پهنههای صنعتی متروکه و بافت شهری فرسوده در شهر تهران تاکنون جز برای نوسازی واحدهای مسکونی کاربرد دیگری نداشته است در حالی که نمونه موفق استقرار دانشبنیانها در کارخانه نوآوری که در گذشته کاربری صنعتی داشته و محل تولید الکترود بوده است نشان میدهد این تجربه را میتوان در سایر پهنههای صنعتی متروکه و بافت فرسوده شهر تهران اجرایی کرد.
شهرداری تهران نیز بهجز نوسازی بافت مسکونی فرسوده امروز برای ایجاد توسعه پایدار در شهر تهران تلاش میکند و بافت ناکارآمد شهری را بدون هزینه در اختیار شرکتهای پیشران قرار میدهد تا برای استقرار شرکتهای دانشبنیان نوسازی و بازسازی شود. شهرداری در بخشی از سهام این شرکتها سهیم میشود اما در بازار فروش آنها نیز مشارکت دارد به نحوی که پروژههای بزرگ شهری را با همکاری دانشبنیانها اجرایی و به نوعی بازار کار این فعالان اقتصادی را فراهم میکند.
این امر برای شهرداری تهران نیز خالی از مزیت نیست به طوری که شرکتهای دانشبنیان و پیشران برای بازآفرینی بافتهای ناکارآمد شهری اقدام میکنند و این مناطق را به محلی برای کارآفرینی و اشتغال جوانان همراه با دانشجویی تبدیل میکنند که سبب ایجاد پویایی و نشاط در محلههای شهری خواهد شد.
در حقیقت، آینده شهر تهران در برجسازی و مالسازی نیست بلکه آینده شهر تهران را جوانان خواهند ساخت. این شهر را میتوان به پارک فناوری تبدیل کرد. در آینده نیز محل درآمد شهر تهران از فعالیتهای دانشبنیان و استارتآپی جوانان خواهد بود.
از این رو، بر اساس همکاری معاونت علمی و فناوری رئیسجمهوری با شهرداری تهران قرار است در برنامهای مشترک در شهر تهران و محلههای کمتر برخوردار امکاناتی فراهم شود تا در این پهنههای صنعتی و متروک کارهایی انجام شود. بر مبنای این همکاری مشترک، در سطح تهران و محلههای کمتربرخوردار امکاناتی مانند سوله و زمین فراهم شده و ساختمانهای قدیمی نیز مقاومسازی میشود تا در اختیار شرکتهای دانشبنیان قرار گیرد.
مقاومسازی ساختمانهایی که در گذشته کارخانه بودهاند برای فعالیت شرکتهای دانشبنیان چند مزیت دارد؛ نخست اینکه جوانانی که سرمایههای اصلی کشور هستند، با توجه به اینکه شرایط برای آنها فراهم میشود تا از دانش خود استفاده کنند، در کشور میمانند. این امر سبب توسعه کشور خواهد شد. صرفهجویی ارزی نیز دستاورد دیگر این اقدام است. این کار باعث صرفهجویی در واردات محصولات موردنیاز میشود و جوانان ما میتوانند آنچه را که نیاز داریم، در داخل تولید کنند.
این برنامه در قالب زیستبوم نوآوری و کارآفرینی برنامهای است که معاونت علمی ریاستجمهوری به شهرداری تهران و سایر سازمانهایی که در ارتباط بوده و بستر آن را دارند، ارائه کرده است.
پیشنهاد معاونت آن است که واگذاری متروکههای صنعتی یا کارخانههای قدیمی به شرکتهای دانشبنیان یا استارتآپها با قراردادی از سوی شهرداری یا سازمانها انجام شود. نیروی انسانی یا شرکت دانشبنیان از سوی معاونت علمی به شهرداریها یا سازمانهایی که فضای موردنظر را در اختیار دارند، معرفی میشود. همکاری مشترک با این دانشبنیانها یا استارتآپها با امضای قرارداد آغاز میشود و کالبد آسیبزای شهر از بین رفته و به شرکتهای دانشبنیان، خلاق، نوآورانه و... تبدیل میشود. این اقدام بر بهینهسازی فضای شهری نیز اثرگذار است، شرکتهای نوپا یا تازهساخت که توانایی خرید زمین ندارند از این طریق میتوانند با اجارههای ۵ ساله، ۱۰ ساله یا اجاره به شرط تملیک فعالیتهای خود را آغاز کنند و توسعه دهند. تاکنون بسیاری از استارتآپها در شهر تهران از این طریق فعالیت کردهاند؛ در سایر شهرهای بزرگ که دارای بافت صنعتی قدیمی هستند مانند اصفهان، مشهد، تبریز، شیراز، قزوین و... نیز این اقدام در حال انجام است. شهرداری در قبال امکاناتی که در اختیار شرکتهای دانشبنیان یا استارتآپها قرار میدهد در سود شرکتها سهیم میشود به نحوی که درصدی از سود شرکتهای دانشبنیان در قبال خدمات و امکاناتی که شهرداری تهران در اختیار این شرکتها قرار میدهد به این سازمان اختصاص پیدا میکند.
باید توجه داشت که یک اختراع تا زمان تجاریسازی، تولید محصول و ورود به بازار نیازمند زمان زیادی است.
پرویز کرمی / دبیر ستاد فرهنگسازی اقتصاد دانشبنیان
