اکنون ۹۶۶ شهرک و ناحیه صنعتی مصوب در کشور وجود دارد که ۸۰۰ مورد آن در حال واگذاری و بهرهبرداری است در حالی که فقط ۱۰۸ شهرک و ناحیه صنعتی قابل برند شدن در کشور هست.
این شهرکها و نواحی صنعتی در حقیقت پرتقاضاترین شهرکها و نواحی صنعتی کشور به شمار میروند که زمین خالی برای واگذاری به سرمایهگذاران ندارند اما تقاضای روزانه برای دریافت زمین صنعتی وجود دارد. برخی از شهرکهای صنعتی تقاضامحور امکان توسعه دارند و طرح توسعه آنها در زمینهای همجوار قابلیت اجرایی دارد اما برخی از آنها با توسعه مناطق شهری از حاشیه شهر خارج شده و امکان توسعه ندارند. آنطور که آمارها نشان میدهد فقط ۵۶۶ شهرک و ناحیه صنعتی در حال بهرهبرداری دارای زیرساخت مناسبتر است و ۲۳۴ شهرک و ناحیه صنعتی در حال بهرهبرداری یا واگذاری زمین زیرساخت مناسبی ندارند در حالی که ۱۰۰ شهرک و ناحیه صنعتی دارای مصوبه ساخت هنوز به اجرا درنیامده است.همچنین در ۱۱ ماه امسال در حوزه شهرکها و نواحی صنعتی کشور، رشد ۳۲ درصدی تعداد واگذاری زمینهای شهرکهای صنعتی نسبت به مدت مشابه سال گذشته مشاهده میشود. مقایسه عملکرد مجموعه شهرکها و نواحی صنعتی در امسال و ۱۱ ماه سال گذشته نشان میدهد که سرمایهگذاری در شهرکهای صنعتی از نظر مساحت زمینهای واگذارشده در قراردادهای شهرکهای صنعتی نیز ۷۶ درصد رشد داشته است. این امر گویاست در شرایط فعلی کشور نیز همچنان تقاضای سرمایهگذاری در صنعت وجود دارد. همچنین صدور جوازهای صنعتی در این ۱۱ ماه رشد ۱۶ درصدی داشته است. البته ۳۱ درصد از واگذاری زمین در شهرکهای صنعتی برای امسال مربوط به استقرار واحدهای صنفی بوده است.
وقفه در تکمیل زیرساخت
با این حال، محدودیت منابع مالی یکی از دلایل وقفه در تکمیل زیرساخت شهرکها و نواحی صنعتی عنوان شده است چراکه از بودجه سال ۹۶ فقط ۶۰ میلیارد تومان جذب سازمان صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی ایران شده است. این امر سبب شده تا برخی استانها و شهرستانها در ساخت پستهای برق برای شهرکها و نواحی صنعتی با مشکل روبهرو شوند در حالی که ماده ۸۱ قانون مالیات درآمد دولت و ماده ۵۴ قانون برنامه ششم توسعه اشاره دارد که نهادهای اجرایی باید امکانات خود را تا در واحد صنعتی برسانند. محدودیت منابع مالی همچنین سبب شده فقط ۷۶ درصد از واحدهای تولیدی مستقر در شهرکهای صنعتی به تصفیهخانه مرکزی متصل شوند. درحالحاضر فقط ۲۲۴ مدول تصفیهخانه در ۱۹۳ شهرک صنعتی وجود دارد که روزانه معادل ۱۷۰ هزار مترمکعب فاضلاب در آنها تصفیه میشود. آب تصفیهشده ۵۴ تصفیهخانه فاضلاب شهرکهای صنعتی کشور هماکنون برای آبیاری زمینهای کشاورزی مورد استفاده قرار میگیرد و ۶ تصفیهخانه هم به دستگاههای تبدیل آب تصفیهشده به آشامیدنی تجهیز شده است.ایجاد تصفیهخانه در بیش از ۷۰ شهرک و ناحیه صنعتی کشور در مرحله مطالعاتی قرار دارد و بعد از پایان مطالعه، این طرحها از طریق مناقصه به اجرا گذاشته خواهد شد.
ساخت نواحی صنعتی روستایی
این در حالی است که تغییر اقلیم و شرایط آب و هوایی کشور در سالهای گذشته و احتمال شدت گرفتن آن در آینده سبب شده تا محدودیت منابع آبی در بخش کشاورزی بیش از سایر بخشها خودنمایی کند و اشتغال و معیشت در این بخش را تحت تاثیر قرار دهد. از این رو، توسعه صنعت به دلیل اشتغالزایی آن در این مناطق مورد توجه قرار گرفته و ایجاد اشتغال و توسعه صنعت در روستاها در دستور کار دولت است به طوری که نواحی صنعتی روستایی برای ایجاد و توسعه واحدهای صنعتی و تولیدی متناسب با مزیتهای منطقهای هدفگذاری شده است. با این حال، ساخت شهرکها و نواحی صنعتی جدید قرار است به بخش خصوصی واگذار شود و زمین مورد نیاز از منابع طبیعی یا اراضی ملی نیز با همان قیمتی که دولت برای ساخت شهرک یا ناحیه صنعتی دریافت کرده است به بخش خصوصی نیز واگذار شود. هرچند تاکنون ۲۷۴ شهرک و ناحیه صنعتی کشور در جهت اجرای قانون و کاهش تصدیگری بخش دولت به بخش خصوصی واگذار شده که صنعتگران در فرآیندی قانونی و شفاف در مشارکت واحدهای صنعتی، تولیدی و خدماتی با برگزاری انتخابات در جهت ارتقای کمی و کیفی خدماتدهی عمومی و عمرانی شهرک و ناحیه صنعتی ایفای نقش میکنند. این در حالی است که هر استان باید حداقل یک شهرک صنعتی نمونه داشته باشد. همچنین استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر در دستور کار مجموعه شهرکها و نواحی صنعتی قرار دارد.
ظرفیتسازی؛ اولویت صنایع کوچک
اکنون بیش از یک میلیون نفر در بیش از ۴۰ هزار واحد صنعتی مستقر در مجموعه شهرکهای صنعتی مشغول به کار هستند. این در حالی است که ۸۲ درصد از صنایع کوچک و متوسط کشور در ۱۰۸ شهرک و ناحیه صنعتی مستقر شده و فعالیت دارند که این شهرکها هنوز نتوانستهاند در فعالیت خود به یک برند شناختهشده دست یابند. شهرک صنعتی شمسآباد در تهران قابلیت دارد که یک نام شناختهشده باشد. سایر شهرکهای صنعتی مانند کاسپین در استان قزوین یا اشتهارد در استان البرز نیز همینطور است.اما نباید از نظر دور داشت که واحدهای مستقر در شهرکها و نواحی صنعتی با ظرفیت کامل کار نمیکنند و نزدیک به ۲۰ درصد آنها تعطیل هستند. همچنین بیش از ۴۰ هزار واحد صنعتی دارای پروانه بهرهبرداری در شهرکها و نواحی صنعتی مستقر هستند که از این تعداد حدود ۳۳ هزار واحد فعالند. این واحدها با ظرفیت ۵۰ تا ۷۰ درصد فعالیت میکنند و تعداد واحدهای تعطیل و متوقف در شهرکهای صنعتی در حدود ۷ هزار و ۸۷۵ واحد است. در عین حال تولید ۴ هزار واحد نیز از دهه ۷۰ متوقف است که چرخه عمر صنعتی برخی از آنها به پایان رسیده و صاحبان برخی دیگر نیز نامشخص است. بنابراین به ظرفیت رساندن ۲۰ هزار واحد صنعتی در ۴ سال آینده برنامهریزی شده است.در تفکیک واحدهای صنعتی مستقر در شهرکها و نواحی صنعتی نیز باید گفت که ۴۱ درصد این واحدها بنگاههای خرد، ۵۲ درصد بنگاههای کوچک، ۴ درصد بنگاههای متوسط و ۲ درصد بنگاه بزرگ هستند که در مجموع آنها حدود یک میلیون نفر مشغول به کارند.
سخن آخر
اکنون نرخ تمامشده هر مترمربع از شهرکهای صنعتی ۱۰۰ هزار تومان است اما به طور متوسط به نرخ ۵۰ هزار تومان به سرمایهگذاران واگذار میشود. به عنوان یکی از مطالبات بخش صنعت، انتظار هست اعتبارات دولتی برای کمکهزینههای تامین زیرساختها در بودجه ۹۷ برقرار شود.
زینب عبدی - روزنامه نگار
