زینب عبدی: بحران تولید بطری فقط به صنعت بسته‌بندی آب‌معدنی مربوط نمی‌شود.

افزایش ۲/۵ برابری نرخ «پریفرم» و «گرانول» به عنوان ماده اولیه تولید بطری‌های بسته‌بندی صنایع غذایی از جمله روغن، لبنیات، شوینده‌ها و نوشابه نیز تولیدکنندگان را با مشکل گرانی بطری‌های بسته‌بندی در هفته‌های گذشته و از آغاز سال روبه‌رو کرد. این مسئله سبب گرانی آب‌معدنی و روغن شد. این مشکل دغدغه تولید بدون توجیه اقتصادی را در ذهن تولیدکنندگان ایجاد کرده است. هرچند تولید این ماده اولیه در پتروشیمی‌ها کاهشی نداشته اما عرضه آن در بورس کالا از سوی متخلفان سبب خالی ماندن دست تولیدکنندگان از ماده اولیه شده و به ناچار تولیدکننده را به سوی بازار آزاد سوق داده است که گرانول و پریفرم را با نرخ هر کیلو ۱۲ هزار تومان خریداری کند. این در حالی است که نرخ این ماده در بورس کالا حدود ۵ هزار و ۷۰۰ تا ۶ هزار و ۵۰۰ تومان است.
بطری‌های استفاده‌شده در بسته‌بندی آب‌معدنی از جنس پلی‌اتیلن ترفتالات و یک بسته‌بندی ایمن و رایج در سطح جهان است که تمام سازمان‌های بهداشتی سراسر دنیا به عنوان بسته‌بندی سالم برای آب و بسیاری از نوشیدنی‌ها آن را تایید کرده‌اند. ماده اولیه تولید این بطری‌ها پریفرم و گرانول و یک ماده پتروشیمی است. به گفته کارشناسان، عمده تولید این محصول بر‌عهده مجتمع پتروشیمی تندگویان است اما عرضه آن در بورس کالا انجام می‌شود. هرچند توزیع بازاری آن نیز وجود دارد اما از آغاز سال تولیدکنندگان قوطی‌های بسته‌بندی نتوانسته‌اند این ماده اولیه را به مقدار مناسب از بازار و بورس کالا تهیه کنند در صورتی که بر اساس اعلام شرکت پتروشیمی تندگویان، تولید و عرضه محصولات این مجتمع از سال گذشته تاکنون بسیار مطلوب بوده است اما به دلیل پایین بودن نرخ این محصول در بازار بورس (کیلویی ۵ هزار و ۷۰۰ تومان) و بالا بودن نرخ در کشورهای همسایه‌(حدود ۱۵۰۰ دلار در هر تن بر مبنای فوب خلیج‌فارس) جذابیت بسیاری برای دلالان و حتی برخی از خریداران بورس برای صادرات این محصول ایجاد شده است. در این میان صنایع غذایی و دیگر صنایع وابسته به این بخش به عنوان مشتری قوطی و بطری‌ها برای بسته‌بندی محصولات خود نیز با مشکل روبه‌رو شده‌اند و می‌گویند ظرفی برای بسته‌بندی و عرضه محصول‌شان ندارند یا به سختی و با افزایش نرخ این نیاز صنعت را تامین می‌کنند.

تولیدکنندگان بی‌بهره از مواد اولیه
پیمان فروهر، رئیس انجمن تولیدکنندگان آب‌های معدنی و آشامیدنی در گفت‌وگو با «گسترش صنعت» اظهار کرد: مشکلی که اکنون در صنعت بسته‌بندی و تامین قوطی‌های مورد نیاز صنایع غذایی و آشامیدنی وجود دارد متوجه پتروشیمی تندگویان نیست چراکه تولید و عرضه این مجتمع متناسب با ظرفیت است اما تولیدات این مجتمع بعد از آنکه به بورس می‌آید به‌دست چه کسانی می‌رسد؟ چرا تولیدکنندگان بی‌نصیب هستند؟
رئیس انجمن تولیدکنندگان آب‌های معدنی و آشامیدنی با تاکید بر اینکه پس از اول اردیبهشت گرانی آب‌معدنی نداشته‌ایم و هر بطری نیم لیتری نباید بیش از ۸۵۰ تومان باشد، افزود: اگر فروشگاه‌هایی هستند که آب‌معدنی را به نرخ ۱۰۰۰ تومان می‌فروشند، بسیار محدودند و جزو انجمن نیستند. فروهر با تاکید بر اینکه صنعت آب‌معدنی برای تولید با کمبود بطری روبه‌رو است، گفت: انجمن تولیدکنندگان آب‌های ‌معدنی و آشامیدنی با ۱۰۰ عضو جزو بزرگترین‌ انجمن‌های کشور است و اگر کسی نرخ آب‌معدنی را افزایش داده یا عضو انجمن نیست یا از آخرین تغییرات خبر ندارد. وی با اشاره به نرخ ۸۵۰ و ۱۴۰۰ تومانی برای آب‌های نیم و ۱/۵ لیتری گفت: مواد اولیه تولید بطری‌های آب‌معدنی به قدری گران شده که همین قیمت‌ها هم زیان‌ده است و کار تولیدکنندگان باید تعطیل شود.

افزایش سهمیه خرید
مهدی صادقی نیارکی، مدیرکل دفتر صنایع غذایی وزارت صنعت، معدن و تجارت نیز در تلاش برای رفع این مشکل است. وی با تاکید بر اینکه به موضوع پریفرم‌فروشان که مدعی‌اند از بازار آزاد خرید می‌کنند باید رسیدگی شود، به «گسترش صنعت» گفت: برای جلوگیری از تقاضای کاذب مواد اولیه در بورس کالا و بازار به شناسایی تولیدکنندگان واقعی پرداختیم و عملکرد سال۹۶ آنها را بررسی کردیم.
صادقی‌نیارکی گفت: سهمیه خرید مواد اولیه تولیدکنندگان واقعی تا ۲۰درصد نسبت به گزارش عملکرد سال ۹۶ آنها افزایش یافت.

افزایش نرخ ۵۰ درصدی روغن
امیرهوشنگ بیرشک، دبیر انجمن صنایع روغن نباتی یکی از مشکلات امروز این صنعت را کمبود ظروف بسته‌بندی مانند بطری و افزایش نرخ حدود ۵۰ درصدی آن عنوان کرده و به ایسنا گفته که تولیدکنندگان در زمینه لوازم بسته‌بندی مشکلات زیادی دارند و به شدت عرضه این محصولات کاهش یافته است. به گفته وی، درحال‌حاضر برخی از کارخانه‌ها با مشکل بسته‌بندی و توزیع روغن مواجه شده‌اند‌ چراکه ظرفی برای بسته‌بندی و عرضه محصولات خود ندارند چون عرضه انواع بطری و لوازم بسته‌بندی کم شده و تقاضا برای آن افزایش یافته است.

تولید و عرضه از پتروشیمی بدون تغییر
در پی ادعای برخی از صنایع غذایی مبنی‌بر کمبود بطری برای بسته‌بندی و عرضه محصول در بازار و همچنین افزایش نرخ این ظروف از سوی مجتمع پتروشیمی تندگویان، ‌این شرکت اعلام کرد که دلالی در بازار و قاچاق این محصول به خارج از کشور باعث کاهش عرضه شده است. در روزهای گذشته صنعت روغن نباتی، صنعت آب آشامیدنی و بسته‌بندی، ماءالشعیر و نوشابه و همچنین برخی از کارخانه‌های شوینده اعلام کردند که ظروف بسته‌بندی ندارند که عرضه این محصول از سوی مجتمع پتروشیمی تندگویان کاهش یافته است. با این حال، مجتمع پتروشیمی تندگویان با رد این موضوع اعلام کرد که علت اصلی التهاب در بازار کنونی پلی‌اتیلن ترفتالات‌(PET) حضور دلالان و قاچاق این محصول است. آن‌طور که شرکت پتروشیمی تندگویان اعلام کرده است، تولید و عرضه محصولات این مجتمع از سال گذشته تاکنون بسیار مطلوب بوده اما به دلیل پایین بودن نرخ این محصول در بازار بورس‌(کیلویی ۵۷۰۰ تومان) و بالا بودن نرخ در کشورهای همسایه‌(حدود ۱۵۰۰ دلار در هر تن بر مبنای فوب خلیج‌فارس) جذابیت بسیار بالایی برای دلالان و حتی برخی از خریداران بورس برای صادرات این محصول ایجاد شده است.

ورود نهاد متولی
تولیدکنندگان و صنعتگران در این شرایط انتظار دارند وزارت صنعت، معدن و تجارت به عنوان نهاد مسئول نسبت به بحران پیش آمده ورود کند و متخلفان و خریداران کاذب که تولیدکننده واقعی نیستند و از طریق سایت بهین‌یاب وزارت صنعت، معدن و تجارت به بورس می‌روند و خرید می‌کنند را شناسایی کند تا این مواد به‌دست تولیدکنندگان واقعی برسد.
پیمان فروهر، رئیس انجمن تولیدکنندگان آب‌های معدنی و آشامیدنی با اشاره به جلسه‌ای چهارجانبه در وزارت صنعت، معدن و تجارت به «گسترش صنعت» گفت: ‌در این جلسه نمایندگان بورس کالا، پتروشیمی تندگویان و نمایندگان تشکل‌های صنعتی حضور داشتند. این جلسه ۱۰ روز پیش برگزار و قرار شد ممنوعیت‌های صادراتی گرانول و پریفرم به گمرک ابلاغ شود. صادرات مواد اولیه پریفرم و گرانول یک چالش بود که محسن صالحی‌نیا، معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت دستور ممنوعیت صادرات در زمانی که داخل کشور نیاز مبرم وجود دارد را به گمرک ارسال خواهد کرد اما هنوز ابلاغیه آن دریافت نشده است و تولیدکنندگان هنوز از آن آگاهی ندارند. به گفته وی، مدیرکل دفتر صنایع غذایی وزارت صنعت، معدن و تجارت نیز در تلاش است تا به موضوع پریفرم‌فروشان که مدعی‌اند از بازار آزاد خرید می‌کنند و هزینه تولید بالایی دارند، رسیدگی کند.

ریزش تقاضای کاذب از بورس
رئیس انجمن تولیدکنندگان آب‌های معدنی و آشامیدنی تصریح کرد: بعد از جلسه چهارجانبه که برگزار شد تصمیم گرفته شد تا کارگروهی با عضویت نماینده وزارت صنعت، معدن و تجارت، بورس کالا و پتروشیمی تندگویان تشکیل شود. با فعالیت این کارگروه، کدها و مجوزهای خریداران غیر‌واقعی حذف یا جوازهای آنان اصلاح شد که در پی آن، تقاضای کاذب از بورس کالا ریزش قابل توجهی کرد و تولیدکنندگانی که تا‌کنون نمی‌توانستند مواد اولیه تهیه کنند اکنون مقادیری تهیه کرده‌اند. به گفته فروهر، اکنون مقداری از تقاضای کاذب کم شده و تقاضا از ۳۶ هزار تن به ۴ هزار و ۸۰۰ تن رسیده که ریزش زیادی است و نشان از متعادل‌تر شدن بازار دارد. سهمیه هر تولیدکننده برای خرید مواد اولیه از بورس کالا ۲۵۰ تن است که در گذشته فقط ۵۰ تن به‌دست تولیدکننده می‌رسید و بقیه از بازار آزاد سر درآورد. وی تصریح کرد: هنوز هم شرکت‌های تولیدکننده پریفرم که ماده اولیه تولید قوطی‌های بسته‌بندی صنایع غذایی و آشامیدنی‌ها است مدعی‌اند که نمی‌توانند از بورس کالا ماده اولیه مورد نیاز خود را تهیه کنند در صورتی که بسیاری از خریداران از بورس کالا شرکت‌های تولیدکننده پریفرم هستند. این شرکت‌ها اکنون نرخ محصولات خود را بر مبنای قیمت‌های بازار آزاد می‌دهند در صورتی که قیمت‌های PET در بورس کالا رقم‌های حدود ۶ هزار و ۵۰۰ تومان است.

سخن آخر
بورس کالا باید عرضه هفتگی را تنظیم کرده و از طرفی مجتمع تندگویان هم باید کف عرضه خود را در هفته‌های پیش رو افزایش دهد تا بازار به آرامش لازم برسد. اکنون فروشندگان پریفرم محصولات‌شان را بر مبنای ۱۲ هزار تومان محاسبه می‌کنند و مدعی‌اند که نمی‌توانند از بورس کالا مواد لازم را تهیه کنند در حالی که ۹۰ درصد تولیدکنندگان محصول نهایی روغن، آشامیدنی‌ها و ‌نوشابه برای خرید پریفرم از بازار آزاد اقدام می‌کنند. فقط ۱۰ درصد واحدهای تولید خودشان پریفرم را تولید می‌کنند. بقیه از پریفرم‌سازان خرید می‌کنند که آنها نیز مجوز دارند از بورس کالا خریداری کنند اما مدعی هستند نمی‌توانند این ماده اولیه را از بورس کالا تهیه کنند. مشخص نیست سرنوشت پریفرم چگونه‌ است اما برداشت می‌شود که مواد عرضه‌شده در بورس کالا سرنوشت مبهمی دارند یا اینکه همان مواد در بازار آزاد عرضه می‌شود.