امیر مهرزاد: کارورزی یا طرح کارانه اشتغال جوانان(کاج) از بهمن سال گذشته از طرف شورایعالی اشتغال تصویب شد. آنچه دولتمردان درباره این طرح عنوان کردند، رفع مشکل بیکاری فارغالتحصیلان دانشگاهی بود.
با این حال از همان روزهای نخستین این طرح با انتقادهای جدی روبهرو شد و فعالان کارگری از آن با عنوان طرحی که نیروی کار را ارزانتر از گذشته میکند یاد کردند. علاوه بر اینکه طرح کارورزی با مشکلات جدی در حوزه قانون روبهرو بود، مشکلاتی مانند از بین بردن اشتغال پایدار نیز در دل انتقادها مطرح شد. این انتقادها اکنون به مرحلهای رسیده که بسیاری از کارشناسان معتقدند کارورزی زمینهای برای اجرا ندارد و دولت نمیتواند این طرح را اجرایی کند. «گسترش صنعت» در ادامه این موضوع را بررسی میکند.
نتیجه کارورزی کاهش دستمزد است
علیرضا حیدری، نایب رئیس اتحادیه پیشکسوتان جامعه کارگری درباره طرح کارورزی و مشکلاتی که در این طرح وجود دارد به «گسترش صنعت» گفت: این طرح با استفاده از برخی فضاهای خالی در قانون تعریف شد تا هزینههای نیروی کار را در کشور کاهش دهد. با این حال چالشهای بسیار بزرگتر و جدیتری روبهروی آن قرار گرفته است. حیدری با اشاره به اینکه کار کردن کمتر از یک سال مشمول سنوات نمیشود، گفت: به این دلیل دولت برای کاهش هزینههای تولید مدت کارورزی را به ۱۱ ماه کاهش داد تا سنواتی پرداخت نشود و این یکی از موضوعاتی بود که در آغاز باعث برخی مشکلات شد. در ادامه بحث بر سر این بود که چه مزدی برای این کارآموزان در نظر گرفته شود؟ موضوعی که در این زمینه مطرح شد این بود که مزد نباید از حداقل وزارت کار کمتر باشد. این فعال کارگری با بیان اینکه از دیگر موضوعات مطرح در این زمینه بحث پرداخت حق بیمه بود، افزود: دولت باید متولی پرداخت بیمه میشد اما سعی میکرد از این موضوع به نوعی فرار کند و هنوز هم موضوع مشخص نیست. وی با اشاره به اینکه ماده ۱۱۲ قانون کار از جدیترین چالشهای پیش روی دولت در زمینه طرح کارورزی است، توضیح داد: ماده ۱۱۲ قانون کار، کارآموز را تعریف میکند و عنوان میشود که چیزی با عنوان کارورز در قانون کار وجود ندارد. کارآموز در قانون تعریف شده و طول مدت کارآموزی در بیشترین حالت ۳ سال است که فاصله۱۵ تا ۱۸ سال را شامل میشود. در آنجا هم برای کارآموز تعاریف بسیاری وجود دارد که هیچکدام کارورز را با تعریف دولت شامل نمیشود. ساختار کارآموزی در ماده ۱۱۲ قانون کار آمده و چنین موضوعی که دولت به عنوان کارورزی مطرح میکند در قانون پیشبینی نشده است. وی افزود: همچنین آموزشی از سن ۱۸ سال به بالا نداریم مگر دورههای آزادی که کارگری بخواهد برای افزایش مهارتها بگذارند. این موضوع نیز با مشکلاتی روبهرو بود. بر این اساس کارورز به عنوان یک نیروی کار تحصیلکرده تبدیل به ارزانترین نیروی کار موجود در روابط کار میشود. نتیجه طرح کارورزی کارگر ارزان نرخ است که میتواند رقیب کارگران کنونی نیز بشود. به عبارت دیگر این طرح میتواند تعادل بازار کار را به هم بریزد و مشکلات جدیتری به وجود آورد. وی با بیان اینکه کارورزی منجر به اشتغال پایدار نخواهد شد، توضیح داد: در طرح کارورزی فرصت شغلی ایجاد نمیشود. این طرح بر مبنای این است که کارگر قدیمی را از کارخانه بیرون کنند، کارورز بگیرند و پس از مدتی دوباره این چرخه ادامه یابد. این سیاست به طور مشخص علاوه بر اینکه اشتغالزایی نمیکند بلکه اشتغال پایدار در کشور را نیز از بین میبرد. اکنون به نظر میرسد دولت زمینهای برای اجرای این طرح ندارد و باید به فکر راههای جدیتری برای اشتغالزایی باشد.
کارورزی در ماهیت اشتغالزا نیست
حمیدرضا حاجاسماعیلی، کارشناس روابط کار درباره کارورزی به «گسترش صنعت» گفت: دولت یازدهم و همچنین دولت دوازدهم تا قبل از طرح فراگیری اشتغال که بزرگترین طرح و برنامه دولت برای اشتغالزایی بود که با کمک مجلس تعیین شد، طرح اشتغال ارائه نکرده بود و این نخستین طرحی بود که ارائه کرد. موضوعی که در این زمینه اهمیت دارد این است که طرح کارورزی در ماهیت خود اشتغالزا نیست. بر این اساس باید بررسی شود که دولت در این زمینه چه هدفی را دنبال میکرد. این کارشناس روابط کار با اشاره به اینکه در مقطعی که موضوع کارورزی مطرح شد به دلیل افزایش فارغالتحصیلان بیکار دولت مورد انتقادهایی قرارگرفته بود، گفت: تعداد فارغالتحصیلان بیکار در کشور زیاد شده بود و دولت نیز باید برای اشتغالزایی آنان برنامهریزی مشخصی انجام میداد. به نظر میرسد دولت به این دلیل طرح کارورزی را انتخاب کرد. حاجاسماعیلی با اشاره به اینکه کارورزی یکی از اشتباهات دولت بود، افزود: در گذشته انتقادهایی به سیستم آموزشی کشور در دانشگاهها میشد و محور اصلی آن انتقادها ناکارآمد بودن نیرویی بود که از دانشگاه فارغالتحصیل میشود. به عبارت دیگر افرادی که از دانشگاها فارغالتحصیل میشوند مورد آموزشهایی قرارگرفتهاند که در شرایط کارگاهی، کاربردی ندارد. این کارشناس روابط کار با بیان اینکه بیش از یک دهه است دانشگاههای علمی - کاربردی در کشور تاسیس شده، گفت: این نقدها پایگاه مناسبی ندارند. دانشگاههای علمی - کاربردی به طور مشخص با همین هدف در کشور تاسیس شدند و با همین هدف مورد آموزش قرارگرفتهاند. حاجاسماعیلی به این پرسش که آیا دانشجویان دانشگاههایی مانند علمی - کاربردی توان کافی برای انجام کار در واحدهای کارگاهی دارند اینگونه پاسخ داد: باید این موضوع را در نظر داشته باشیم که دانشگاه علمی -کاربردی با این هدف مجوز گرفت. همچنین با توجه به اینکه بیش از ۱۰ سال از عمر آن میگذرد، معنا ندارد که بگوییم فارغالتحصیلان دانشگاهی توان کافی برای انجام کار ندارند. با این حال این اتفاق هنوز رخ میدهد. اکنون باید بررسی شود که مقصر ناکارآمدی سیستم آموزشی علمی - کاربردی یا دیگر دانشگاهها کیست که دولت مجبور میشود موضوع کارورزی را مطرح کند؟
وی افزود: نباید نقش دولت را در این زمینه فراموش کنیم. اگر سیستم آموزشی در سطح دانشگاههای کشور دچار مشکلات جدی شده و دولت معتقد است فارغالتحصیلان توان کافی برای انجام کار ندارند، نباید پای دولت را از این شرایط بیرون کشید. متاسفانه دولت با ارائه طرح کارورزی تمام نقش خود را در سیستم آموزشی نادیده گرفت. این در حالی است که اگر سیستم آموزشی در کشور مشکل دارد، دولت هم باید به افرادی که هزینه کردند و زمان گذاشتهاند تا تحصیل کنند، پاسخدهد. این کارشناس بازار کار با بیان اینکه وقتی بازار کار دچار رکود میشود، نیرویی باید به کارگاه تولیدی فرستاد که جایگزین نیروی دیگر شود، افزود: موضوع توسعه بازار کار باید در این زمینه مطرح شود که این کار با جایگزینی شدنی است. با این حال در شرایطی که طرح کارورزی مطرح شد، دیدیم رکود بر بازار حاکم بود و این موضوع نشان میدهد بحث توسعه بازار نیز در این تصمیم نقشی ندارد. حاجاسماعیلی با بیان اینکه اگر شرایط تولید و بازار در کشور مناسب بود باید از طرح اعتبار کارانه اشتغال جوانان(کاج) حمایت میشد، گفت: با این حال در شرایط کنونی این طرح ضد اشتغال است. بررسی این طرح نشان میدهد که تمام این افراد جایگزین افراد قدیمی و باسابقه بازار کار شدند و به عبارتی نقش مفیدی در روند تولید ایفا نکردند.
