زینب عبدی: شاید برای شما هم پیش آمده که در قفسههای فروشگاهی به جای قوطی رب گوجهفرنگی شیشههای مربایی پرشده از رب گوجهفرنگی را ببینید و از خود بپرسید چه شده که پس از کمیاب شدن این محصول اکنون شیشه جاگزین قوطیهای بستهبندی رب گوجهفرنگی شده است؟ گوجهفرنگی و فرآوردههای آن از آغاز امسال دستخوش تغییرات بسیار از کمیاب شدن رب گوجهفرنگی تا فروش آن در شیشههای مربایی با قیمتهای ۳ برابری بوده است.
تولیدکنندگان رب گوجهفرنگی از آغاز امسال درباره کاهش تولید آن و اثرگذاری بر فرآوردههای گوجهفرنگی هشدار داده و خواستار ممنوعیت صادرات گوجهفرنگی شده بودند اما از سوی دیگر، گرانی و کاهش قوطیهای بستهبندی و درهای آسانبازشو نیز چالش تولید رب گوجهفرنگی شده است. هرچند وزیر صنعت، معدن و تجارت بهتازگی بخشنامه ممنوعیت صادرات گوجهفرنگی را صادر کرده اما کارشناسان معتقدند این اقدام در پایان فصل برداشت گوجهفرنگی انجام شده است در حالی که تولیدکنندگان فرآوردههای گوجهفرنگی از آغاز تابستان خواستار ممنوعیت صادرات این محصول بودند. با این حال، مسئولان وزارت جهادکشاورزی با استناد به آمارهای تولید و صادرات گوجهفرنگی در ۶ ماه گذشته و مقایسه آن با سال گذشته معتقدند گوجهفرنگی بهزودی ارزان میشود. گشتی در بازار نیز نشان میدهد که هر قوطی رب گوجهفرنگی در شیشههای یک کیلویی بین ۹ هزار و ۷۰۰ تومان تا ۱۲ هزار تومان عرضه میشود.
اقدامی مفید اما در دقیقه۹۰
محمد میررضوی، دبیر سندیکای صنایع کنسرو ایران در گفتوگو با «گسترش صنعت» اظهار کرد: سال گذشته هر کیلوگرم گوجهفرنگی تحویل دادهشده به کارخانه ۳۰۰ تا ۳۵۰ تومان نرخ داشت اما از آغاز تابستان امسال این رقم به ۷۰۰ تومان افزایش یافت. درحالحاضر نیز هر کیلوگرم گوجهفرنگی با نرخ ۲۲۰۰ تومان به ازای هر کیلوگرم به کارخانه عرضه میشود. میررضوی ادامه داد: نرخ قوطی رب گوجهفرنگی ۴ تا ۵ برابر افزایش یافته است و نرخ در آسانبازشو و در معمولی رب گوجهفرنگی نیز بهشدت افزایش پیدا کرده است، اظهار کرد: هر در آسانبازشو قوطی رب گوجهفرنگی ۲۵۰ تومان بوده که به حدود ۸۰۰ تومان رسیده و نرخ در معمولی از ۲۰۰ به ۵۰۰ تومان افزایش یافته است. دبیر سندیکای صنایع کنسرو ایران ادامه داد: حال که با افزایش چند برابری نرخ مواد اولیه تولید رب گوجهفرنگی روبهرو هستیم، پرسش این است که نرخ واقعی این محصولات تا چه میزان میتواند افزایش یابد؟ میررضوی افزود: درحالحاضر کارخانجات تولید رب گوجهفرنگی با کمبود مواد اولیه روبهرو هستند. اگر قرار باشد شرایط به همین منوال ادامه یابد دچار کمبود تولید کنسروهایی خواهیم شد که مبنای تولید آنها رب گوجهفرنگی است. دبیر سندیکای صنایع کنسرو ایران ادامه داد: تولیدکنندگان رب گوجهفرنگی از آغاز تابستان درخواست ممنوعیت صادرات را داده بودند اما وزیر صنعت، معدن و تجارت بهتازگی این دستور را صادر کرده که از اوج فصل برداشت گذشتهایم و گوجهفرنگیها صادر شدهاند. میررضوی همچنین در پاسخ به اینکه افزایش نرخ قوطی فلزی باعث رویآوری برخی از تولیدکنندگان به استفاده از شیشه در بستهبندی رب شده است، اظهار کرد: استفاده از شیشه در گذشته هم مطرح بود و مشتری خاص خود را داشت اما درحالحاضر با توجه به کمبود و گرانی قوطی فلزی و بهصرفه بودن بستهبندی شیشهای به نظر میرسد شیشه بتواند جایگزین مناسبی برای فلز باشد و با توجه به در دسترس نبودن، گران نبودن و لزوم پرداخت نقدی در تامین قوطیهای فلزی شیشه را جایگزین مناسبی برای این بستهبندی دانست. وی درباره اینکه چه راهکاری به منظور جلوگیری از کمبود مواد اولیه کارخانجات تولید رب گوجهفرنگی میدهید، گفت: باید در زمینه گوجهفرنگی وارداتی به نحو مناسبی تصمیمگیری شود و با توزیع مناسب به طور حتم بهدست واحدهای مورد نیاز برسد، در غیر این صورت در آینده با بحران تعطیلی کارخانجاتی روبهرو خواهیم بود که سالهاست انواع کنسرو و کچاپ را تولید میکنند.
کمآبی، علت اصلی
از سوی دیگر، برخی کارشناسان معتقدند که کمبود گوجهفرنگی و در نهایت کاهش تولید رب گوجهفرنگی مربوط به کمآبی است. حسین مصدق، رئیس اتحادیه میوه و ترهبار مشهد با اشاره به افزایش نرخ گوجهفرنگی بیان کرد: علت افزایش گوجه کمبود تولید آن است و کمبود تولید ناشی از آن است که به طور معمول یک سال کشاورزان محصولاتی همچون گوجهفرنگی، سیبزمینی، پیاز و... را زیاد میکارند در حالی که تقاضایی وجود ندارد و این باعث متضرر شدن آنها میشود. وی با تاکید بر اینکه در صنف ما هرچه محصولات گرانتر شود به ضرر ما است چراکه در این صورت مردم قدرت خرید ندارند، به ایسنا گفت: سال قبل تولید گوجه زیاد بود وکشاورزان با تولید گوجه با نرخ فروش ۸۰۰ یا ۱۰۰۰ تومان ضرر میکردند، امسال نسبت به سال قبل کمتر سراغ کشت گوجه رفتند و همچنین مسائل کمآبی در کاهش تولید گوجه دخیل بوده است. به گفته مصدق، ما صادرکننده گوجه و سیبزمینی به افغانستان و عراق هستیم و این موجب میشود با کمبود روبهرو شویم در حالی که مسئولان نباید اجازه این کار را دهند زیرا این کالاها اساسی و ضروری هستند و فقیر و غنی همه به این محصولات نیاز دارند، ما نمیتوانیم دخالت کنیم و مسئولان خودشان باید در این باره تصمیم بگیرند.
رقابت، عامل افزایش قیمت
با این حال، برخی کارشناسان معتقدند که افزایش نرخ دلار موجب افزایش صادرات محصول رب به کشورهای دیگر شده و همین امر موجب رقابت کارخانههای رب در خرید گوجهفرنگی و تاثیرگذاری بر بازار این محصول شده است. نجفقلی صالحی، کارشناس کشاورزی در گفتوگو با «گسترش صنعت» اظهار کرد: زمانی که با فروش یک قوطی رب در خارج از کشور چندین برابر فروش این محصول در داخل کشور سود حاصل میشود، کارخانهداران تمایل زیادی به صادرات محصول تولیدی خود دارند. صالحی معتقد است که رقابت کارخانههای تولید رب عامل اصلی افزایش نرخ گوجهفرنگی در بازار است. این کارشناس کشاورزی تصریح کرد: میزان تولید محصول گوجهفرنگی به عنوان مثال، در استان خراسان رضوی جوابگوی ظرفیت یک میلیون و ۵۰۰ هزار تنی بیش از ۵۰ کارخانه تولید رب در خراسان رضوی نیست. بنابراین، افزایش خرید این محصول نرخ آن را تحت تاثیر قرار میدهد. صالحی افزود: سطح زیرکشت گوجهفرنگی در این استان ۱۱ هزار هکتار است که نسبت به سال گذشته تغییری نداشته است. وی ادامه داد: تولید گوجهفرنگی در این استان نیز ۵۰۰ هزار تن است که ۲۵ تا ۳۰ درصد این مقدار به مصرف تازهخوری میرسد. هماکنون نرخ هر کیلو گوجهفرنگی در میدان ترهبار مشهد ۲۵ تا ۳۰ هزار ریال است. ۵۶ کارخانه تولید رب در خراسان رضوی با ظرفیت یک میلیون و ۵۰۰ هزار تن مصرف گوجهفرنگی در این استان فعالیت دارد.
ارزانی بهزودی
علاوهبر این، مسئولان وزارت جهاد کشاورزی به عنوان تامینکننده و تنظیمکننده بازار از ارزانی گوجهفرنگی در هفتههای آینده خبر میدهند. غلامرضا تقوی، مدیرکل دفتر امور گلخانه، گیاهان دارویی و قارچ خوراکی وزارت جهاد کشاورزی معتقد است با ورود گوجهفرنگی تولید شده در مناطق مختلف کشور به بازار و گذشت زمان از اجرای ممنوعیت صادرات این محصول، بهزودی نرخ آن کاهش پیدا میکند. وی با بیان اینکه نباید بازار خارجی هیچ محصولی دچار مخاطره شود به ایسنا گفت: در ابلاغیه ممنوعیت صادرات گوجهفرنگی نیز به این نکته توجه شده و صادرات تولیدات گلخانهای که رقم چندانی نسبت به تولیدات این محصول در فضای باز نیست، آزاد اعلام شده است که از سویی به تضمین بازارهای خارجی کمک میکند، از سوی دیگر نیز کشاورزان و بهرهبرداران را به کشت و تولید گوجهفرنگی و دیگر محصولات سبزی و سیفی در فضای گلخانهای ترغیب کرده و در نهایت، توسعه گلخانهها در کشور را شتاب میبخشد.
سخن آخر
در طول ۶ ماه نخست امسال افزونبر ۳۶۰ هزار تن گوجهفرنگی به کشورهای مختلف صادر شده است. این میزان در سال گذشته ۱۴۰ هزار تن بود که نشان میدهد تغییرات ناگهانی نرخ ارز یکی از عوامل اصلی تقویت صادرات گوجهفرنگی و خرید خارجی آن از سوی کشورهای دیگر بوده است. اما ممنوعیت صادرات گوجهفرنگی آن هم تولیدات فضای باز به دو دلیل اعلام شد یکی آنکه بازار باید بهگونهای کنترل شود که مردم با نرخ مناسبی این محصول را خریداری کنند و دوم اینکه گوجهفرنگی تولید شده در فضای باز مورد نیاز کارخانههای تولید رب گوجهفرنگی نیز است.
