اقتصاد ایران در ماههای گذشته نوسانهای شدیدی را سپری کرد. این در حالی بود که برنامههای اقتصادی کوتاهمدت و میانمدت، اهدافی را تعیین کرده بودند که نمیتوان آنها را اجرا کرد.
شکاف بین واقعیتهای اقتصادی و برنامههای موجود امسال بیش از سالهای گذشته شد اما این موضوع همیشه وجود داشت و باعث میشد مشکلاتی در اقتصاد کشور ایجاد شود. با توجه به شرایط اقتصادی کشور به نظر میرسد شکاف بین اهداف و برنامهها امسال بیش از سالهای گذشته باشد.
یکی از مهمترین موضوعهایی که چند سالی است مطرح میشود برنامه اشتغال برای یک میلیون نفر در سال است. در این زمینه حتی پیش از مشکلات اقتصادی این چند ماه، زیرساختی برای ایجاد یک میلیون شغل در سال وجود نداشت. متاسفانه برنامههایی که در نظر گرفته میشود با آنچه در کشور امکان اجرایی شدن دارد، اختلاف چشمگیری دارند. این موضوع باعث میشود تحلیل برنامه و عملکردها واقعی نباشد. به طور مثال، زمانی که کشور ظرفیت ایجاد اشتغال برای ۶۰۰ هزار نفر در سال دارد، اگر دولتی بتواند ۷۰۰ هزار شغل ایجاد کند، عملکرد بسیار موفقی داشته و توانسته ظرفیتسازی کند. این در حالی است که در همین شرایط اگر هدف ایجاد یک میلیون شغل در سال تعریف شود، دولت چه کمتر از ظرفیت کشور شغل ایجاد کند چه ۳۰۰ هزار شغل بیش از ظرفیت ایجاد کند، به اهداف نرسیده و این موضوع علاوهبر اینکه دستمایه برخی رفتارهای سیاسی میشود، تحلیل دولتها را هم از واقعیت دور میکند.
از دیگر مواردی که در برنامه اشتغال در نظر گرفته نمیشود، حفظ شغلهای موجود است. در این باره بارها گفته شده اما به طور برنامهریزی شده، نهادی روی این موضوع کار نمیکند. بحث حفظ اشتغال موجود اهمیت ویژهای دارد که نباید آن را نادیده گرفت. ایجاد یک شغل به هزینههای بیشتری نیاز دارد تا حفظ یک شغل و این موضوع در برنامههای اشتغال بررسی نمیشود.
شرایط اقتصادی کشور به سمت رکود پیش میرود و در شرایط رکود اقتصادی نمیتوان برای اشتغالزایی برنامهریزی کرد. زمانی که در شرایط رکود اقتصادی هستیم و گفته میشود دولت باید یک میلیون شغل جدید ایجاد کند، توقع کاری میرود که به لحاظ اقتصادی شدنی نیست. این موضوع اعتماد مردم را دچار خدشه میکند و اجازه نمیدهد مردم با واقعیتهای اقتصادی آشنا شوند. در شرایط رکود اقتصادی دولت اولویت را بر اشتغالزایی نمیگذارد بلکه حفظ اشتغال موجود برنامه اصلی دولت میشود. در هدفگذاری دولت و مجلس ایجاد یک میلیون شغل پیشبینی شده است. اگر به مدلهای اقتصادی ایجاد شغل در دنیا نگاه کنیم باید رشد اقتصادی بیش از ۷ درصد داشته باشیم تا بتوانیم یک میلیون شغل در کشور ایجاد کنیم. با توجه به جمعیت و ظرفیتهای موجود ایران اگر رشد اقتصادی بیش از ۷ درصد باشد، میتوان برای حداکثر ۵۰۰ هزار شغل برنامهریزی کرد. این در حالی است که با رشد اقتصادی کمتر از ۵ درصد بحث اشتغالزایی یک میلیون نفری مطرح میشود. این برنامه به دور از واقعیت است و نمیتوان آن را اجرا کرد.
همایون یوسفی / نماینده مجلس و عضو شورای اشتغال
