گسترش صنعت: معاملات مواد پتروشیمی افزایش یافته است. در سال ۹۶، به میزان ۸۳۰ هزار تن معامله شده که این میزان تا تیر ۹۷ به یک میلیون و ۵۶ هزار تن رسید. در واقع، معاملات بخش پتروشیمی نسبت به سال گذشته حدود ۲۱۰ هزار تن بیشتر شده در حالی که آمارها نشان میدهد میزان تولید تا این حد رشد نداشته است.
با این پیشینه برخی کارشناسان بازار عنوان میکنند تولیدکنندگان اصلی محصولات پتروشیمی میزان تولید خود را کاهش دادهاند و این عاملی برای افزایش نرخ و در برخی موارد نایابی محصولات اولیه پتروشیمی(و به همان نسبت افزایش نرخ مواد اولیه کارخانهها بهویژه پلاستیک) است. در مقابل این تحلیل، عده دیگری از کارشناسان معتقدند تولیدکنندگان پتروشیمی میزان تولید خود را کاهش ندادهاند بلکه نیاز بازار بیش از میزان تولیدات است. به گفته این دسته از کارشناسان، افزایش نرخ و نایابی مواد اولیه صنایع پاییندستی بر اثر اتفاق دوم است.
فعالان حوزه پتروشیمی با رد شائبه برابر نبودن عرضه و تقاضا معتقدند میزان تولید محصولات پتروشیمیایی نسبت به مدت مشابه سال گذشته، افزایش داشته است. این در حالی است که صنایع پاییندستی پتروشیمی نهتنها رشد نداشته بلکه بسیاری از واحدهای فعال در این عرصه نیز تعطیل شده است. فعالان این صنعت با مطرح کردن آفتی به نام «پروانههای کاذب» معتقدند واسطهها به عنوان حلقهای که نظارت چندانی بر آنها وجود ندارد، عامل گرانیها هستند و میگویند بورس به عنوان عامل عرضه و فروش محصولات پتروشیمی باید سازکار موثری برای سازماندهی این روند ایجاد کند.
از این منظر باید شفافیت در فرآیند خرید و فروش محصولات پتروشیمی در بورس حاکم شود و صلاحیت شرکتهایی که از بورس این محصولات را خریداری میکنند، تایید شود. در این صورت با حذف تقاضای کاذب امکان دستیابی خریداران واقعی به محصولات پتروشیمی فراهم شود. همچنین، باید امکانی فراهم شود تا متقاضیان واقعی مواد اولیه در بازار به شکل مستقیم و با نرخ واقعی بورس خرید و فروش کنند.
واسطهها در نایابی مواد اولیه
علی اکبر احمدی دشتی، مدیرعامل یکی از مجتمعهای پتروشیمی کشور درباره روند فروش محصولات پتروشیمی در بازار، به «گسترش صنعت» گفت: خوشبختانه سازکار فروش مواد پتروشیمی بسیار شفاف است. این مواد بعد از تولید در بازار بورس کالای ایران به فروش میرسد و خریداران(از این طریق به مواد اولیه دست پیدا میکنند) به عنوان حلقه واسط آن را به کارخانههای پاییندستی میفروشند و این زنجیره تا مصرفکننده نهایی ادامه پیدا میکند. وی در واکنش به این موضوع که برخی از کارشناسان معتقدند عامل کمبود مواد اولیه در بازار، تولیدکنندگان پتروشیمی هستند، توضیح داد: اکنون بسیاری از واحدهای تولیدی مواد پتروشیمی ورشکسته و از گردونه رقابتهای بازار حذف شدهاند، با کاهش میزان واحدهای تولیدی باید از میزان نیاز به مواد اولیه کاسته شود اما اینطور نیست. در واقع نهتنها میزان تقاضا برای مواد اولیه پتروشیمی نسبت به مشابه سال گذشته تغییر نکرده است بلکه واحدهای تولید پتروشیمی چند برابر سال قبل مواد اولیه تولید کردهاند. با این حال، نیاز بازار تامین نشده است و همچنان با کمبود مواد اولیه در بازار روبهرو هستیم. برخی واسطهها مواد پتروشیمی را در سازکار بورس میخرند و برای سودجویی بیشتر در بازار اصلی به فروش نمیرسانند و با احتکار، شانس خود را برای فروش در بازارهای دیگر و سودجویی افزایش میدهند.
شفافیت در میزان خرید و فروش
دشتی در ادامه با اشاره به لزوم توجه به عملکرد واسطهها گفت: روند تولید مواد پتروشیمی کاملا زیر ذرهبین دولت است. تولید و فروش مواد پتروشیمی در بورس عرضه میشود و این عامل موجب شفافیت خرید و فروشها میشود. در حالی که هیچگونه نظارتی بر میزان خرید و فروش مواد پتروشیمی در بازار وجود ندارد. فاصله بعد از خرید مواد از پتروشیمیها تا زمانی که بهدست مصرفکننده برسد، باید شفاف باشد.
لزوم توجه به پیشینه خریداران
وی با بیان اینکه یکی از الزامات در بازار محصولات پتروشیمی این است که پیشینه خریداران مواد پتروشیمی و میزان خرید آنها مورد بررسی قرار داده شود، گفت: پتروشیمی به عنوان سرشاخه تولیدات بامش از بقیه صنایع کوتاهتر است و همواره هر جای زنجیره فروش مشکلی پیش میآید به سراغ این گروه از تولیدکنندگان میآیند.
حقانیت باید مشخص شود
این فعال صنعت پتروشیمی افزود: اگر میزان مصرف در زیرمجموعه بالا رفته، تولیدات آن نیز باید در جامعه وجود داشته باشد. اینکه میزان تولید مواد پتروشیمی افزایش یافته و از طرف دیگر، در بازار کمبود مواد اولیه بهویژه پلاستیکی و مواد بستهبندی وجود دارد، مشکلی است که باید مورد بررسی موشکافانه قرار گیرد. من به عنوان یکی از تولیدکنندگان پتروشیمی شفافیت میخواهم، حقانیت باید مشخص شود، شکست پتروشیمیها به نفع مملکت نیست. به طور کلی حسابهای پتروشیمیها کاملا شفاف است. باید حلقههای بعدی نیز قابل بررسی باشد. تمام خریداران و فعالان این عرصه به این ۴ پرسش باید پاسخ دهند: محصولات پتروشیمی را چه کسی خرید؟ چه میزان خرید؟ به کجا تحویل داد؟ و چه زمانی تحویل داد؟
وی با اشاره به ارزآوری صنایع پتروشیمی گفت: در صادرات کلان غیرنفتی سهم پتروشیمیها در ورود ارز به سامانه «نیما» ۸۲ درصد عنوان میشود، این یعنی میزان ارزی که صنایع دیگر به کشور وارد میکنند ۱۸ درصد است. آیا میزان صادرات صنایعی همچون معدن ۱۸ درصد کل صادرات غیرنفتی را شامل میشود که میزان ارزآوری آن ۱۸ درصد باشد؟
از بورسیها بپرسید
عادل نژادسلیم، مدیرعامل پیشین هلدینگ خلیجفارس و معاون پیشین وزیر نفت در پاسخ به این پرسش که بهترین راهکار جلوگیری از ضرر تولیدکننده و خریدار چیست، به «گسترش صنعت» گفت: سازکار فروش محصولات پتروشیمیایی به این شکل است که تولیدکننده و خریدار در بورس حاضر میشوند و معاملات به شکل نقدی انجام میشود. با این حال، تمام واقعیت این نیست؛ بسیاری از صنایعی که مواد اولیه آنها محصولات پتروشیمیایی است توان مالی خرید نقدی را ندارند. از طرفی نیز بسیاری از پروانههایی که در معاملات بورس استفاده میشود، کاذب است و واسطهها با نام این پروانهها بسیاری از محصولات پتروشیمیایی را از بورس کالای ایران میخرند و با نرخ بالاتر به مصرفکنندگان اصلی میفروشند. وی افزود: اینکه گفته میشود محصولات پتروشیمی عرضه نمیشود، جوی است که عدهای علیه پتروشیمیها به راه انداختهاند. آنها میخواهند تنها منافع خود را تامین کنند. از این گروه باید پرسید محصولی که از پتروشیمی میخرید را چه میکنید؟ تولید کدام محصول پتروشیمی کم بوده است؟ کدام در بورس عرضه نشده است؟
راه واسطهگری و احتکار بسته شود
نژادسلیم در پاسخ به این پرسش که راه برونرفت از این وضعیت را چه میدانید، گفت: تولیدکننده اصلی نباید این موضوع را حل کند. در وضعیت موجود هم تولیدکننده و هم مصرفکننده در فشار است. بورس به عنوان متولی فروش محصولات پتروشیمی باید سازکاری برای سازماندهی فروش پتروشیمیها در نظر بگیرد. این سامانه باید به شکلی باشد که راه واسطهگری و احتکار بسته شود، باید بورس به عنوان متولی فروش محصولات پتروشیمی، برای مقابله با اینگونه معاملات سودجویانه نظارت کند. مراحل مختلف فروش از جمله واقعی بودن خریدار مشخص شود.
سهم دیگران چه میشود؟
مدیرعامل شرکت صنایع پتروشیمی خلیجفارس درباره نظرهایی که در زمینه ارز پتروشیمی وجود دارد، گفت: بنا بر آمار، سهم صنعت پتروشیمی در صادرات غیرنفتی کشور ۳۵ درصد و در صادرات صنعتی ۳۹ درصد است که بر اساس تناژ در سال گذشته ۲۱ میلیون تن به ارزش ۱۰ میلیارد دلار صادر شده است. این ارز به سامانه نیما وارد شده است.
سهم سایران در ورود ارز خود به نیما کجاست؟ در صنایع پتروشیمی شخص اول نفت کشور نظارت دارد و در سازمان بورس کالای ایران نیز امکان قایمباشک بازی وجود ندارد.
