ایران همواره به دنبال حل مسائل و مشکلات اقتصادی از طریق مذاکره است.
با این حال، کشورهای دیگر به گونهای مسائل را پیش بردهاند که پس از تحریمها و محدودیتها دعوت به مذاکره میکنند. به عبارت دیگر، در حالی موضوع مذاکره ایران و امریکا مطرح میشود که امریکا بیشترین اقدام را اعمال محدودیتهای اقتصادی در نظر گرفته اما ادعا میکند که بدون پیششرط حاضر به مذاکره است. در این شیوه آنها بزرگترین پیششرطها را به اقتصاد ایران تحمیل کردهاند اما حاضر به پذیرش هیچ پیششرطی نیستند.
در این بین، ایران ۳ ماه دیگر مهلت دارد تا برای عضویت در گروه ویژه اقدام مالی(FATF) اقدامهای لازم را در دستور کار قرار دهد.
در هرج و مرج و آشفتگی اقتصاد ایران تا زمانی که وضعیت تحریمهای بانکی مشخص نشود و شفافیتی در حوزه مسائل سیاسی و اقتصادی ایران ایجاد نشود، مضرات عضویت در FATF بیشتر از منافع آن است.
شهریور سال گذشته قانون «کاتسا» در امریکا تصویب شد. کاتسا قانونی است که با رأی قاطع کنگره و سنای ایالات متحده امریکا، علیه ایران، روسیه و کره شمالی به تصویب رسید تا از طریق تحریم با آنچه اقدامهای خطرناک و دشمنانه این کشورها در قبال امریکا و متحدانش خوانده شده است، مقابله کند. بر اساس این قانون، امریکا اعلام کرد که سپاه پاسداران از جمله گروههای تروریستی به شمار میرود. به عبارت دیگر، از نظر امریکا هر نوع کمک مالی جمهوری اسلامی ایران به سپاه پاسداران مصداق حمایت مالی از تروریسم است. روی دیگر موضوع اما به این شکل است که آیا امریکا میتواند بپذیرد کمک مالی به نیروهایش در عراق و افغانستان مصداق حمایت مالی از تروریسم است؟
موضوعی که امروز بین ایران و امریکا مطرح شده اختلاف در مفاهیم است و این موضوعها باید برطرف شود تا بتوان درباره مسیر اقتصادی کشورها تعیینتکلیف کرد. از روز گذشته تحریمها علیه نظام بانکی ایران آغاز شد و این موضوع مسیر اقتصادی ایران را با مشکلات جدی همراه میکند. هرچند که بر اساس رای دیوان بینالمللی لاهه به دنبال شکایت ایران از امریکا، این کشور تا ۵ شهریور از اعمال هرگونه تحریم جدید منع شدهاست. در این بین امریکا مدعی است که بزرگترین نهاد دفاعی و نظامی ایران تروریستی است. به بیان دیگر، پیششرطهای بسیار عجیبی در مذاکره گذاشته شده و امریکا توقع دارد ایران بدون پیششرط وارد مذاکره شود.
این منطق دوگانه امریکا امروز شرایط دنیا را تا حد زیادی با مشکل روبهرو کرده است. امریکا حتی در تحریمهای جدید «دوربرگردان» را هم برداشته است. پیش از این قانون دوربرگردان در تحریمها وجود داشت. دور برگردان این بود که مبادلات ایران باید به دلار تبدیل میشد و به ایران میآمد اکنون حتی ظرفیت این کار هم وجود ندارد. در این وضعیت پیوستن ایران به FATF ممکن است بر مشکلات اقتصادی و همکاریهای بینالمللی ایران بیفزاید و ابهامهای بیشتری ایجاد کند. نظام بانکی امکان مبادلات مالی را از دست داده و هیچکدام از بانکهای بزرگ حاضر به مبادلات با ایران نخواهد بود. ایران قصد داشت به FATF بپیوندد که شفافیت بیشتری در اقتصاد ایجاد کند و نظام بانکی کشور ایمن شود. به عبارت دیگر، ایران قصد داشت شفافیت اقتصادی در حمایت نکردن از تروریسم را به نمایش بگذارد اما امریکا قصد دارد تعریف تروریسم را تغییر دهد. ایران با پیوستن به FATF میتوانست ریسک اقتصادی و سرمایهگذاری را در کشور پایین آورد و شفافیت اقتصادی را بالا ببرد. شرایط کنونی کشور به گونهای است که نیاز مبرم به گسترش همکاریهای صنعتی، تولیدی و تجاری با دنیا داریم. FATF پیش از کاتسا یکی از ظرفیتهای بزرگ برای این همکاریها بود اما امریکا آن را به بحران تبدیل کرد.
با این حال، در شرایط فعلی با فشارهایی که امریکاییها وارد میکنند، این سیاست در ایران اجرایی نمیشود. تحریم نظام بانکی ایران به گونهای است که اگر بانکهای دنیا با ایران وارد روابط اقتصادی شوند، امریکا آنها را از چرخه دلار حذف میکند.
درحالحاضر برای عضویت در FATF نباید عجله کرد. این موضوع باید موکول شود به بعد از توافقهایی که با اروپا انجام میشود. ابتدا باید وضعیت مبادلات ایران و امریکا مشخص و بعد بحث FATF دوباره مطرح شود.
اروپا ابتدا باید اعلام کند که حاضر است قفل مبادلات پولی را بشکند. در این صورت اروپا پذیرفته که حاضر است بدون پیششرط موضوع را پیش ببرد. در آن زمان برای عضویت در FATF میتوان اقدام کرد. ایران با پیوستن به FATF قصد دارد مبادلات بانکی و شیوه جذب سرمایه را در کشور تسهیل کند. اگر تحریمهای امریکایی از بین نرود عضو بودن یا نبودن در FATF تفاوتی برای کشور ندارد. حال آنکه برای عضویت باید اقدامهای بسیاری را در دستور کار قرار داد.
بر این اساس یکی از راههایی که برای ایران باز مانده عضویت ناظر در FATF است. ایران میتواند از مهلت باقیمانده استفادهکند تا به طور ناظر در FATF حضور داشته باشد. این موضوع را باید در نظر داشت که عضویت در FATF نیاز به مجموعهای از اقدامات دارد. میتوان برخی از اقدامات را در زمان عضو ناظر بودن انجام داد تا تکلیف شرایط پیشروی اقتصاد ایران مشخص شود.
وحید شقاقی - اقتصاددان
