حامد شایگان: با افزایش تحولات اقتصادی و موضع کشورها برای معاملات بینالمللی سطح پیمانهای پولی در همکاریهای دوجانبه و چندجانبه کشورها افزایشیافته است و ایران نیز برای کاهش تاثیر نوسانات دلار بر اقتصاد داخلی به دنبال جایگزینی یورو با دلار است.
کامران ندری، عضو هیات علمی دانشگاه امام صادق در گفتوگو با گسترش صنعت با تاکید بر اینکه هژمونی دلار در بازار جهانی و تضعیف جایگاه اتحادیه اروپا در جهان مانع جایگزینی یورو با دلار میشود گفت: از طرف دیگر پیمانهای پولی با کشورهایی که دارای اقتصاد ضعیف و پرنوسان یا همچون روسیه با تحریم مواجه هستند ریسک بالایی دارد که تضمین نوسانات ارزی به نفع اقتصاد کشور نیست. متن کامل این گفتوگو را میخوانید.
با توجه به اینکه یکی از سیاستهای کشور کاهش سهم دلار در مبادلات بینالمللی است در حال حاضر وضعیت سبد ارزی بانک مرکزی چگونه تعیین میشود؟
اگر جایگزینی ارز یورو با دلار ازنظر اقتصادی تاثیر مثبتی داشته باشد بهطور طبیعی بانک مرکزی منابع ارزی خود را به سمت یورو سوق میدهد و اداره معاملات ارزی بانک مرکزی روزانه تغییرات نرخ ارز دنیا را رصد میکند و تحلیل نوسانات ارز را انجام میدهد و بر مبنای تحلیل روزانه و کار کارشناسی از نرخ ارز سبد ارزی خود را تعیین میکند. برای نمونه زمانی که کارشناسان پیشبینی میکنند ارزش دلار رو به پایین است بانک مرکزی سعی میکند دلار کمتری در سبد ارزی خود قرار دهد و با ارزهای دیگر مبادله میکند اما اینکه بانک مرکزی چه ارزهایی را باید در سبد خود قرار دهد بستگی به شرایط روزانه و تحلیل نوسانها دارد و اگر قرار باشد یورو جایگزین دلار شود برمبنای متغیرها انجام میشود و امروز هم بهصورت پیوسته انجامشده است.
آیا امکان جایگزینی یورو با دلار در تجارت بینالمللی ایران وجود دارد؟
امروز با توجه به وضعیت اقتصادی دنیا بعید به نظر میرسد یورو جایگزین دلار در تجارت جهانی شود و با توجه به تحولاتی که در اتحادیه اروپا رخداده و خروج انگلیس از اتحادیه اروپا جایگاه اتحادیه اروپا تنزل پیداکرده است و بازرگانان ایران نیز متوجه این مسئله شدهاند و حتی مسافرها و گردشگران نیز به این موضوع پی برده و ترجیح میدهند بهجای ارز محلی آن کشور دلار با خود حمل کنند. برای نمونه مسافران در سفر به ژاپن دلار را به ین ترجیح میدهند یا بازرگانان زمانی که واردات کالاهایی که مشمول نرخ ارز مبادلاتی بودند به ۳ گروه کاهش یافت ترجیح میدادند با دلار معامله کنند و به عبارتی آنها پیش از حذف ارز مبادلهای حوالههای خود را به نام کشور مبدأ واردات میخریدند که با این تغییر ارز واردات حواله را با دلار تهیه میکردند چراکه معامله با دلار را آسانتر از ارز داخلی آن کشور میدانستند زیرا دلار هنوز تسلط خود را بر بازار جهانی دارد و مبادلات بازرگانی با آن آسانتر است ازاینرو باید پذیرفت مردم واقعیتهای اقتصادی را در بازار تعیین میکنند و وقتی بازرگانی با این ارز راحتتر معامله میکند یعنی این ارز جایگاه خوبی در اقتصاد جهانی دارد و تا چند سال آینده این روند ادامه خواهد داشت.
امروز سهم سبد ارزی کشور باید بیشتر بهسوی کدام ارز سوق پیدا کند؟
برای اینکه ترکیب مناسبی از ارزها در سبد ارزی روزانه نگهداری شود باید به نظر کارشناسان بانک مرکزی که نوسانات نرخ ارزهای دنیا را رصد میکنند اعتماد کرد زیرا آنها براساس نوسانات میدانند که چقدر سهم دلار را در سبد ارزی کم یا زیاد کنند تا ارزش سبد دارایی ما روزانه به بالاترین سطح خود برسد، هرچند ممکن است برخی مواقع اشتباهاتی در محاسبات رخ دهد مانند اشتباهاتی که معاملهگران در بازار انجام میدهند.
پیمانهای پولی چقدر میتواند بستر حذف دلار را از معاملات بینالمللی فراهم کند؟
پیمانهای پولی دوجانبه در صورتی امکانپذیر است که بانکهای مرکزی دو کشور بتوانند ریسک نوسانات ارزی دو طرف را به حداقل برسانند به عبارتی بانک مرکزی ایران باید تضمین کند که اگر یک بازرگان چینی ریال نگه داشت و ارزش ریال در زمان استفاده کاهشیافته بود باید خسارت آن را جبران کند که امروز به دلیل نوسانات بالای ارزی در کشور بانک مرکزی قادر به انجام این کار نیست و به نفع اقتصاد کشور هم نیست ازاینرو زمانی میتوانیم از پیمانهای پولی بهرهمند شویم که اقتصاد ما در بازار جهانی سهم بالاتری داشته باشد و بتوانیم نوسانات ارزی و اقتصادی را کاهش دهیم به همین دلیل امروز بعید است با توجه به جایگاه «ریال» در اقتصاد بینالملل بتوانیم در چند سال آینده پیمان پولی زیادی منعقد کنیم زیرا پیشزمینه این توافقنامهها اقتصاد قوی است. نه دولت ما این توانایی را دارد که نوسانهای ریال را تضمین کند و نه دولتهای دیگر همسطح ما قادر به تضمین نوسانات پول کشورشان هستند؛ حتی اگر دو طرف مورد پیمان نیز اقتصاد ضعیفی داشته باشند امکان اجرای آن را نهتنها ندارند بلکه با مشکلات بیشتری نیز روبهرو خواهند شد. حال ممکن است پیمان پولی بهصورت توافقات سیاسی انجام شود اما در عمل قابل اجرا نیست. حال اگر یکی از دو کشور پیمان پولی ازنظر اقتصادی قویتر باشد با آن کشور راحتتر میتوان وارد مبادله شد اما اگر دو کشور ضعیف باشد که نوسانات اقتصادی آنها قابل پیشبینی نیست و ریسک معامله با پول آنها بیشتر است اجرای پیمان پولی به چالش کشیده میشود. در حال حاضر میتوانیم با چین و روسیه مبادلات پایاپای داشته باشیم اما با پولهای داخلی که ریسک بالا و غیرقابلپیشبینی وجود دارد پیمان پولی ممکن نیست. همچنین میتوانیم مبادلات تهاتری را برمبنای میزان واردات و صادرات کالاها بر اساس قیمت روز انجام دهیم. اما اگر تاجر خارجی به ریال منابع خود را دریافت کند تا زمانی که در آینده با آن منابع واردات انجام دهد ممکن است ارزش ریال کاهش یابد و چالشهایی به وجود آید. این موضوع را نیز باید در نظر گرفت که آیا شما پول روسیه را میتوانید نگهدارید در شرایطی که این کشور تحریم است و از طرف دیگر به نظر نمیرسد دولت روسیه نیز تمایل به تضمین پرداخت خسارتها داشته باشد.
