گسترش صنعت: رودخانه شاهرود با طول ۱۷۵ کیلومتر از پیوستن آب ۲ رود طالقان و الموت تشکیل میشود. این رود از طالقان در استان البرز و الموت در استان قزوین عبور کرده و پس از دریافت حدود ۳۵ شاخه فرعی، در محل سد منجیل در استان گیلان به دریاچه سد سفیدرود میریزد.
سد مخزنی مجن شاهرود در حالی با اعتبار ۲۸۷ میلیارد و ۱۳۷ میلیون ریال به بهرهبرداری رسید که نگاه حاکم این است که بستن مسیر رودخانه موضوعی است زیانبار و نباید سد جدیدی به سدهای گذشته اضافه شود چراکه منابع زیرزمینی در حال پایان یافتن است. در مقابل، برخی کارشناسان معتقدند که نگاه سلبی نسبت به ساخت سد چندان تخصصی نیست و با بررسی دقیق و علمی باید سد ساخت. برخی با بیان شائبه فشار برخی نمایندگان مجلس شورای اسلامی به وزارت نیرو برای سدسازی معتقدند عامل بخشی از اشتباههای سدسازی برخی نمایندگان مجلس شورای اسلامی هستند. پس از روی کار آمدن مجلس دهم این موضوع درباره دورههای پیشین مطرح شد که برخی از نمایندگان با هدف تبلیغ در حوزههای انتخابیه خود برای آن منطقه دستور سدسازی میگرفتند. این موضوع باعث شد پس از روی کار آمدن دولت یازدهم بحث از بین رفتن منابع زیرزمینی به یکی از جدیترین بحرانهای کشور تبدیل شود. موضوع خشکسالی و کمآبی در ایران به اندازه خود جدی است. از این منظر برخی دولتیها و مجلسیها اتفاق نظر دارند که با توجه به حساسیت موضوع آب باید برنامهریزی دقیقی برای کوچکترین تغییری که در میزان آبی که وارد یک منطقه میشود، انجام شود.
توجه به حقابه پاییندستی
علی ابراهیمی، عضو کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی و نماینده مردم شازند در مجلس، با اشاره به لزوم توجه به حقآبه پاییندستی در موضوع مدیریت آب سد مجن به «گسترش صنعت» گفت: ایران کشوری چهار فصل با تنوع اقلیمی بالا است. میزان بارندگی در قسمتهای مختلف کشور یکسان نیست. از این میان نمیتوان سدسازی را به عنوان یکی از راهکارهای مهار آب منکر شد اما با توجه به فرسایش خاک به دلیل سدسازیهای بیرویه، من موافق سدسازی هستم اما به شرط آنکه حقآبه پاییندستی رعایت شود و آبهای سطحی مهار و از ظرفیتهای آن برای مردم همان ناحیه استفاده شود و موضوع آب مدیریت شود. وی درباره سدی که بهتازگی در شاهرود گشایش یافت، گفت: سدهای امروز باید با نگاه زیستمحیطی و آمایش سرزمینی ساخته شوند و ظرفیتها را نیز باید در نظر داشت و عدالت اجتماعی را در سراسر کشور از این طریق متوازن کرد.
چند و چون سد مجن شاهرود
ایرج حیدریان، مدیرعامل شرکت آب منطقهای استان سمنان درباره مشخصات طرح سد مجن شاهرود با اشاره به اینکه اعتبار هزینه شده این طرح ۲۸۷ میلیارد و ۱۳۷ میلیون ریال بود به ایرنا گفت: همچنین ساخت بدنه و تاسیسات وابسته از فروردین ۸۹ آغاز شده است. حیدریان خاطرنشان کرد: سد مجن شاهرود از نوع سد تنظیمی-مخزنی است، طول تاج ۲۷۶ و عرض آن ۸ متر، عرض کف ۱۶۰ متر، ارتفاع از بستر ۳۸ متر و حجم قابل تنظیم مخزن ۴.۷۵ میلیون مترمکعب است. وی اضافه کرد: برای ساخت این سد حجم مصالح بدنه ۵۱۱ هزار مترمکعب و بتنریزی به حجم ۱۲ هزار مترمکعب و عملیات حفاری تزریق به حجم ۱۰ هزار و ۳۰۰ متر طول انجام شده است.
هدف از ساخت سد مجن
سیدعلیاکبر صباغ، مدیرعامل شرکت برق منطقهای سمنان درباره اهداف ساخت سد مجن به باشگاه خبرنگاران جوان گفت: یکی از اهداف اولیه ساخت سد مجن تنظیم آب رودخانه مجن به میزان ۴.۷۵ میلیون مترمکعب در سال، تغذیه آبخوان دشت مجن و افزایش بهرهوری و در نتیجه، افزایش محصولات کشاورزی و دامی است. مدیرعامل شرکت برق منطقهای سمنان با اشاره به پایان عملیات افزایش ظرفیت پست ۶۳.۲۰ کیلوولت کالپوش میامی گفت: برقرسانی مطمئن به منطقه کالپوش از طریق شبکه فوق توزیع استان سمنان، افزایش ضریب اطمینان برای برقرسانی به مشترکان، کاهش خاموشیهای منطقه و ایجاد ظرفیت جدید برای برقرسانی مطمئن به مشترکان جدید خانگی و کشاورزی در این منطقه را از اهداف این پروژه عنوان کرد. وی افزود: این پست دارای یک دستگاه فیدر خط ۶۳ کیلوولت، یک دستگاه ترانس ۶۳ کیلوولت، ۲ دستگاه فیدر ورودی ۲۰ کیلوولت و ۶ دستگاه فیدر خروجی ۲۰ کیلوولت و یک دستگاه فیدر خازنی۲۰ کیلوولت بوده که در سال ۱۳۸۹ به بهرهبرداری رسیده است. صباغ در ادامه گفت: در راستای افزایش قابلیت اطمینان شبکه و کاهش خاموشیهای منطقه یک دستگاه ترانسفورماتور دیگر نیز به پست ۶۳.۲۰ کیلوولت کالپوش اضافه و ظرفیت آن از ۱۵ مگاولت آمپر به ۳۰ مگاولت آمپر افزایش یافته که درحالحاضر به صورت آزمایشی برقدار شده و در آینده نزدیک به بهرهبرداری خواهد رسید.
رفع نسبی کمآبی
سیدهحمیده زرآبادی، نماینده مردم قزوین، آبیک و البرز درباره مشکلات اقتصادی مردم استان به ایلنا گفت: قزوین استانی کشاورزی-صنعتی است، متاسفانه مشکلاتی که در حوزه صنعت و وضعیت اقتصادی به وجود آمده بسیاری از واحدهای تولیدی استان را دچار مشکل کرد که انتقال سهم حقآبه قزوین از سد شاهرود مشکلات کمآبی استان را بهبود میبخشد. زرآبادی در ادامه با اشاره به مشکلات حاصل از کمبود آب گفت: با پیگیریهای انجامشده از وزارت نیرو در زمینه حقآبه قزوین از شاهرود، در صورت تخصیص و برداشت این حقآبه از سد شاهرود مشکلات کمآبی بخشی از مناطق حل میشود.
لزوم بررسی همهجانبه
عباس پاپیزاده، عضو کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس شورای اسلامی و نماینده مردم دزفول با اشاره به اهمیت موضوع سدسازی به خبرنگار «گسترش صنعت» گفت: بررسی فعالیتهای سدسازی وزارت نیرو در دو دهه گذشته، چندان رضایتبخش نیست و این وزارتخانه پیشینه خوبی از خود به جا نگذاشته است. وی درباره سد مجن شاهرود با بیان این موضوع که نمیتوان اصل سدسازی در توسعه کشور را منکر شد، گفت: موافقت با ساخت سد، به کاربرد سد بستگی دارد؛ اگر برای مقابله با سیلابها و مهار آبهای جاری باشد، به طور قطع باید انجام شود. پاپیزاده در ادامه با بیان لزوم تحقیق و مطالعه همهجانبه در سدسازی گفت: امیدواریم سد مجن بر اساس مطالعات کامل و با در نظر گرفتن مناسبات محلی و قومی ساخته شده باشد. سدسازی از جمله فعالیتهایی است که تاثیر شگرفی بر آینده آبی کشور دارد. اگر با بررسی همهجانبه ساخته شود، تاثیر مثبتی نیز بر زندگی مردم خواهد داشت همچون سد دز در خوزستان که با کارکرد تولید برق و آب آشامیدنی از جمله موفقترین سدهای کشور است، در مقابل اگر کوچکترین بیدقتی در آن شود، همچون سد گتوند فاجعهای زیستمحیطی غیر قابل جبران میآفریند. این عضو کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی در ادامه افزود: کلیت بحث این است که وزارت نیرو برای ساخت سد و پروژههای آبی و انتقال آب مطالعات جامعی انجام دهد نه اینکه برای به رخ کشیدن هنر سدسازی خود، موجب شود عوارض اجتماعی، فرهنگی و زیستمحیطی دامن مناطقی از کشور را بگیرد.
فشار مجلس به وزارت نیرو فرافکنی است
وی در زمینه این شائبه که گفته میشود نمایندگان مجلس(برای آنکه بتوانند آرای حوزه انتخابیه خود را بهدست آورند، قول سدسازی میدهند) به وزارت نیرو برای سدسازی فشار میآورد، گفت: بیان این موضوع(فشار از سوی مجلس شورای اسلامی بر وزارت نیرو برای سدسازی) فرافکنی است. یک موج در مجلس شورای اسلامی به وجود آمده است که وزارت نیرو را به دلیل عملکردهای آبی زیر سوال برده است، یکی از پرسشها این است که چرا وزارت نیرو کشور را لایهلایه پایش نکرده است؟ چرا انتقال آب را با مشکل روبهرو کرده است؟ اگر یکی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی نیز برای بهدست آوردن آرا قول ساخت سد میدهد کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی این رفتار را تایید نمیکند. پاپیزاده ادامه داد: درحالحاضر اعضای این کمیسیون پیگیر پروژههای سدسازی مربوط به وزارت نیرو هستند؛ از جمله دریاچه ارومیه، سد گتوند، دشت ورامین و همدان که محیطزیست را تحت تاثیر قرار داده است. در برخی پروژهها مثل سد گتوند تذکرات جدی برای یافتن راه علاج به وزارت نیرو داده شده است اما به شکل کلی وزارت نیرو باید به گونهای اقدامهای مربوط به آب را سامان دهد که مشکلی پیش نیاید.
سخن آخر
به نظر میرسد با توجه به کمبود شدیدی که در زمینه آب وجود دارد دولت باید علاوهبر نگاه دقیق و موشکافانه در سدسازی، به گونهای در سیاستهای کلان کشور برنامهریزی کند که سهمیه آب یک حوضه به حوضه دیگر وارد نشود چراکه آب نقش نخ تسبیح زندگی در هر منطقه را داشته که قطع آن پیامدهای جبرانناپذیری در پی دارد. یک امضا پای دستور ایجاد یک سد، فقط یک امضا نیست بلکه ممکن است شیرازه زندگی کشاورزان را از بین ببرد.
