فاطمه امیراحمدی: چندی است که درخواستی مبنیبر تحریم ملی خرید خودروهای صفر، طلا، سکه، ارز، لوازمخانگی و تلفن همراه راهاندازی شده است.
در این اعلامیه آمده است که میتوانیم با نخریدن به مدت دو ماه قیمتها را واقعی کنیم.
پرسش این شده است که آیا این امر راهکاری برای کاهش قیمتها در بازار خواهد بود؟ فرصتها و تهدیدهای این پویش چیست؟ آیا چنین حرکتهای جمعی و مردمی نتیجه مورد انتظار را حاصل میکند؟
پویش، راهکاری کوتاهمدت
در این باره امرالله امینی، عضو هیاتعلمی دانشگاه علامهطباطبایی، به «گسترش صنعت» گفت: یکی از عناصر اصلی افزایش قیمتها تقاضا برای محصولات است. تا زمانی که تقاضا داریم طبیعی است با نبود عرضه، قیمتها افزایش یابد.
وی با مطرح کردن این پرسش که چرا تقاضا وجود دارد، گفت: نقدینگی موجود در دست مردم، برخی نهادها و شرکتها منجر شده که آمار تقاضا بیش از حد معمول باشد. از این رو، اگر مردم خودجوش خرید نداشته باشند بستری برای افزایش قیمتها وجود نخواهد داشت. بنابراین، اگر از بعد ملی یا فرهنگی به وضعیت بازار فعلی کشور نگاه کنیم راهکار، نخریدن مردم است. به طور نمونه، وقتی در کشور همسایه مشکل دلار به وجود آمد مردم با درخواست دولت دلارهای خود را به بانکها برگرداندند.
این کارشناس اقتصاد در ادامه تاکید کرد: البته نخریدن تمام راهحل نیست بلکه بخشی از دلایل بالا رفتن دلار و سکه مربوط به سیاستهای دولت بهویژه در بخش بانک مرکزی است زیرا با توجه به شرایط سیاسی و اقتصادی کشور باید پیش از این، مسائل پیشبینی میشد.
امینی با اشاره به مشکلات بازار ارز ادامه داد: برای کاهش نرخ دلار راههای مختلف بسیاری در علم اقتصاد وجود دارد. تعجب این است که چرا دولت و بانک مرکزی اقدام نمیکنند. در نتیجه، پویش نخریدن مطلوب است اما تمام کار نیست. در کنار این موضوع باید دولت هم سیاستهایی در پیش بگیرد و تمهیدات لازم را از بعد مسائل داخلی داشته باشد.
او گفت: راهاندازی پویش راهی کوتاهمدت برای حل مشکلات بازار این کالاها بوده و امری مطلوب است اما توجه بـه مسائل جانبـی اهمیـت زیادی دارد.
عضو هیاتعلمی دانشگاه علامهطباطبایی با اشاره به ریشهیابی مشکلات گفت: بهترین راهکار برونرفت از وضعیت آشفته ریشهیابی مسائل است؛ چرا شرایط به اینجا میرسد که مردم بخواهند خودجوش پویش تحریم ملی داشته باشند؟
امینی در ادامه اظهار کرد: در شرایط بحرانی میتوان حقیقت را دریافت که ادعای تولیدکننده درباره خودکفایی ملی واقعیت ندارد. کالاهای چینی چند سالی است که بازار ایران را در دست گرفتهاند و در شرایط فعلی نتیجه چنین امری ملموس شده است.
جنگ اقتصادی
سیاستهای کشور در شرایط بحرانی و غیربحرانی به طور عموم کوتاهمدت بوده است. از این رو، بیشتر کارشناسان اقتصاد معتقدند برای مشکلات، سیاستهای اتخاذشده مسکن بوده و درمانکننده قطعی معضلها نیستند. در ادامه، امیرحسن کاکایی، عضو هیاتعلمی دانشگاه علم و صنعت ضمن استقبال از پویش «تحریم ملی برای کاهش قیمتها» گفت: این تنها راه است که کشور میتواند از بحران موجود عبور کند.
وی در ادامه خاطرنشان کرد: شاید اینگونه رفتارها مخالفان زیادی داشته باشد اما توجه داشته باشیم امروز کشور در بین یک جنگ تمامعیار اقتصادی است، بماند که عملکرد دولتمردان در بعضی بخشها نامناسب بوده است. این روزها تصویرهای زیادی از گمرکات پخش میشود که در حال ترخیص کالاها هستند. اما واقعیت این است که در ۶ ماه گذشته روشهای مدیریتی گمرک، تولیدکننده را با چالشهای اساسی روبهرو کرده که منجر به کاهش شدید تیراژ تولید در کشور شده است.
این کارشناس صنعت خودرو با اشاره به عملکرد دولت ادامه داد: دیرکردهایی داشتیم اما امروز اقدامهای دولتی برای تسهیل تولید در دستور کار قرار گرفته است که تیراژ تولید به روال گذشته برگردد؛ از پوشک تا خودرو.
او اضافه کرد: البته وضعیت سکه با کالاهای دیگر تفاوت دارد. پرسش این است که اگر حتی سکه هم قابل تولید باشد تا کجا میتوان تولید کرد؟ در ۶ ماه نخست سال شاهد بودیم که با پیشفروش سکه دولت خواست نرخ آن را ثابت نگه دارد با این استدلال که برخی به عنوان ارائه«هدیه» از این کالا استفاده میکنند. از این رو، ربع سکه از تمامسکه گرانتر بود زیرا برای آن مصرفکننده بیشتری وجود داشت. در نتیجه، این امر نهتنها منجر به ثبات قیمتها نشد بلکه زمینهساز افزایش بیشتر قیمتها هم شد.
وی با اشاره به حجم تقاضا در بازار خودرو گفت: متقاضی در بازار خودرو با هدف تبدیل سرمایه به کالا ورود کرده است. در نتیجه، مصرفکننده حاضر است برای آن هر مبلغی را بپردازد. بسیاری متقاضی واقعی نیستند تنها به دلیل ترس از آینده یا حرص سود بیشتر به بازار هجوم میآورند.
در ادامه، عضو هیاتعلمی دانشگاه علم و صنعت جو روانی را بیتاثیر بر آشفتگی بازار کشور ندانست و گفت: حتی شاهد هجوم تقاضا برای خرید رب گوجهفرنگی هم بودیم. وقتی یک نفر به جای یک قوطی چندین قوطی خریداری میکند خود به خود کاهش کالا رخ میدهد. در ادامه، هنگامی که مردم با صحنه قفسههای خالی روبهرو شوند ناگهان حساس شده و ترغیب به خرید میشوند، حتی بدون داشتن نیاز واقعی. طبیعی است در چنین شرایطی باید منتظر افزایش قیمتها بود.
وی تاکید کرد: درباره خودرو هم همین اتفاق افتاد؛ وقتی ظرفیت یک پیشفروش در مدت ۳۰ دقیقه تکمیل میشود ناخودآگاه توجه دیگران به موضوع جلب میشود. از این رو، حتی اگر مردم برای کالایی نیاز فعلی نداشته باشند باز هم برای خرید اقدام میکنند. در ادامه صف خرید افزایش پیدا میکند حرص دلالان بالا میگیرد و کشش بازار صعودی میشود. باز هم حاشیه بازار بیشتر شده و این رویه نادرست پیش میرود.
تاثیر حرکتهای جمعی
رفتار مردم در اینجا چه تاثیری دارد؟ کاکایی در این باره توضیح داد: مواردی در دنیا تجربه شده که تاکید میکند پویشهای مردمی تاثیرگذار بوده است. اگر همه با هم در مقابل افزایش نرخ نامعقول ایستادگی کنیم خودبهخود تولیدکننده برای بازار داشتن، قیمتها را کاهش میدهد. به این ترتیب، بازار به تعادل منطقی میرسد. مشکل ما در کشور این است که در این آشفتهبازار بیش از آنکه تولیدکننده سود داشته باشد دلال نفع میبرد.
این کارشناس خودرو افزود: مکانیسم برخورد با چنین مشکلاتی متفاوت است؛ زمانی تولیدکننده نرخ محصولاتش را غیرمنطقی بالا میبرد. در زمانی دیگر این افزایش ناشی از فعالیت واسطهها و دلالان بازار است. بر اساس ادعای وزارت صنعت، معدن و تجارت و همچنین خودروسازان، سود حاشیه بازار بهدست خودروساز نرسیده و با وجود افزایش نرخ تمامشده آنها با زیان در حال فعالیت هستند.
حال پرسش این است که اگر مردم مدتی خودرو نخرند چه اتفاقی میافتد؟ کاکایی در ادامه توضیحهای خود تصریح کرد: دلالان به امید پول بیشتر خرید میکنند و مدتزمانی که سرمایهشان نیز میخوابد مهم است. این وضعیت باید بههم بریزد. در بازار آشفته، دلال امروز میخرد و فردا با سود بالا میفروشد. سوددهی در این بازار به قدری بالا است که با خرید کد ملی اقدام به ثبتنام خودرو میکنند(شنیدهها حاکی است که کد ملی با مبلغ ۵ میلیون تومان خرید و فروش میشود البته با شرطی که خودروسازان برای پیشفروش محصولاتشان گذاشته بودند این امر قابل پیشبینی بود). بنابراین، اگر این سود در مدتزمان بیشتری به جیب دلالان برود انگیزه آنها کمتر میشود؛ اگرچه باز هم به دنبال راهحلهای جدیدی خواهند بود. سرمایهدارانی که از راههای نادرست درآمد کسب میکنند باز هم حاشیهسازی کرده و اجازه نمیدهند بازار به ثبات برسد.
عضو هیاتعلمی دانشگاه علم و صنعت با اشاره به نقش دولت برای کاهش هیجان موجود گفت: اگر بتوانیم این هیجان را کاهش دهیم نیازهای کاذب از بین میرود، بهویژه درباره کالاهایی مانند خودرو که عمر بلندی دارد. امیدواریم دولتمردان از این نوع رفتارهای جمعی(پویش) درس بگیرند زیرا نظام با مردم زنده است و دولت باید برای مردم شبانهروزی کار کند.
دلال، ستون پنجم دشمن
کاکایی معتقد است پویش میتواند تاثیر مثبتی بر تعادل قیمتها داشته باشد اما به طور قطع در بعضی کالاها مانند خودرو همچنان کمبودهایی وجود خواهد داشت اما نباید این کمبود با واردات خودرو پر شود. او گفت: کشورهای تحریمکننده اجازه نمیدهند قطعات مورد نیاز به کشور وارد شود تا مشکلات ادامه پیدا کند. اما اگر پویش درست عمل کند آرامش تا حدودی به بازار برمیگردد.
او یادآور شد: مردم باید در کنار پویش آستانه تحملشان را نیز بالا ببرند تا موفقیت مورد انتظار بهدست آید.
این کارشناس صنعت خودرو با اشاره به نقش دلالان در آشفتگی بازار اظهار کرد: معتقدم دلالان ستون پنجم دشمن هستند و از وضعیت مردم سوءاستفاده میکنند.
کاکایی در پایان خاطرنشان کرد: بنابراین، پویش مناسب است به شرط اینکه مردم احساسی عمل نکنند و به دنبال نتیجه آنی نباشد. نتایج به مرور حاصل میشود. به طور قطع همه دلالان علیه آن جوسازی خواهند داشت. باید با آگاهی و آرامش حرکت کرد. همچنین، توجه داشته باشیم تحریم ملی به معنی نخریدن مطلق نیست بلکه هدف، درست خریدن است.
