زینب عبدی: واحدهای صنعتی اعم از اینکه در شهرکهای صنعتی یا مجتمعهای صنعتی مستقر شده یا به صورت تکواحدی ساخته شوند آب مورد نیاز خود را ممکن است از چاههای شهرک صنعتی، منابع مجاور یا چاه مشترک، شبکه آشامیدنی شهر یا روستا تامین کنند.
در برخی موارد نیز متقاضی ساخت یک واحد صنعتی از قبل دارای چاه یا قنات یا سهمی از یک منبع آبی بوده است. با این حال، واحدهای تولیدی مستقر در شهرکهای صنعتی در استانهای کویری مانند سمنان، اصفهان، کرمان به طور عمده با کمآبی روبهرو هستند حتی در استانهای کوهستانی مانند چهارمحال و بختیاری نیز مشکل کمآبی بهویژه در شهرک صنعتی «سامان» دیده میشود. بخشی از مشکلات صنعت در حوزه آب مربوط به رعایت نکردن برنامه آمایش سرزمینی در استقرار صنایع و احداث شهرکهای صنعتی است.
کارشناسان معتقدند نیاز هر هکتار شهرک صنعتی به ۰.۴ لیتر در ثانیه آب است و با وجود محدودیت منابع آبی ایجاد شهرکهای تخصصی برای استقرار واحدهای دانشبنیان با تکیهبر محدودیت مصرف آب راهکار کاهش کمآبی در صنعت است. اما مسئولان از افزایش حقابه صنعتی در برنامه ششم توسعه میگویند.
پیش از این نیز صادق نجفی مدیرعامل سازمان صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی ایران گفته بود که آینده خوبی در زمینه منابع آب و خاک نداریم.
صادق نجفی در گفتوگو با «گسترش صنعت» با تاکید بر اهمیت جلوگیری از تغییرات اقلیمی و کمبود منابع آبی در فضای کسبوکار اظهار کرد: آینده خوبی در حوزه آب و خاک نداریم و در شرایط بحران آبی در بعضی مناطق قرار داریم و باید در این زمینه به دنبال راهکارها، جایگزینها و برنامهریزی باشیم. وی ادامه داد: نهادهای مربوط باید گزارش وضعیت منابع آبی کشور را تا سال ۱۴۲۸ خورشیدی تهیه و اطلاعرسانی کنند تا بتوان برای مقابله با کمآبی و بحران آب در صنایع برنامهریزی کرد و جایگزین مناسبی را پیش از وقوع بحران پیدا کرد. نجفی همچنین از مدیران شهرکهای صنعتی خواست تا راهکارهای پیشنهادی خود را برای مقابله با کمآبی در صنایع کوچک و متوسط ارائه دهند.
زیرساخت هست، آب نیست
برخی کارشناسان معتقدند محدودیت منابع آبی نباید در فرآیند خدماتدهی به واحدهای صنعتی اختلالی ایجاد کند همانطور که اکنون نیز زیرساختهای فعالیت در شهرکهای صنعتی فراهم است. حسن آلبویه، مدیرعامل شرکت شهرکهای صنعتی استان سمنان در گفتوگو با «گسترش صنعت» با بیان اینکه شهرکهای صنعتی استان با مشکل جدی کمبود آب روبهرو هستند، گفت: زیرساختهای لازم در شهرکها و نواحی صنعتی این استان فراهم است اما متاسفانه با کمبود آب روبهرو هستند.
وی ادامه داد: با وجود مشکلات مختلفی مانند کمبود آب و خشکسالی، طرحهای بزرگ صنعتی و تولیدی در شهرکهای صنعتی استان اجرا میشود و برای جذب بیشتر سرمایهگذاری نیاز است تا مشکل کمبود آب برطرف شود. مدیرعامل شرکت شهرکهای صنعتی استان سمنان تاکید کرد: برای جذب و حمایت از سرمایهگذاران باید وضعیت اعتبارات شهرکها و نواحی صنعتی این استان بهبود پیدا کند تا زیرساختهای بیشتری فراهم و نواقص برطرف شود.
آلبویه همچنین از اختصاص ۱۶ میلیارد و ۳۲۹ میلیون تومان اعتبار استانی مصوب برای توسعه شهرکها و ناحیههای صنعتی استان سمنان خبر داد و گفت: وضعیت اعتبارات نسبت به سال گذشته بهتر شده است اما نسبت به وضعیت ایدهآل فاصله زیادی وجود دارد.
مدیرعامل شرکت شهرکهای صنعتی استان سمنان ادامه داد: در امسال ۵۸۰ میلیون تومان به منظور توسعه شهرک صنعتی دامغان، ۷۵۰ میلیون تومان برای توسعه شهرک صنعتی سمنان، ۳ میلیارد و ۱۰۰ میلیون تومان برای شهرک صنعتی شاهرود و ۲ میلیارد و ۱۷۰ میلیون تومان نیز برای توسعه شهرک صنعتی گرمسار اعتبار مصوب شده است.
آلبویه تاکید کرد: برای توسعه شهرکهای صنعتی ایوانکی یک میلیارد و ۱۸۰ میلیون تومان، مهدیشهر ۹۰۵ میلیون تومان، سرخه ۳ میلیارد و ۱۰۰ میلیون تومان، آرادان ۱۰۰ میلیون تومان، لاسجرد ۲۵۰ میلیون تومان، دیباج ۱۰۰ میلیون تومان، یاتری ۳۵۰ میلیون تومان، فولادمحله و بیارجمند نیز به ترتیب ۱۵۰ و ۴۰ میلیون تومان اعتبار مصوب شده است.
به گفته وی، مبلغ ۲ میلیارد و ۸۸۶ میلیون تومان اعتبار نیز برای توسعه و تکمیل منطقه ویژه اقتصادی سمنان مصوب شده است.
بحران کمآبی برای ۲۸۵ واحد صنعتی
هرچند قسمتی از مشکل کمآبی در شهرک صنعتی سامان ۱ و ۲ در استان چهارمحال و بختیاری با تانکرهای آبرسانی رفع شد اما برای رفع بحران کمآبی در ۲۸۵ واحد صنعتی چهارمحال و بختیاری وعده بارشهای فصل بارندگی داده شده است.
علیرضا شفیعزاده، مدیرعامل شرکت شهرکهای صنعتی استان چهارمحال و بختیاری در گفتوگو با «گسترش صنعت» اظهار کرد: به دنبال تشدید پدیده خشکسالی و کاهش منابع آبی، از مجموع ۴۷۴ واحد صنعتی فعال در شهرکهای صنعتی استان، ۲۸۵ واحد آن با بحران کمآبی روبهرو است. شفیعزاده با بیان اینکه هر هکتار شهرک صنعتی به ۰.۴ لیتر در ثانیه آب نیاز دارد، افزود: درحالحاضر، آبرسانی به شهرکهای صنعتی سفیددشت و فرادنبه شهرستان بروجن به صورت سیار و با ارسال روزانه بیش از ۵۰۰ مترمکعب برای مصارف صنعتی، انجام میشود. مدیرعامل شرکت شهرکهای صنعتی استان چهارمحال و بختیاری ادامه داد: آب بخش صنعتی و آشامیدنی شهرکهای صنعتی استان از طریق ۲۷ حلقه عمیق تامین میشود که چاههای شهرک صنعتی سفیددشت و فرادنبه به طور کامل خشک و دبی آب بقیه نیز با کاهش محسوس همراه شده است.
شفیعزاده با بیان اینکه اتصال شبکه آبرسانی بن به بروجن، تنها راه برونرفت از بحران کمآبی شهرکهای صنعتی استان است، افزود: در صورتی که سهمیه آب تخصیصی شبکه بن به بروجن تا بهار سال آینده محقق نشود، شهرک صنعتی شهرکرد نیز با مشکل روبهرو خواهد شد.
تامین آب، ماموریت واحد فنی
از آنجا که ایجاد و توسعه صنعتی بدون آب معنایی ندارد و تامین آب مورد نیاز واحدهای تولیدی مستقر در شهرکهای صنعتی دارای اولویت زیادی است، این مهم برعهده معاونت فنی سازمان صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی کشور قرار دارد.
فتحعلی محمدزاده، معاون فنی سازمان صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی ایران در گفتوگو با «گسترش صنعت» اظهار کرد: نگاهی به وضعیت مصرف آب در بخشهای مختلف اقتصادی، خدماتی، آشامیدنی و صنعت آب کشور نشان میدهد که ۹۲ درصد از کل آب مصرفی کشور مربوط به بخش کشاورزی است. ۶ درصد از این حجم آب در بخش خانگی، آشامیدنی و خدمات مصرف میشود و فقط ۲ درصد آن در بخش صنعت استفاده میشود که سهم نیروگاهها و پالایشگاهها نیز در این قسمت تعریف شده است. این در حالی است که سهم مصرف آب در بخش صنعت در مقایسه با کشورهای در حال توسعه و توسعهیافته بسیار ناچیز است در حالی که انگشت اتهام پرمصرفی در بخش آب همیشه به سمت صنعت گرفته شده است.
محمدزاده با بیان اینکه مجموع آب در اختیار شهرکهای صنعتی ۱۵ هزار لیتر بر ثانیه است، تصریح کرد: با توجه به تغییرات اقلیمی و خشکسالی حاکم بر کشور و کاهش میزان بارندگیها و حجم آبهای زیرزمینی، آبدهی چاههای آب شهرکها دارای مشکل بوده و اکنون افت آبدهی وجود دارد به طوری که ۲ هزار لیتر از این منابع آبی از دسترس خارج شده است. در بعضی از دشتها نیز به دلیل تغییرات اقلیمی آب مورد نیاز مجموعه شهرکهای صنعتی شور شده و لازم است کفشکنی و تغییر مکانی چاههای شهرک انجام یا اینکه آب مورد نیاز شهرک از محل دیگر تامین شود.
افزایش ۲ برابری سهمیه صنعت
معاون فنی سازمان صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی ایران ادامه داد: در برنامه ششم توسعه دنبال آن هستیم تا سهم آب مصرفی بخش صنعت را به ۲ برابر افزایش دهیم. مصوبههای قانونی آن نیز در قالب احکام دائمی برای اجرا صادر شده است. لازم است تا سهم آب مصرفی همزمان با توسعه صنعت افزایش یابد. این افزایش حداقل از میزان ۲ درصد فعلی به ۳.۵ تا ۴ درصد خواهد بود در حالی که در کشورهای صنعتی همتراز با ما سهم آب مصرفی حدود ۷ تا ۸ درصد است.
محمدزاده تاکید کرد: ارزشافزوده آب در صنعت سهم بالایی دارد به طوری که به ازای هر لیتر آبی که به بخش صنعت اختصاص یافته، برای ۵۵ نفر اشتغال ایجاد شده است؛ کمتر بخشی از اقتصاد کشور ممکن است چنین ارزشافزودهای داشته باشد.
سخن آخر
تامین آب، برق، گاز، تلفن و اینترنت به عنوان زیرساختهای اولیه تا ورودی واحدهای تولیدی مستقر در شهرکهای صنعتی برعهده شرکت شهرکهای صنعتی است اما اکنون بحران کمآبی در برخی شهرکهای صنعتی کشور باعث نگرانی در بخش صنایع کوچک و متوسط شده است، ضمن آنکه در برخی از استانها از صدور مجوز فعالیت صنایع آببر نیز خودداری میشود. این در حالی است که امکان جابهجایی برخی از چاههای کشاورزی برای صنعت در برخی استانها محدود شده است. با این حال، آسانسازی روند برخورداری از زیرساختهای اولیه در شهرکهای صنعتی به عنوان وظیفهای برای این شرکتها مطرح است. میزان آب مورد نیاز هر شهرک صنعتی به نسبت نوع صنعت و مساحت شهرک متفاوت است اما به طور میانگین آب مورد نیاز برای هر هکتار زمین صنعتی معادل یکچهارم لیتر در ثانیه است.
