شرکتها و نهادهای مصرفکننده قطعات، از قطعهساز انتظار داشته باشند قطعه مورد نظر آنها را بسازد؛ بدون اینکه خیالش بابت سفارش گرفتن آسوده باشد زیرا شرکت قطعهساز باید وقت، نیروی انسانی، مواد اولیه و دانش فنی خود را به کار گیرد تا قطعه را به مرحله تولید برساند و این نگرانی را داشته باشد که وقتی کار آماده شد ممکن است سفارشدهنده، بهانه بیاورد و سفارش تولید ندهد و کار، روی دست سازنده بماند. البته اگر قرارداد بسته شود و پیشپرداخت بدهند کار بهتر و با خیال آسودهتر پیش میرود اما در بسیاری موارد، کار به آنجا نمیرسد.
این فعال ساخت تجهیزات هوانوردی معتقد است نمایشگاههایی مانند «فرصتهای طراحی و ساخت قطعات صنعت هواپیمایی» فرصتهایی مهم و طلایی برای صنعت است اما به شرط اینکه به مرحله محصول و قرارداد برسد اما اگر نمایشگاه به حال خود رها شود، در عمل خروجی مطلوبی نخواهد داشت.
حمایت سازمان هواپیمایی از تولیدکنندگان
اگرچه به گفته رئیس سازمان هواپیمایی، ایران توان بالایی در تولید قطعات هواپیما دارد اما معاون استاندارد پرواز این سازمان معتقد است نباید برای قطعاتی که در داخل نیاز نداریم، هزینه کنیم.
مجید حسنلو در نخستین نمایشگاه «فرصتهای طراحی و ساخت قطعات صنعت هوانوردی» در جمع خبرنگاران گفت: امکان ساخت و طراحی برخی قطعات هواپیما در ایران وجود دارد اما ممکن است بازار داخل به آن احساس نیاز نکند به همین دلیل نیازی به هزینه زیاد برای طراحی و ساخت این قطعات در کشور نیست.
معاون استاندارد پرواز سازمان هواپیمایی با تاکید بر اینکه سازمان هواپیمایی در روند مراحل طراحی و ساخت قطعات هواپیما به تولیدکنندگان کمک میکند، گفت: شرکتهای هواپیمایی و شرکت فرودگاهها همواره بر اساس برآورد اینکه چه میزان امکان ساخت قطعه در کشور وجود دارد نیازسنجی میکنند.
وی با تاکید بر اینکه درحالحاضر بیشتر قطعات تولید شده هواپیما در ایران قطعاتی است که بازار آنها در کشور وجود دارد، ادامه داد: قصد داریم کار را جلوتر ببریم و قطعات غیرمصرفی هم تولید کنیم که در نهایت باعث میشود هم تولید بیشتر شود و هم وابستگی ما به کشورهای دیگر کاهش پیدا
کند. حسنلو تاکید کرد: ساخت قطعات هواپیما در ایران به دلایل مختلف برای شرکتهای سازنده قطعات هواپیما توجیه اقتصادی دارد. حتی اگر شرکتی بتواند فقط ۱۰ قطعه تولید کند به دلیل گرانی قطعات توجیه ساخت در کشور وجود دارد.
او ادامه داد: سازندگان قطعات هواپیما به سمت ساخت قطعاتی میروند که بازار مصرفی بالایی دارد و امکان تامین آن از خارج از کشور فراهم نیست.
اول تولید قطعه، بعد ساخت هواپیما
ساخت و تولید انواع هواپیما و بالگردهایی که از خارج کشور تامین میشود، تکلیفی است که ماده ۵۳ برنامه ششم توسعه بر دوش مسئولان و تصمیمگیران صنعت هوانوردی کشورمان گذاشته است. بر همین اساس، حمایت از شرکتهای دانشبنیان و سازندگان قطعات و تجهیزات هوانوردی، ضروری به نظر میرسد. در همین زمینه اردیبهشت امسال شاهد امضای توافقنامه توسعه همکاری علمی و فناوری بین شرکت فرودگاهها و ناوبری هوایی ایران و معاونت علمی و فناوری ریاستجمهوری بودیم. در چارچوب این توافقنامه قرار شد فرصتی ویژه برای دانشپژوهان و صنعتگران نخبه کشور برای تامین نیازهای این صنعت در بخشهای مختلف از جمله ساخت قطعات و تجهیزات هوانوردی فراهم شود.
