فاطمه امیراحمدی: یکی از بسترهای ارتقای کیفی امور صنعتی نشست‌ها و میزدگردهایی است که کارشناسان مربوط به آن حوزه به بیان نقاط قوت و ضعف حوزه موردنظر می‌پردازند و نتیجه این جلسات درنهایت پیشنهادها و راهکارهایی است که برای توسعه و برون‌رفت از چالش‌ها ارائه می‌شود.

روابط عمومی به عنوان پل ارتباطی سازمان‌ها و جامعه، به‌عنوان هنر هشتم از دستاوردهای قرن بیستم است. اصطلاح روابط عمومی، ترجمه واژه انگلیسی public Relations برای نخستین‌بار در امریکا در اتحادیه راه‌آهن به‌کار برده شد و در ایران نیز شرکت نفت به‌کار رفت و دفتری در آن شرکت به این منظور ایجاد شد. تعاریف گوناگونی از روابط عمومی از سوی صاحب‌نظران این رشته بیان شده است، ازجمله رکس هارلو از پیشقدمان روابط عمومی در جهان می‌گوید: روابط عمومی دانشی است که به‌وسیله آن سازمان‌ها آگاهانه می‌کوشند، بر مسئولیت اجتماعی خویش عمل کنند تا بتوانند تفاهم و پشتیبانی کسانی را که برای توسعه اهمیت دارد به‌دست آورند. انجمن جهانی روابط عمومی نیز گفته که روابط عمومی بخشی از وظایف مدیریت سازمان بوده و عملی ممتد و طرح‌ریزی شده است که به‌وسیله آن افراد و سازمان‌ها می‌کوشند تا تفاهم و پشتیبانی کسانی را که با آنها سروکار دارند به‌دست آورند اما به بیان ساده‌تر روابط عمومی در حکم دم و بازدم سازمان به‌ایفای نقش می‌پردازد.موسسه فرهنگی مطبوعاتی صمت ابتدای این هفته میزگردی با عنوان «روابط عمومی در خدمت صنعت و تجارت» برگزار کرد که جمعی از استادان دانشگاهی و نیز اعضای هیات موسس خانه روابط عمومی کشور در آن حضور داشتند. هوشمند سفیدی، جواد قاسمی، سیدشهاب سیدمحسنی، حمید شکری‌خانقاه، علیرضا امیرپور، مجتبی آقایی، احمد یحیایی‌ایله‌ای و امیدعلی مسعودی در این نشست بودند که به پرسش‌های خبرنگاران در حوزه‌های روابط عمومی در نگاه کلان و خرد پاسخ دادند.

تاریخچه روابط عمومی در ایران
در ایران نخستین روابط عمومی در سال ۱۳۲۷ به‌وجود آمد. به‌این‌ترتیب شرکت ملی نفت ایران به وجودآورنده نخستین تشکیلات روابط عمومی در کشور بود تا اینکه به موجب لایحه قانونی مصوب هشتم فروردین ۱۳۴۳ وزارت اطلاعات تشکیل شد و بعد از تاسیس این وزارتخانه در اواخر دهه ۴۰ مسئله روابط عمومی اهمیتی جدی پیدا کرد و برای شروع، سازمان روابط عمومی صنعت نفت با تشکیلاتی دولتی، پس از مدتی تغییراتی کلی در روابط عمومی دولتی در وزارت اطلاعات آغاز به کار کرد.در سال ۱۳۴۸ به پیشنهاد وزارت اطلاعات و جهانگردی و تصویب هیات وزیران، نام دفترهای اطلاعات و انتشارات در تمام وزارتخانه‌ها و سازمان‌های دولتی و وابسته به دولت به اداره «اطلاعات و روابط عمومی» تغییر یافت.اداره‌های روابط عمومی وزارتخانه‌ها و موسسه‌های دولتی در عین اینکه فعالیت مستقل داشتند اما از نظر سیاسی عموم فعالیت‌های خود را با یک اداره کل در وزارت اطلاعات و جهانگردی به نام شورای اطلاعات و انتشارات روابط عمومی هماهنگ می‌کردند و رئیس یا مدیران کل روابط عمومی وزارتخانه‌ها و موسسه‌های دولتی با تایید وزارت اطلاعات به این سمت برگزیده می‌شدند.در سـال ۱۳۴۵ مسئولان شرکت ملی نفـت ایران، موسسه مطبـوعاتی کیـهان، دانشگاه تهران و وزارت اطلاعات و جهانگردی وقت به فکر تاسیـس یک مرکز آموزش عالی برای رشته روابط عمومی افتادند. این مرکز یک‌سال بعد افتتاح شد و بیش از یک صد نفر دانشجو از میان فارغ‌التحصیلان دوره دبیـرستان را برای تحصیل در دوره لیسانس روابط عمومی پذیرفت، این مرکز در آغاز نام موسسه عالی مطبوعات و روابط عمومی را برای خود برگزید.این موسسه پس از چندی نام موسسه علوم ارتباطات اجتماعی را به خود گرفت و بعدها به دانشکده علوم ارتباطات اجتماعی تغییر نام داده و تا سال ۱۳۵۸ به فعالیت خود ادامه داد. در طول ۱۳ سال فعالیت این دانشکده نزدیک به هزار نفر موفق به دریافت مدرک لیسانس روابط عمومی از آن شدند.اما پس از پـیروزی انقلاب اسـلامی دولتمردان و مدیرانی که در ابتـدا مسئـولیت اداره سازمان‌ها را پـذیرفته بودند با توجه به وجود عوامل گوناگون، چندان توجهی به فعالیت‌های روابط عمومی نکردند. به‌تدریج که کارها و موسسات و سازمان‌ها به روال عادی بازگشت و جریان امور سیر طبیعی خود را در مدیریت‌ها آغاز کرد و کمبود فعالیت‌های روابط عمومی در آنها احساس شد.در مدت جنگ دوره‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت آموزش روابط عمومی به‌وسیله مرکز آموزش مدیریت دولتی برای آموزش کارمندان مشغول به کار در دفاتر روابط عمومی موسسات دولتـی و غیردولتی تشکیل شد. رشته روابط عمومی که پس از پیروزی انقلاب اسلامی از فهرست آموزش عالی حذف شده بود درسال ۱۳۶۸ با تلاش دلسوزانه و مجدانه کاظم معتمدنژاد و حمید نطقی و سایر استادان این رشته در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی که نام جدید آن همان دانشکده علوم ارتباطات اجتماعی بود، بازگشایی
 شد.پس از آنکه سازمان امور اداری و استخدامی کشور آیین‌نامه دفاتر روابط عمومی را تصویب کرد، در سال ۱۳۷۰ به منظور تشویق مسئولان روابط عمومی نخستین آیین انتخاب روابط عمومی نمونه در تهران برگزار و به چندین دفتر و واحد روابط عمومی، جوایزی اهدا شد و ریاست جهموری وقت برای تشویق مدیران نمونه روابط عمومی، جوایز فرهنگی و مادی با ارزشی اختصاص داد.
اکنون در کشور به حرفه روابط عمومی همچون یک حرفه حساس، مهم، پرمسئولیت و تعیین‌کننده نگریسته می‌شود. در سال ۱۳۶۳ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی سمیناری را با شرکت روابط عمومی‌ها در تهران برگزار کرد که درواقع زیربنای حرکت روابط عمومی را برای تجدید حیات آن پی‌ریزی کرد.همچنین لازم به یادآوری است که روابط عمومی از سال ۱۹۰۰م دارای مفهوم جدیدی در عصر حاضر شد. از این زمان صاحب‌نظران و کارشناسان ارتباطات و روابط عمومی و نیز علم ارتباطات از جنبه‌های متفاوت این رشته را مورد بررسی قرار دادند.هارولد چایلدز در نوشته‌های خود در سال ۱۹۳۰م مفهوم پیشرفته از روابط عمومی ارائه کرد که بیشتر مفهوم روابط عمومی امروزی و مدرن را نمایان می‌کند.اساس روابط عمومی عرضه یک نقطه نظر نیست و یا تعدیل طرز فکرها و نگرش‌ها یا ایجاد توسعه روابط جمعی و سودآور نیست بلکه وظیفه یا کارکرد آن آشتی دادن، سازگار کردن آن بخشی از رفتار فردی و سازمانی است که اهمیت اجتماعی دارد و با منافع و خواست عموم هماهنگ است.

روابط عمومی و مدیریت افکار عمومی
هوشمند سفیدی، دبیر و سخنگوی هیات موسس خانه روابط عمومی ایران در پاسخ به پرسش «گسترش صنعت» درباره اینکه صنعت روابط عمومی در کشور در چه جایگاهی قرار دارد، گفت: موضوع صنعت روابط عمومی در ایران هنوز در دوره طفولیت قرار داشته و تا صنعتی شدن فاصله دارد. روابط عمومی کشور آرام‌آرام در حال رفتن به این سمت است اما هنوز صنعت نشده است.
او گفت: در مقایسه با سایر کشورهای پیشرفته در این امر بسیار عقب هستیم و امروز نتوانسته‌ایم در داخل، علم و دانش خود را در بحث روابط عمومی تجاری کنیم زیرا گام‌هایی که برداشته می‌شود با مقاومت‌هایی روبه‌رو است که روند کار را کند می‌کند. بنابراین روابط عمومی آنگونه که باید در کشور رشد نکرده با وجود اینکه بیش از ۶۰ سال از عمر روابط عمومی در ایران می‌گذرد.همچنان در مرحله نخست باقی مانده است.وی ادامه داد: با گذشت بیش از نیم قرن از حضور روابط عمومی در کشور همچنان ساختار روشنی وجود ندارد و درباره این مسئله که ساختار این نهاد ارتباط‌دهنده سازمان‌ها و جامعه باید چگونه باشد، اینکه شرح وظایف این حوزه از ارتباطات و نیز شرایط احراز آن کدام است و... دیدگاه‌های مختلفی وجود دارد. این تعدد و تشدد آرا به این دلیل است که هیچ نهاد یا سازمانی به روابط عمومی به‌شکل بنیادی نپرداخته است. در این‌باره بحث‌های مختلفی در بین کارشناسان امر انجام شده اما برخی تشکل‌های داخلی از سال‌های گذشته در این امر کوتاهی کرده‌اند.وی افزود: بنابراین خانه روابط عمومی ایران برای این موارد برنامه‌هایی تدوین کرده و کارگروه‌های ویژه تشکیل داده تا به آن به‌شکل جدی بپردازد. به طور نمونه یکی از بحث‌های مطرح شده در این برنامه استانداردسازی روابط عمومی و برنامه‌های آن است. کمیته مربوط به مدیریت امیدعلی مسعودی ایجاد شده و طبیعی است در این کارگروه باید اقداماتی انجام شود که در آینده در حوزه صنعت اتفاق‌های مطلوبی رخ دهد.در بحث روابط عمومی صنعتی، زمانی به توسعه‌یافتگی موردنظر در صنعت و در شکل کلان اقتصاد می‌رسیم که بین بخش صنعت و مراکز علمی از جمله دانشگاه ارتباط برقرار باشد و این تعامل در بستر روابط عمومی به‌وجود می‌آید و شکوفا می‌شود. سفیدی در پاسخ به این پرسش که آیا هسته مرکزی روابط عمومی کشور زمینه این تعامل را فراهم کرده است، گفت: در این زمینه هنوز کار خاصی انجام نشده است و نیاز به تلاش بیشتر دارد. علت اینکه چنین امری هنوز محقق نشده به این برمی‌گردد که در این بحث متولی وجود ندارد که به‌دنبال ایجاد این ارتباط باشد. همکاری لازم است و هنوز این موضوع انجام نشده اما باید محقق شود.او تصریح کرد: در صنعت می‌توانیم مزیت‌هایی را ایجاد کنیم که در این بحث، روابط عمومی می‌تواند نقش‌آفرینی‌های مهمی داشته باشد. به طور نمونه بحث مدیریت بحران و ارتباطات داخلی به‌وسیله روابط عمومی انجام می‌شود درواقع روابط عمومی زبان و چشم هر سازمان صنعتی و غیرصنعتی است.تعامل بین صنعت و مراکز علمی از جمله دانشگاه بر دوش روابط عمومی است تا شعار توسعه در کشور محقق شود. دبیر هیات موسس خانه روابط عمومی ایران در این‌باره نیز گفت: توسعه بدون همراهی افکار عمومی و جامعه ممکن نیست. مردم زمانی همراهی می‌کنند که در اطلاع‌رسانی‌ها در جریان فعالیت‌ها قرار داشته باشند، این موضوع نیز در شعار ملی در بحث استفاده از کالای داخلی وجود دارد. درنتیجه این آگاهی از سوی رسانه‌ها و نیز روابط عمومی برای جامعه و افکار عمومی اتفاق می‌افتد. اگر هریک از حلقه‌ها حذف شوند یا درست به‌وظیفه خود عمل نکنند نباید انتظار داشت در اهداف تدوین شده و شعارها به نتیجه مطلوب دست پیدا کنیم.سفیدی در نهایت به سخن والتر لیپمن، در کتاب افکار عمومی اشاره کرد و گفت: «مدیر افکار، رسانه‌ها و روابط عمومی‌ها هستند.» اگر رسانه‌ها و روابط عمومی‌ها حضور داشته باشند و سازمان‌ها از توانمندی‌های آن بهره‌مند شوند این مشارکت همگانی در تمام بخش‌ها از جمله صنعت شکل می‌گیرد.

روابط عمومی صنعتی
سیدشهاب سیدمحسنی، رئیس انجمن متخصصان روابط عمومی در ادامه این دو محور در بحث روابط عمومی نیز به بیان دیدگاه‌های خود پرداخت و گفت: ما تا زمانی که احساس کنیم در بسیاری از جاها نیاز به روابط عمومی نداریم ازجمله مشکلاتی که در بخش صنعت و اقتصاد کشور وجود دارد راه به‌جایی نمی‌بریم. شاهد هستیم کارخانجات در حال ورشکسته شدن و حذف از صحنه تولید و رقابت هستند یکی از دلایل این امر این است که روابط عمومی جایی در واحدهای تولیدی بزرگ ندارد و بخشی از سامانه سازمانی آنها به این ساختار اختصاص داده نشده است و با آن بیگانه هستند.
وی ادامه داد: درحالی که روابط عمومی، مرکزی برای شناسایی بحران‌هاست و می‌تواند برای سازمان‌ها و مراکز تولیدی‌صنعتی بحران‌زدایی کند و بسیاری از مشکلات را برای افکار عمومی داخل کارخانه یا صنعت که در این مراکز در حال فعالیت هستند و نیز برای مخاطبان بیرونی که با مشکلاتی روبه‌رو هستند پیش‌بینی کند. درواقع اگر روابط عمومی وجود داشته و به کار خود آگاه باشد و درست انجام وظیفه کند نباید کارخانه یا صنعتی در کشور ورشکسته شود. یکی از دلایلی که کشور در حوزه اقتصاد و صنعت مشکلات بسیاری دارد در این مسئله و اهمیت ندادن به جایگاه روابط عمومی‌هاست. وی افزود: از این‌رو برخی حوزه‌های بزرگ اقتصادی که بنابر کارکردشان ارتباط چندانی با مردم و افکار عمومی ندارد در این مراکز، نقش روابط عمومی برای ایجاد این پل ارتباطی پررنگ‌تر است. بحث مخاطب‌پژوهی که در حوزه روابط عمومی وجود دارد اعم از مخاطب اولیه، مخاطب ثانویه و مسائلی از این دست، منظور مخاطبانی است که در درون صنعتی خاص وجود دارند؛ مانند کارگران که افکار عمومی و رضایت آنها از جمله موضوعاتی است که در این بحث نیز مطرح است. بنابراین باید روابط عمومی در تمام سازمان‌های صنعتی و غیرصنعتی شکل گیرد و تقویت شود تا درنهایت منجر به توسعه کشور در شکل کلان خود شود.سیدمحسنی در ادامه یادآور شد: گفته می‌شود آموزش خمیرمایه توسعه نیروی انسانی است و انسان‌های توسعه‌یافته زیربنای توسعه سازمانی هستند و نیز سازمان‌های توسعه‌یافته زیربنای توسعه ملی هستند. درنتیجه آموزش بسیار مهم است و روابط عمومی در آموزش‌های عمومی نقش‌آفرین هستند. اگر به این فرآیند با دقت توجه شود می‌بینیم که روابط عمومی می‌تواند آموزش عمومی به مردم دهد که این امر خود منجر به توسعه ملی کشور می‌شود.

بسترهای ناشناخته صنعت برای داوطلبان
امیدعلی مسعودی، از دیگر اعضای انجمن روابط عمومی ایران در بحث ارتباط صنعت و دانشگاه از منظر دیگر به این موضوع پرداخت و گفت: هنوز روابط عمومی بین صنعت و دانشگاه که جوانان با انتخاب صحیح وارد مراکز آموزش عالی شوند به‌وجود نیامده است. صنعت زمانی می‌تواند با دانشگاه ارتباط پیدا کند که روابط عمومی‌ها، در هر دو بخش محور عملیاتی داشته باشند. بنابراین مشکلات اساسی در بحث ارتباط صنعت و علم وجود دارد. او تصریح کرد: اگر بین دانشگاه و صنعت تعامل دقیق‌تری شکل گیرد و در این راستا آموزش و پروش نیز کمک کند به‌طور قطع می‌توان افکار عمومی را در این زمینه آماده کرد اینکه شناخت بیشتری نسبت به صنایعی که ناشناخته‌اند، پیدا کنند. تحقق این امر بسیار با اهمیت هستند. مسعودی اظهار کرد: امروز در بخش‌هایی از صنایع امکانات بسیاری وجود دارد که هنوز ناشناخته باقی مانده‌اند و افراد برای ورود به دانشگاه آن را نمی‌شناسند. در این بحث روابط عمومی و رسانه درست عمل نکرده و باید بیشتر تلاش شود. درنتیجه این مشکلی عمومی بوده که در حوزه روابط عمومی و رسانه‌های کشور وجود دارد.

نقش روابط عمومی در تولید و صادرات
جواد قاسمی، عضو هیات‌مدیره انجمن روابط عمومی ایران در ادامه نشست گفت: هرواحد صنعتی دارای تولید و صادرات است و در بحث اشتغال و درآمد کشور نقش بسیاری دارد. او افزود: بنابراین چنین اموری باید از سوی روابط عمومی آن واحد تبیین شده و برای اطلاع‌رسانی افکار عمومی در سطح جامعه و نیز بین‌الملل منعکس شود تا به‌این‌ترتیب صنعت جایگاه لازم را در حوزه خود پیدا کند. عضو هیات‌مدیره انجمن روابط عمومی ایران گفت: اگر شرایط به درستی آماده و اطلاع‌رسانی شود زمینه صادراتی محصولات نیز فراهم می‌شود. قاسمی در نهایت بیان کرد: درنتیجه محقق شدن چنین امور صنعتی مربوط به روابط عمومی‌های حرفه‌ای است که باید در اینجا نقش‌آفرین باشند و به صنعت کمک کنند.