صفیه رضایی: ارتباط صنعت و دانشگاه ازجمله موضوعات پرچالشی است که دانشگاهیان بر آن تاکید و صنعتگران از آن گلایه میکنند؛ در این میان مسئولان سعی دارند که این ارتباط را تقویت کنند.
به علاوه اینکه برای اشتغالزایی بیشتر در جامعه و توسعه تولیدات فناور تاکید بسیاری روی ایجاد دانشگاههای کارآفرین میشود. یکی از سیاستگذاریهایی که به نظر در این راستا مطلوب میآید توسعه دانشگاههایی است که تنها بر محور تئوریخوانی و کتابخوانی استوار نباشند و بعد عملی و خلاقانه در آنها بالاتر رود. این امر میتواند باعث افزایش سطح مهارتآموزی در جامعه شود. به عبارتی، دانشگاه کارآفرین میتواند پل ارتباطی خوبی بین صنعت و افراد مهارتدیدهای شود که برای رشد اقتصادی به این درصد از سرمایه انسانی نیاز است. یکی از طرحهای اجرایی در راستای این محور ایجاد شهر دانش است که سازوکاری مشابه پارکهای علم و فناوری دارد. به تازگی، محمود نیلیاحمدآبادی، رئیس دانشگاه تهران اعلام کرده است که درصورت تامین اعتبار لازم، تملک باقیمانده فضای مورد نیاز و آغاز مرحله ساختوساز شهر دانش در امسال عملیاتی شود. وی گفته است که شهر دانش، تبدیل طرح ساماندهی دانشگاه متناسب با دانشگاه کارآفرین و ماموریتهای جدید دانشگاه تهران است. همچنین درنظر داریم در شهر دانش، مرز بین دانشگاه و جامعه را با ایجاد پارک علم و فناوری و شرکتهای دانشبنیان برداریم که با این کار، امکانات آموزشی و پژوهشی دانشگاه تهران به شکل عملی در پارک علم و فناوری در قالب کسبوکارهای جدید محقق میشود. به عبارتی، در شهر دانش، صنعت به گونهای کنار دانشگاه قرار میگیرد که دانشجوی ما تجربه عملی از آموختههای خود را در این شرکتها به کار خواهد گرفت.
شهر دانش؛ ایدهای پرکاربرد
برخلاف صنایع قدیمی، در صنعت امروز، شرکتهای دانشبنیان حرف نخست را میزنند که ارزشافزوده آنها بیشتر از آنچه سختافزاری باشد، نرمافزاری است. با این حال نقدهایی نیز نسبت به این پل ارتباطی بین صنعت و دانشگاه وارد است. آرمان بهاری، مدرس دانشگاه معتقد است که ایجادشهر دانش باید خروجی مناسب داشته باشد چراکه اگر قرار باشد مشابه پارکهای علم و فناوری عمل شود چندان نمیتوان به نتیجهبخش بودن آنها امید بست. وی در توضیحات بیشتری به گسترش صنعت گفت: باید نیروهای متخصص و علمی در این شهر حضور داشته باشند نه به تعدادی دانشجو اتکا کنیم بلکه کنار آنها باید استادان راهنما حضور داشته باشند. وی افزود: نمونههایی همچون پارکهای علم و فناوری، مراکز رشد و ایجاد شرکتهای دانشبنیان نشان میدهد تا زمانی که از طرحها و ایدههای فناورانه حمایت نشود نمیتوان به گسترش دانشگاههای کارآفرین خوشبین بود. به علاوه اینکه بسیاری از نخبگان را میتوان نام برد که صاحب ایده و طرح بودند که در برخی از مراکز طرح آنها خریداری شده اما روی آنها سرمایهگذاری نشده است. از اینرو، این افراد نتوانستهاند پیشرفت داشته باشند. در نتیجه تنها یک نشان تجاری برای مرکز علمی خود شدند بدون آنکه پیشرفت چندانی داشته باشند. نکتههای بهاری بر این موضوع اشاره دارد که تکیه صرف بر ایجاد مراکز کسبوکار نوین یا علمی و فناوری کفایت نمیکند بلکه باید طرحها و ایدههای دانشجویان خریدار مناسب داشته باشد که بتوانند برای توسعه بلندمدت سرمایهگذاری کنند. بر اثر چنین رویدادی است که ارتباط بین صنعتگران با دانشگاهیان بیشتر تقویت میشود نه اینکه محلی وجود داشته باشد که دانشجو یا ایدهپرداز نتواند با دنیای صنعت ارتباط برقرار کند. نقد دیگر بر این طرح را داوود فدایی، استاد دانشگاه وارد میکند. وی به گسترش صنعت گفت: باید برای شهرهای دانش یا مراکز علم و فناوری مدیریتهای مناسب تعریف شود تا ایدهها و نظرهای دانشجویان یا نخبگان علمی به سمت تجاریسازی و صنعتیسازی پیش رود. وی معتقد است با وجود تنها تعدادی فعال اقتصادی نمیتوان امید داشت که ایدهها توسعه پیدا کنند بلکه باید استادان دانشگاهی بیشتر در این مراکز صاحب بخش مدیریتی باشند تا دانشجویان را راهبری کنند.
شهر دانش؛ از تلاش تا اجرا
هنوز این شهر ایجاد نشده است. فرقی هم نمیکند نام آن شهر دانش باشد یا دهکده علم یا هر چیز دیگر اما یک نکته در این میان بیشتر به ذهن میرسد. اینکه بهتر است شهرهای دانش و فناورانه در کنار مراکز صنعتی بیشتر شکل بگیرند. به نظر میرسد این ایده حداقل برای دانشگاهی صنعتی قابل اجرا باشد. به عنوان نمونه، اگر شهر دانش در داخل شهرکهای صنعتی یا در کنار آنها باشد ارتباط دانشجویان و نخبگان با بخش صنعتی بیشتر تقویت میشود. آن زمان لازم نیست برای خرید ایده یا تولید صنعتی نگرانی داشته باشیم یا اینکه سازوکاری مشابه شهرکهای فناوری ایجاد شود. شهرکهای فناوری، محیطهایی مناسب برای استقرار و حضور حرفهای کسبوکارهای فناور تولیدی، واحدهای تحقیق و توسعه صنایع، مشاوران خبره و موسسات پژوهشی و آموزشی است که در تعامل سازنده با یکدیگر به فعالیتهای مرتبط با حوزه تخصصی شهرک اشتغال دارند. هدف نهایی از ایجاد شهرکهای فناوری، ایجاد همافزایی و تجاریسازی فناوری و آسانسازی فرآیند جذب، ارتقا و انتشار آن است به نحوی که تمامی یا بخشهای عمدهای از فعالیتهای تجاریسازی فناوری در این شهرکها به صورت حرفهای قابل انجام باشد. شهرکهای فناوری مبنای استقرار واحدهای دانشبنیان هستند. به عبارتی، این شهرکها مبنای استقرار واحدهای فناوری هستند که میتوانند زیرساختهای توسعه را تکمیل کنند. به موازات آن شهر دانش نیز میتواند ایجاد شود با این تفاوت که در این مراکز جذب و ساماندهی ایدهها بیشتر باید مدنظر قرار گیرد. واقعیت این است که نخبگان علمی وقتی ببینند شرایط برای توسعه کسبوکار دارند جذب چنین مراکزی میشوند. نکته مهمتر اینکه باید شهرهای دانش را اندکی مستقلتر از دانشگاهها ببینیم زیرا زمانی یک دانشگاه فناور و کارآفرین میشود که مکملهایی داشته باشد که تنها از آبشخور آن تغذیه نشود بلکه مستقلتر عمل کنند. استقلالی که بتواند کمک حال دانشگاه باشد نه ساز جدایی بزند. در هر صورت باید ببینیم این شهرها چگونه میتوانند ایجاد شوند و به سمت خلق کسبوکارهای نوین روند یا چگونه در طول زمان هوشمندسازی میشوند.
