امیر مهرزاد: گسترش صنعت در گفتوگو با علیاصغر زارعان، دستیار ویژه و مشاور رئیس سازمان انرژی اتمی درباره جزییات این پروژهها پرسشهای خود را مطرح کرد.
۳ پروژه ملی و ۳۹ پروژه که در مجموع ۴۲ پروژه در حوزه انرژی اتمی میشود به بهرهبرداری رسید. این پروژهها دستاورد سازمان انرژی اتمی و برجام در سال ۹۵ و ۹۶ است.
مهمترین پروژهای که گشایش یافته است، کدام است؟
پروژه شتابدهنده بومی که یکی از مهمترین دستاوردهای انرژی اتمی به شمار میرود در قزوین گشایش یافت. این پروژه در تمام مراحل بومیسازی شده و با گشایش آن، ایران هشتمین کشور جهان و نخستین کشور در آسیاست که توانسته شتابدهنده بسازد.
احداث این مرکز از چه جنبهای اهمیت دارد؟
احداث مراکز پرتودهی صنعتی قزوین دارای ۳ محور اصلی است که شامل ترکیب عرضهمحوری و تقاضامحوری، اجتماع دو رویکرد برونمداری و درونمداری و تلفیق پژوهش و مهارت به عنوان ویژگیهای اصلی الگوی نظام علم و فناوری و نوآوری میشود. امروز پرتودهی صنعتی یکی از روشهای کارآمد در زمینه ارتقای کیفی تولیدات پلیمری، افزایش ماندگاری مواد غذایی، استریلیزاسیون (سترونسازی) تجهیزات پزشکی، میکروبزدایی دفع آفات محصولات کشاورزی، اصلاح ساختار مواد و حفظ منابع زیستمحیطی به طور گسترده مورد استفاده کشورهای توسعهیافته قرار میگیرد. بهرهگیری از روشهای پرتودهی صنعتی به عنوان جایگزین روشهای شیمیایی و گرمایی کاهش قابلتوجهی در هزینههای تولید و آثار بد این روشها ایجاد خواهد کرد. برای کاربردهای صنعتی اشارهشده از شتابدهندههای صنعتی الکترون و چشمه کبالت استفاده میشود.
ایران در این زمینه چه سهمی دارد؟
سهم کشور ما در این زمینه تنها یک مرکز پرتودهی با استفاده از شتابدهنده صنعتی «رودوترون» در یزد و یک سامانه چندمنظوره «کبالت» در تهران بود. به طور ویژه شتابدهنده ساخته شده تجهیزی است که با استفاده از امواج رادیوفرکانسی (RF) با توان ۲۰۰ کیلووات، قابلیت شتابدهی به باریکه الکترون با جریان ۱۰ میلیآمپر و انرژی ۱۰ مگاالکترون ولت (یعنی توان باریکه ۱۰۰ کیلووات) را دارد. ساخت تفنگ الکترونی، مولد رادیوفرکانسی مناسب، محفظه شتابدهی برای کار در خلأ بالا، انواع منابع تغذیه پیوسته و پالسی با توانهای متفاوت، مگنتهای مورد استفاده برای هدایت و انتقال باریکه و سامانه کنترل از مهمترین فعالیتهای قابل اشاره در ساخت این شتابدهنده است.
راهاندازی نخستین کارخانه پرعیارسازی خردایش در استان یزد دومین پروژه ملی سازمان انرژی اتمی به شمار میرود. این پروژه با چه هدفی در دستور کار قرار گرفت؟
این پروژه به منظور افزایش بازده کارخانه تولید کیک زرد اردکان و کاهش هزینههای حمل مواد معدنی از معدن به کارخانه فرآوری لازم است تا سنگآهن معدن استخراج شده از معادن زیرزمینی و روباز مجتمع ساقند خردایش، دانهبندی و پراعیارسازی شود. به این منظور پروژه خردایش و پرعیارسازی (رادیومدریک سورتینگ) مجتمع معدنی ساقند طراحی، ساخت و اجرا شد.
این عملیات با چه دقتی انجام میشود؟
با توجه به اینکه کانسنگ ورودی به سامانه پرعیارسازی در محدوده ابعادی ۵/۲ تا ۵/۷ سانتیمتر قرار دارد، خط خردایشی براساس این پیشنیاز طراحی شده است. کانسنگ شستهشده و خشکشده در این محدوده ابعادی پس از تخلیه در پاپر اولیه سامانه پرعیارسازی، بهوسیله یک دستگاه نوار نقاله به بخش اصلی سامانه منتقل میشود. سنگها پس از ورود به بخش پرعیارسازی بهوسیله دوربینهای فوقسریع و سامانههای اندازهگیری ترفوگاما با کمک رایانههای قدرتمند پردازششده و عیار قطعهسنگ با توجه به وزن و میزان تشعشع حاصل محاسبه میشود.
با کدگذاری هر یک از قطعهسنگها و با توجه به اعیارحدی تعریفشده برای سامانه مواد معدنی بر باطله شناسایی میشود. برای جداسازی سنگهای باطله از مواد معدنی با طراحی یک نظام پنوماسیک و نازلهای هوا که بهوسیله سامانههای رایانهای کنترل میشود هرکدام از قطعه سنگهای باطله در لحظه خروج از سامانه با دمش هوا که بهوسیله میکروپروسسور شلیک میشود، به سمت شوت مواد باطله هدایت شده و سنگ معدن اورانیومدار نیز با یک شوت تخلیه و نوار نقاله مجزا به سمت دپو ماده معدنی منتقل میشود. سومین پروژه ملی در استان البرز گشایش یافت. درباره این پروژه توضیح دهید.این پروژه از سال ۷۲ قرار بود گشایش یابد که با تعویق بسیار زیادی روبهرو شده بود. خوشبختانه این پروژه که بهرهبرداری از آن رویای این صنعت شده بود، به بهرهبرداری رسیده است. شرکت پارس ایزوتوپ در سال ۱۳۹۵ موفق به صادرات تعداد زیادی از انواع محصولات خود به کشورهایی از ۵ قاره جهان شده است.
هدف اصلی گستره بازار جهانی، بر صادرات محصولات استراتژیک در حوزه پزشکی هستهای از قبیل ژنراتور گالیوم -۶۸، ژنراتور تکنسیوم، ید -۱۳۱ تشخیصی و درمانی در دو نوع محلول و کپسول، انواع کیتهای سرد، رادیوداروی تالیوم -۲۰۱ و رادیوداروی گالیوم -۶۷ استوار است.
برای صادرات امسال چه کشورهایی درنظر گرفته شده است؟
چین، الجزایر، اردن، روسیه، لیتوانی، لتونی، استونی، ویتنام، میانمار، بنگلادش، سریلانکا، اندونزی، مالزی، فیلیپین و بولیوی در راستای گسترش در بازارهای جهانی به عنوان عضو همکار در انجمن پزشکی هستهای اروپا در دستورکار قرار گرفت که چندی پیش این مهم عملی شد.
