فاطمه امیراحمدی: نداشتن بازار جهانی یکی از ضعفهای عمده صنعت خودرو و قطعه کشور است. باور این موضوع که پس از نیم قرن فعالیت و مونتاژ نه خودروساز واقعی هستیم و نه بازار صادراتی مطلوب داریم کمی سخت است.
در ادامه سلسله گزارشهایی که «گسترش صنعت» در راستای تشریح چالشهای صنایع خودرو و قطعه برای توسعه و نیز راهکارهای موجود به منظور برونرفت از آن داشته است، نظر دو کارشناس دیگر را میخوانید.
عملکرد ضعیف وزارتخانه
جواد مرزبانراد، عضو هیاتعلمی دانشگاه علم و صنعت درباره دلایل توسعه نیافتن خودروسازی و قطعهسازی و همچنین خلأ بازارهای جهانی در این صنایع گفت: صادرات خودرو و قطعات دو مقوله جداگانه است. در زمینه قطعه، صادرات تا حدودی انجام میشود، البته زیاد نیست و تنها محدود به شرکتهایی است که از ظرفیت و توانمندی بیشتری برخوردار هستند. شرکتهای متوسط و کوچکتر از این فضا دور بوده و نمیتوانند افق صادراتی برای خود ترسیم کنند.
وی افزود: در کنار قدرت و ظرفیت، باید شناخت کافی نسبت به روشهای صادراتی داشته باشیم. به طور معمول واحدهای صنعتی کوچک این شناخت را ندارند. در این باره باید مجموعهای تخصصی شکل بگیرد که مسئولیت تعریفشده آن صادرات محصولات شرکتهای کوچک و متوسط باشد.
این مدرس مهندسی خودرو در پاسخ به پرسشی مبنیبر اینکه این مجموعه تخصصی باید از جنس خودروساز و قطعهساز باشد یا شرکتی بازرگانی نیز میتواند این امر مهم را به انجام رساند، گفت: از هر دو مسیر میتوان به بازارهای جهانی راه یافت اما اگر شرکت بازرگانی بیرون از صنعت خودرو مبادرت به این کار کند باید از سوی وزارت صنعت، معدن و تجارت حمایت شود.
او ادامه داد: چنین شرکتهایی به وجود نیامدهاند. شاید این کوتاهی متوجه وزارت صنعت، معدن و تجارت باشد که چنین فعالیتی را به طور متمرکز تا امروز آغاز نکرده است.
کمکاری وزارت امور خارجه
عضو هیاتعلمی دانشگاه علم و صنعت در ادامه چالشهای موجود برای صادرات به کمکاری نمایندگان ایرانی در خارج از کشور اشاره کرد و گفت: برخی از سفیران و نمایندگان ما در وزارت امور خارجه در زمینه معرفی و صادرات کالای ایرانی فعالیت مطلوبی در کشورهای مختلف ندارند. عمده فعالیت آنها مربوط به بخش واردات است.
مرزبانراد افزود: وزارت امور خارجه باید بخشهای اقتصادی فعالتری داشته باشد که بتواند در زمینه صادرات فعالیت کرده تا صنعتگر ایرانی به بازارهای جهانی راه پیدا کند.
بیتعهدی و بیاعتمادی
این مدرس دانشگاه در ادامه به ضعف عملکردی خودروسازان اشاره کرد و گفت: اگرچه زمانی خودروسازان صادرات داشتند اما مطلوب عمل نکردند. از این رو، بازاری که داشتند را هم امروز از دست دادهاند. این امر به عوامل مختلفی برمیگردد که یکی از آنها عمل نکردن به تعهداتشان است. آنها حتی در تامین بازار داخل مشکل دارند صادرات که بحثی کلانتر است.
این کارشناس خودرو افزود: درحالحاضر نمیتوانند به تعهدات خود در زمان مقرر عمل کنند چون شرایط مختلف را پیشبینی نکردهاند. همین موضوع سبب شده تا اعتبار خود را نزد مشتری از دست بدهند.
وی در ادامه با اشاره به بازار خودرو داخل گفت: یکی از دلایل گران شدن خودروها در بازار کشور به همین مسئله برمیگردد که به تعهدات عمل نشده و اعتماد مردم را از دست دادهاند.
ضعفهای مدیریتی
مرزبانراد در ادامه به استراتژی تولید پرداخت و گفت: یک شرکت تولیدکننده قوی باید برای همه شرایط سناریوی جداگانه داشته باشد. نمیتوان بدون پیشبینی حرکتی را آغاز کرد و در رویارویی با شرایطی خاص، به فکر برنامهریزی افتاد. متاسفانه استراتژی مدون برای تمام شرایط پیش روی این صنعت با توجه به موقعیت کشور پیشبینی نشده است. شاید علت آن به آیندهنگر نبودن مدیران برگردد که همچنان نگاهشان به گذشته است.
این کارشناس خودرو در پاسخ به پرسشی مبنیبر اینکه در امر صادرات باید خودروساز پیشتاز باشد یا قطعهساز، گفت: میتوانند به موازات هم در زمینه صادرات حرکت کنند. عنوان شد امروز قطعهسازان توانمندی در کشور فعالیت دارند که محصولاتشان صادر میشود. این قطعات مربوط به خودروهای تولید داخل نیست، موضوع به تامین قطعات برخی مدلهای خارجی مربوط است که به سفارش خودروسازان بینالمللی ساخته و صادر میشود.
وی ادامه داد: به طور قطع برای صادرات گسترده، شرکتهایی میتوانند کمک کنند که برای مدلهای داخلی تولید دارند. وقتی خودرویی صادر نشود صادرات قطعات آن نیز منتفی است.
مرزبانراد در پایان تاکید کرد: خودروسازان و قطعهسازان میتوانند در امر صادرات به موازات یکدیگر حرکت کنند اما مشروط بر اینکه شرکتهای قطعهساز کشور توانمندتر شده و به لحاظ فناوری خود را روزآمد کنند.
خدمت به دلالی
عبدالله توکلیلاهیجانی از دیگر کارشناسان صنعت خودرو در ادامه به تشریح این موضوع پرداخت و گفت: در سطح کلان، ریشههای ناتوانی در صادرات خودرو و قطعات را نمیتوان از ریشههای توسعهنیافتگی صنعتی کشور جدا کرد. فضای کسبوکار کشور فضای بالندهای برای تولید صنعتی نیست. اگر بخواهیم جستار عمیقتری داشته باشیم باید به سیاستگذاریهای صنعتی بنگریم که متاسفانه بیش از آنکه در خدمت تولید باشد در خدمت دلالی و دلالپروری است. باید به عملکرد بانکها و تورم در کشور توجه کنیم؛ تمام این موارد سبب شده تا ریشه تولید صنعتی خشکانده شود.
وی تصریح کرد: بدون بازنگری در این امور، اقتصاد توان ایستادن بر پاهای تولید را نخواهد داشت.
این کارشناس صنعت خودرو با بیان شبهدولتی بودن این صنعت گفت: از منظر ساختاری، صنعت خودرو شبهدولتی است.ای کاش فقط دولتی بود که دولت مسئولیتش را میپذیرفت و یا خصوصی بود که تکلیفش بدون نگاههای کجدارومریز، معلوم میشد اما متاسفانه با وجود ظاهری خصوصی، به شدت دولتی است.
او ادامه داد: خودروساز دولتی یعنی آنکه مدیرانش کارمند دولت هستند. بنابراین، شاخصهای ارزیابی عملکردی آنها الزاما با سودده بودن بنگاهشان همسو نیست. از طرفی، قطعهسازان اصلی کاملا خصوصی هستند.
این کارشناس صنعت خودرو بیان کرد: از این رو، به مرور زمان کاملا بر کارمندان دولت مسلط شدهاند. از این رو، با آنکه در عمل، سود خودروسازی در ایران به جیب آنها میرود اما به هیچ وجه مسئولیت عملکرد خود را در حوزه نقصهای کیفی و مهندسی نمیپذیرند. در این فضا که سیاستگذاری درستی وجود ندارد، قطعهساز بخش خصوصی کمترین هزینه را در زمینه مهندسی و کیفیت انجام میدهد و با توجه به تسلطشان به مدیران کارمند دولتی هیچگاه نیز در منظر افکار عمومی مورد قضاوت قرار نمیگیرند.
در پیشامسئله ماندهایم
توکلیلاهیجانی در پاسخ به راهکار برونرفت از وضعیت موجود گفت: در این زمینه نیازمند سیاستگذاریها و نظارت درست دولت و تغییر آرایش خودروسازان و البته بازسازی فضای کسبوکار به نفع تولید هستیم نه واردات.
او افزود: به طور کلی در صنعت خودرو هنوز در مرحله پیشامسئله هستیم. دولتهای متوالی در حوزه صنعتی بسیار ضعیف عمل کردهاند و این بیش از آنکه ربطی به حضور یا نبود خودروسازان جهانی در بازار ایران داشته باشد نیازمند وجود انسجام استراتژیک در حوزه صنعتی کشور است. هنوز نمیدانیم در حوزه صنعتی کشور قرار است چه فعالیتی داشته باشیم. حتی به شعارهایی که میدهیم باور نداریم.
تحریم، نعمتی برای خودروسازی داخلی
توکلیلاهیجانی خاطرنشان کرد: اگر تحریمها نمیآمد این احتمال وجود داشت که با استراتژی نفوذی که خودروسازان خارجی در بازار ایران داشتند در مدت ۳ سال خودروسازان داخلی بهدست رقیبان خارجی از گردونه رقابت حذف شوند، البته به دلیل همان صرفه اقتصادی نداشتن تولید در کشور، خارجیها هم در ایران تولید نمیکردند.
این کارشناس خودرو درباره حضور خودروسازان بینالمللی ادامه داد: به این ترتیب با قربانی کردن خودروسازان داخلی بازار خود را به آنها اهدا کرده بودیم. بیش از قطعهساز یا خودروساز، سیاستگذاران صنعتی کشور در این زمینه مسئول هستند.
توکلیلاهیجانی در پایان یادآور شد: بیتردید بدون بازنگری در سیاستگذاریهای صنعتی کشور هیچ روزنهای برای توسعه صنعتی کشور نخواهیم داشت.
این کارشناس خودرو افزود: البته معتقدم در خودروسازی ظرفیتهای مناسبی در کشور ایجاد شده اما برای نتیجه گرفتن در این عرصه باید فضای کسبوکار کشور نیز در خدمت تولید مهندسی قرار گیرد.
