طیبه جهانبازی: لامپهای رشتهای بهدلیل کوتاه بودن عمرشان سودآوری خوبی برای تولیدکنندگان دارد و طبق استاندارد ۱۰۰۰ ساعت عمر مفید لامپهای رشتهای اعلام شده است، در مقابل لامپهای فلورسنت کامپکت ۸ برابر و لامپهای الایدی ۳۰ برابر بیشتر از لامپهای رشتههای عمر دارند.
استفاده از لامپهای رشتهای حدود ۲۰۰۰ مگاوات مصرف را به شبکه برق کشور تحمیل و هزینه سرسامآوری را در پی مصرف سوخت و نیروگاهها به مجموعه کشور وارد میکند. با وجود چنین شرایطی، دولت اوایل سال ۹۵ مصوبهای را برای متوقف کردن تولید لامپهای رشتهای اعلام کرد. براساس این مصوبه برای تغییر خط تولید لامپهای رشتهای و تولید لامپهای فلورسنت، کامپکت و الایدی تسهیلاتی از طریق بانک صنعت و معدن به این تولیدکنندگان پرداخت خواهد شد. برای پرداخت آن سازمان بهرهوری انرژی ۸درصد سود را از طریق طرح هدفمندی یارانهها پرداخت میکند. براساس آخرین آمار، تولیدکنندگان طرحهای خود را به بانک صنعت و معدن اعلام کردهاند با این حال تاکنون تسهیلاتی دریافت نکردهاند و ۴ کارخانه تولیدکننده لامپ رشتهای با مجموع ۲۰ خط تولید به فعالیت خود ادامه میدهند. با توجه اینکه تولید برق کشور به هزینه و زمان زیادی نیاز دارد. اجرای این طرح الزامی است که گسترش صنعت جزییات و چالشهای پیش روی اجرای این مصوبه را بررسی کرده است.
منابع نور با بازده بالا
اکنون ۳ منبع نوری در کشور ازجمله لامپهای رشتهای یا التهابی، فلورسنت کامپکت و الایدی وجود دارد. بازده لامپهای رشتهای یا التهابی زیر ۱۰درصد و دارای طول عمر کمتر از ۱۰۰۰هزار ساعت است و قیمت این نوع لامپها بسیار کم است. اکنون این لامپها در کشور تولید میشود و مقدار زیادی نیز از خارج کشور وارد میشود.
منبع دیگر تولید نور لامپهای فلورسنت کامپکت است که لامپهای مهتابی نیز در این حوزه قرار میگیرد این لامپها نسبت به لامپهای رشتهای بازده مناسبتر و بهره نور بالاتری دارد که دارای طول عمر ۷ تا ۸هزار ساعته و قیمت متوسط است.
منبع دیگر نور لامپهای الایدی است که بهره نوری بالا با طول عمر ۳۰هزار ساعته داشته و این لامپها قیمت بسیاری نسبت به دو نوع نخست دارد.
با توجه به اینکه بازده لامپهای رشتهای با ضریب زیر ۱۰درصد است و بالاتر از ۹۰درصد انرژی آن تبدیل به گرما میشود در نتیجه آسیبهای زیادی به برق کشور و انرژی الکتریکی تولیدی وارد میکند. با وجود این به استفاده از لامپهای رشتهای در کشور تمایل وجود دارد. این در حالی است که تولید این لامپها در دنیا منسوخ است و قوانین مختلفی در دنیا برای جلوگیری از تولید و توزیع این لامپها وجود دارد.
۳ مانع اصلی
با حمایت دولت قرار شد تولید و توزیع لامپهای رشتهای بالای ۴۰ وات ممنوع شود. در این شرایط کارخانههای تولیدکننده لامپهای رشتهای برای تبدیل خط تولید به لامپ فلورسنت کامپکت به سرمایه نیاز داشتند. از این رو، دولت قانونی را تصویب کرد تا از طرح هدفمندی یارانهها برای نوسازی خط تولید این کارخانهها استفاده شود و حمایت شوند این در حالی بود که این اتفاق بعد از طرح دولت نیفتاد.
سعید مهذبترابی، رییس انجمن علمی مدیریت مصرف ایران ۳عامل کلیدی را در عملیاتی نشدن طرح هدفمندی یارانهها برای تولیدکنندگان لامپهای رشتهای دخیل دانست و به گسترش صنعت گفت: یکی از دلایل بالا رفتن نرخ ارز بود چرا که با بالا رفتن ارز قیمت لامپهای فلورسنت کامپکت و الایدی با بازده بالا افزایش یافت و در پی آن نرخ برق نیز بالا رفت. از این رو ۳عامل، نیاز به سرمایه برای تغییر خط تولید لامپهای رشتهای، افزایش نرخ ارز و بالا رفتن قیمت برق موجب شد تولید لامپهای رشتهای کماکمان ادامه یابد و به دنبال آن واردات نیز با سرعت بیشتری انجام شد.
به گفته مهذبترابی، این در حالی است که تولید لامپهای رشتهای مانند سمی برای انرژی الکتریکی کشور است که برای حل این معضل باید عوامل کلیدی پیش گفته را حل کنیم. علاوه براین، باید حمایتهای لازم برای تغییر خط تولید لامپهای رشتهای را عملیاتی کنیم و با فرهنگسازی، زیانهای ناشی از استفاده لامپهای رشتهای را برای مردم تشریح کنیم. به عبارتی با اطلاعرسانی به مردم نشان دهیم که به ازای استفاده از لامپهای رشتهای باید هزینه بیشتری برای برق پرداخت کرد.
آسیب لامپهای رشتهای
سیدحسین سجادی، مدیرعامل سازمان بهرهوری انرژی ایران با بیان اینکه مصوبه هیات دولت برای متوقف کردن تولید لامپهای رشتهای نتیجه مطلوبی نداشته است، به گسترش صنعت گفت: از ابتدای سال ۹۵ مصوبه هیات دولت برای ممنوعیت تولید و توزیع لامپهای رشتهای بالای ۴۰وات ابلاغ شد. مسئولیت اجرای این مصوبه به دو سازمان بهرهوری انرژی ایران و بانک صنعت و معدن واگذار شد به این صورت که بانک صنعت و معدن برای تولیدکنندگان لامپهای رشتهای تسهیلاتی درنظر گرفت که سازمان بهرهوری انرژی ایران نیز یارانه سود این تسهیلات تا سود ۸درصد را پرداخت کند. در این راستا، تفاهمنامهای بین دو سازمان امضا شد تا قوانین بهطور کامل برای تولیدکنندگان این لامپها درنظر گرفته شود.
سجادی با تاکید بر اینکه به تمامی دستگاههای دولتی ابلاغ شد که از خرید هرگونه لامپهای رشتهای جلوگیری کنند، افزود: برای اجرای این طرح طبق دستور وزیر امور اقتصادی و دارایی قرار شد هزینه خرید لامپهای فلورسنت کامپکت و الایدی برای سازمانهای دولتی را به عنوان هزینههای قابل قبول قلمداد نکنند. بعد از ابلاغ این دستور هیچ نوع خرید دولتی نداشتهایم.
به گفته سجادی، تولید لامپهای رشتهای ادامه دارد و تولیدکنندگان طرحهای خود را به بانک صنعت و معدن ارسال کردهاند و تاکنون به دریافت تسهیلات از این بانک موفق نشدهاند. سازمان بهرهوری انرژی آمادگی دارد که بعد از دریافت تسهیلات پرداخت سود ۸درصد تولیدکنندگان را دراختیار بانک صنعت و معدن قرار دهد.
وی با بیان اینکه لامپهای رشتهای بهدلیل کوتاه بودن عمرشان سودآوری خوبی برای تولیدکنندگان دارد و طبق استاندارد ۱۰۰۰ ساعت عمر مفید لامپهای رشتهای اعلام شده است، گفت: در مقابل لامپهای فلورسنت کامپکت ۸ برابر و لامپهای الایدی ۳۰ برابر بیشتر از لامپهای رشتههای عمر دارند. نکتهای که اغلب مد نظر کارشناسان قرار نمیگیرد این است که صادرات این لامپها نیز باید متوقف شود. در حال حاضر ۹۰ میلیون لامپ رشتهای در سال مورد استفاده قرار میگیرد و بسیاری از کشورهای دنیا لامپهای رشتهای را متوقف کردهاند.
سجادی با اعلام اینکه ۴ کارخانه تولیدکننده لامپ رشتهای در کشور وجود دارد، گفت: در مجموع ۲۰ خط تولید لامپ رشتهای داریم که مسئولیت اجرای مصوبه به وزارت صنعت، معدن و تجارت واگذار شده و تاکنون هیچ کدام از این کارخانهها متوقف نشده است. استفاده از این لامپها، حدود ۲هزار مگاوات پیک مصرف بر شبکه برق تحمیل و هزینه سرسامآوری را در پی مصرف سوخت و نیروگاهها به مجموعه کشور وارد میکند در هر حال این موضوع یک تکلیف قانونی است که باید سریعتر انجام شود.
