زینب عبدی: ۹۵۹ شهرک و ناحیه صنعتی مصوب در کشور وجود دارد که در آخرین گزارشهای سازمان صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی، فقط ۲۰۰ مورد آن دارای تقاضای سرمایهگذاری است و ۵۹۴ شهرک و ناحیه صنعتی بدون تقاضا یا کمتقاضا است.
علت کمتقاضا بودن برخی شهرکهای صنعتی دیگر پراکندگی و مکانیابی نامناسب آنهاست که باعث شده از ۷۹۴ شهرک و ناحیه صنعتی فقط ۱۶۵ شهرک و ناحیه دارای تقاضای روزانه باشد.
در کل کشور افزونبر ۷۰هزار هکتار فاز عملیاتی در ۷۹۴ شهرک و ناحیه صنعتی وجود دارد که ۶۵درصد این اراضی به واحدهای صنعتی تبدیل میشود و از این میزان ۲۲هزار هکتار زمین صنعتی آماده واگذاری است. میزان اراضی صنعتی آماده واگذاری در هر شهرک صنعتی متفاوت است بهطوریکه در شهرک صنعتی شمسآباد که تقاضامحور است فقط ۳۰ هکتار اراضی قابل واگذاری وجود دارد.
این در حالی است که نزدیک به ۴۰ هزار واحد صنعتی بهرهبردار کوچک و متوسط و حدود ۲۹ هزار طرح صنعتی در حال اجرا در شهرکهای صنعتی وجود دارد. همچنین در یک سال گذشته ۱۹۴ میلیون دلار برای ۴۵ طرح و واحد صنعتی در این مناطق سرمایهگذاری شده است.شهرکها و نواحی صنعتی وجود دارد که زمین آن واگذار شده ولی هنوز پروانه بهرهبرداری در آنها صادر نشده است. شهرکهایی وجود دارد که زیر ۱۰ واحد در آنها به بهرهبرداری رسیده است با این حال علی یزدانی، معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت از نبود هیچ تقاضای سرمایهگذاری در ۱۰۰ شهرک و ناحیه صنعتی خبر داد و همچنین پیشنهاد کاهش ۵۰ درصدی نرخ زمین در شهرکها و نواحی صنعتی کمتقاضا را داده است تا سرمایهگذاری در این مکانهای صنعتی با هدف رونق تولید و اشتغالزایی به ویژه در مناطق کمتربرخوردار انجام شود. کارشناسان معتقدند مطالعات امکانسنجی و مکانیابی پیش از ساخت هر شهرک صنعتی انجام شده و در این مطالعات نحوه فعالیت صنعتی در منطقه مورد نظر عاملی است که در ناحیهبندی و تفکیک اراضی شهرک صنعتی لحاظ میشود. اما نباید از نظر دور داشت که مصوبه ساخت برخی از این شهرکها و نواحی صنعتی در دولتهای قبل و در سفرهای استانی صادر شده که مطالعه امکانسنجی در آن وجود نداشته و فقط به درخواست متقاضیان محلی مصوبه ساخت صادر شده است.
ساخت شهرک براساس نیاز
پیش از این، محمد شریعتمداری، وزیر صنعت، معدن و تجارت در جمع خبرنگاران با تاکید بر اینکه بخش قابل ملاحظهای از صنایع متوسط و کوچک کشور در شهرکهای صنعتی قرار دارد، گفت: نزدیک به ۳۰ هزار طرح صنعتی در مجموعه شهرکهای نواحی صنعتی در حال اجراست و به انضمام ۴۰ هزار واحد صنعتی حجم بنگاههای فعال در این مجموعه به ۷۰ هزار میرسد و میتوان با هدفگذاری مناسب سمت و سوی اقتصاد و صنعت کشور را هدایت کرد. بنابراین باید در تاسیس شهرکهای صنعتی دقت نظر داشته باشیم.شریعتمداری معتقد است براساس گزارش سازمان صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی، خطا کردیم و مکانهایی انتخاب شده که متقاضی برای تاسیس واحد نیست یا کم است در صورتی که میتوانستیم این حجم از منابع را برای تکمیل زیرساختها در سایر واحدها صرف کنیم.وی ادامه داد: یکی از اقدامهایی که باید انجام دهیم این است که تطبیق و دقت بیشتری داشته باشیم که در کدام بخشهای کشور نیاز به ایجاد شهرکها و نواحی صنعتی است و دیگر اینکه در اندازه شهرکهای صنعتی به دنبال زمینهای بزرگ نباشیم.وزیر صنعت، معدن و تجارت اظهار کرد: برخی از این شهرکها جنبه علمی و فناوری دارند و با شهرکهای علمی و فناوری در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری مشابهت دارند و ارتباط سیستماتیک بین این بخشها میتواند به تحقق هدف توسعه و پیشرفت دانشبنیان کمک کند.
تقاضامحوری، رویکرد جدید
سیدمرتضی نیرومنداسکویی، مدیرعامل شرکت شهرکهای صنعتی استان آذربایجان شرقی در گفتوگو با «گسترش صنعت» از توسعه شهرکهای تقاضامحور به عنوان سیاست و رویکرد جدید این شرکت نام برد و گفت: در رویکرد جدید شهرکهای صنعتی که مورد تقاضای سرمایهگذاران باشد توسعه مییابد و شهرکها در نواحی کمبرخوردار نیز گسترش خواهند یافت.وی افزود: از مجموع ۵۶ شهرک و ناحیه صنعتی که در سطح استان وجود دارد در ۴۶ شهرک و ناحیه زمین واگذار میشود که تنها ۶ مورد آن تقاضامحور است.استقرار صنایع نظاممند شود اولویت آمادهسازی شهرکها و نواحی صنعتی با تامین بخشی از زیرساختها بوده اما بعد از واگذاری زمینها به سرمایهگذاران نیز تکمیل این زیرساختها ادامه دارد. در این میان بخشی از شهرکها و نواحی صنعتی به منظور استفاده در آینده آمادهسازی میشود. اما در مکانیابی و ساخت آن باید مطالعات امکانسنجی با نگاه به آینده باشد. مشوقهای مالیاتی و سرمایهگذاری در مناطق کمتربرخوردار و کمترتوسعهیافته درنظر گرفته شده اما برای موفقیت در مسیر توسعهیافتگی باید مشوقها و تخفیفهای بیشتری درنظر گرفته شود تا سرمایهگذاران در این مناطق حاضر به سرمایهگذاری شوند.سیدمسعود عظیمی، مدیرعامل شرکت شهرکهای صنعتی استان یزد به «گسترش صنعت» گفت: برای توسعه صنعتی کشور باید اراضی صنعتی با عنوان شهرکها و نواحی صنعتی توسعه یابد به طوری که در مسیر صنعتی شدن باید متولی صنعت به صورت نظاممند نحوه استقرار صنایع را مشخص کند.عظیمی با بیان اینکه برای آمادهسازی هر مترمربع از شهرک باید حدود ۴۰ تا ۷۰ هزار تومان هزینه شود، تاکید کرد: تقویت بخش خصوصی بر توسعه صنعتی کشور تاثیرگذار است به صورتی که بسیاری از منابع و نقدینگی مورد نیاز از سوی بخش خصوصی تامین میشود اما آمادهسازی این شهرکها و نواحی صنعتی از طریق منابع مالی دولتی است.
اهمیت مطالعات مکانیابی
در این میان برخی دیگر از کارشناسان نبود توجه و دقت کافی در انجام مراحل مطالعات اولیه را دلیلی مهم در نبود تقاضا برای شهرکها و نواحی صنعتی ایجاد شده دانسته و عنوان کردهاند در برخی موارد ابتدا زمین موردنظر تملک شده و سپس برای مطالعات و طرح توجیهی آن اقدام میشود.عبدالکریم موسوی، معاون سابق شرکت شهرکهای صنعتی استان البرز معتقد است که مهمترین و اساسیترین رکن اجرایی هر پروژه مطالعات ضرورت ایجاد و مکانیابی قبل از هرگونه عملیات است. مطالعات ضرورت براساس شاخصهای تعیینکننده و ضرورتهای اقتصادی و اجتماعی تبیین و مطابق با برنامههای چشمانداز، آمایش سرزمین، ظرفیتهای اقتصادی منطقه تدوین میشود و در صورت مثبت برآورده شدن فاکتورهای مورد ارزیابی مطالعات مکانیابی که از اهمیت ویژهای برخوردار است، انجام میشود.در مطالعات مکانیابی شاخصهایی چون مشخصات جغرافیایی و اجتماعی محیطزیست از نکات مهم ارزیابی است که باید موردتوجه قرار گیرد و با وجود این، چنانچه ارزیابی شاخصها منطبق با شرایط نباشد دو مشکل اساسی ایجاد میشود.بنابراین به اعتقاد موسوی، برای تقاضامحور کردن شهرکهای صنعتی و جلوگیری از رکود در بخش سرمایهگذاری باید به دو رکن مطالعاتی قبل از هرگونه عملیات توجه خاص، جدی و دقیق کرد که در این صورت آمار شهرکهای صنعتی با تقاضا و استقرار واحدهای صنعتی، بدون هرگونه هزینه و بارمالی دوچندان مطابقت خواهد کرد.
