طیبه جهانبازی: با توجه به محدودیت منابع تامین آب، کاهش بارندگی، بالا رفتن سرانه مصرف، هزینه گزاف بازیافت پساب فاضلابهای خانگی، رشد روزافزون جمعیت و... ضرورت مدیریت و عقلایی کردن مصرف آب در هر یک از بخشهای تامین، توزیع و مصرف با اعمال مدیریت بیشتر احساس میشود.
این در حالی است که کارشناسان جداسازی آب را برای مصارف مختلف بهترین راهکار مدیریت مصرف آب عنوان کردهاند.
متاسفانه درحالحاضر برای مصرف بهینه آب مدیریت اساسی در کشور وجود ندارد و هر سال مشکل کمآبی نیز بر این مشکلات موجود افزوده میشود.
به گزارش گسترش صنعت، یکی از مشکلات کنونی این است که تاکنون واقعیسازی قیمت آب و استفاده از برچسب برای محصولات آببر مورد توجه قرار نگرفته است. تاسیس صنایع آببر در دل شهر نیز از دیگر مشکلات است و حال درصدد انتقال آب از خلیجفارس به شهرهای کرمان و یزد با قیمت ۲۵ تومان برای هر مترمکعب آب هستیم. این در حالی است که میتوان اینگونه صنایع را در کنار دریا تاسیس کرد تا هزینهای برای انتقال آب متحمل نشویم.
علاوهبر این، راههای دیگری هم برای مدیریت مصرف وجود دارد. بهعنوان نمونه، بازچرخانی آب و استفاده از پساب برای مصارف صنعتی از دیگر راههای ممکن است که مورد تایید کارشناسان نیز قرار گرفته است.
۳ موضوع کلیدی
علی سیدزاده، مدیر دفتر مدیریت مصرف و نظارت بر کاهش هدررفت آب شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور توجه به ۳ موضوع کلیدی برای به وجود آوردن زیرساختهای مدیریت مصرف آب را ضروری دانست و به گسترش صنعت گفت: باید در ۳ بخش فرهنگی و آموزشی، فنی و مهندسی و تعرفهای و قانونی زیرساختها برای مدیریت بهینه مصرف آب را ایجاد کنیم.
وی به زیرساختهای آموزشی برای مدیریت مصرف آب اشاره کرد و افزود: در این حوزه نیازمند آموزش در کل کشور هستیم تا مسائل مربوط به کمبود آب و اینکه کشوری هستیم که منابع آبی کمی دراختیار داریم آموزش داده شود و بتوانیم بهینه کردن مصرف آب را نهادینه کنیم.
مدیر دفتر مدیریت مصرف و نظارت بر کاهش هدررفت آب شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور با اشاره به زیرساختهای حوزه فنی و مهندسی برای کاهش مصرف آب بیان کرد: در این حوزه نیز نیازمند تجهیزات کاهنده آب مانند شیرآلات و سردوشهای کاهنده مصرف هستیم. در این زمینه نیاز است وزارت صنعت، معدن و تجارت با همکاری وزارت نیرو زیرساختهای لازم را ایجاد و تولیدکنندگان این تجهیزات را حمایت کند. علاوهبر این، جلوگیری از واردات محصولات آببر در صنایع، یکی دیگر از مسائل کلیدی برای مدیریت مصرف آب در کشور بهشمار میرود.
وی افزود: همچنین باید استانداردهای مناسب برای این تجهیزات تعریف کرده و همانند برچسب انرژی که برای محصولات برقی استفاده میشود، از برچسبهای آب برای محصولاتی مانند لباسشویی، شیرهای آب و... استفاده کرد تا آگاهی مصرفکننده درباره میزان مصرف آب آن محصول بالا رود. به این ترتیب مشتری با آگاهی از میزان مصرف آب، محصول را بخرد.
به گفته سیدزاده، بسیاری از صنایع برای بروزرسانی تجهیزات خود به تسهیلات نیاز دارند که یکی از مزیتهای بروزرسانی تجهیزات، کاهش مصرف آب در صنایع آببر است. از این رو باید فرآیند تسهیلات دهی به این صنایع را با تدوین آییننامهها و شیوهنامههای قانونی فراهم کرد.
مدیر دفتر مدیریت مصرف و نظارت بر کاهش هدررفت آب شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور با تاکید بر تعرفههای قانونی برای واقعیسازی قیمت آب گفت: درحالحاضر قیمت تمامشده آب با قیمت فروش آب فاصله زیادی دارد و آب با قیمت کمی به فروش میرسد از اینرو هیچ انگیزهای برای صرفهجویی در مصرف آب برای مصرفکننده به وجود نخواهد آمد و به راحتی آب را هدر میدهد. این در حالی است که اگر بتوانیم مانند کشورهای پیشرفته واقعیسازی قیمت آب را در دستور کار قرار دهیم، نخستین گام برای ترغیب مصرفکننده در مصرف بهینه آب را برداشتهایم. متاسفانه اکنون آب در کشور با یک سوم قیمت واقعی آن به فروش میرسد.
وی گفت: باید محدودیتهایی را برای مشترکان پرمصرف اعمال کنیم و با در نظر گرفتن جریمه برای مصرفکنندگان بیشتر از استاندارد میزان مصرف آب را کاهش دهیم. این موضوع در فصلهای گرم سال با توجه به کمبود آب از الزامات بهشمار میرود.
سیدزاده با اشاره به مدیریت مصرف آب در صنایع گفت: پایش اماکن صنعتی و کارخانههای مختلف یکی از راههای کاهش مصرف آب در صنایع است. از دیگر راههای موجود میتوان به سیستم بازچرخانی پساب اشاره کرد. این روش در صنایعی که محصولات غیرخوراکی تولید میکنند، کاربرد دارد.
غفلت از شبکه هوشمند کنترل
محمدجواد دانش، کارشناس سیستمهای اتوماسیون یکی از مهمترین راهکارهایمدیریت مصرف آب در صنایع را بهینه کردن فرآیندهای تولید از طریق بازیافت آب خروجی دانست و به گسترش صنعت گفت: از بازیافت آب میتوان در فرآیندهای مختلف صنعتی استفاده کرد اما نکته قابل توجه این است که هدررفت آب باید در تمام بخشها کنترل شود. بهعنوان نمونه، کنترل سطح مخازن آب کار سادهای است اما بهدلیل بیتوجهی، بعد از هدر رفتن آب به تعویض یا تعمیر این مخازن اقدام میشود.
دانش افزود: امروزه در دنیا مصرف آب به وسیله شبکههای هوشمند مدیریت میشود. سیستم کنترل هوشمند شبکههای آبرسانی سیستمی است که یک مدار الکترونیک دارد و براساس اطلاعات فشار در نقاط مختلف شبکه با تنظیم دور الکتروموتور فشار ورودی شبکه را کنترل میکند. با بکارگیری این سیستم شیر و پمپهای آب از راه دور باز یا بسته خواهد شد و در مواقعی که با مشکل در آبرسانی مواجهیم از هدررفت آب جلو گیری میکند.
کارشناس سیستمهای اتوماسیون با ابراز تاسف از اینکه از شبکه هوشمند کنترل موجود در کشور استفاده نمیشود، افزود: علم و دانش استفاده بهینه و بهرهبرداری به میزان معین از آب در کشور وجود ندارد و از طرفی با توجه به کم بودن قیمت آب، ارزش صرفهجویی در حجم کمی از آب مورد توجه مسئولان قرار نمیگیرد.
بنا بر این گزارش، سرانه مصرف خانگی در تهران برای هر نفر ۲۴۰ لیتر و یک مترمکعب برای هر خانوار در یک شبانهروز است و مقایسه آن با سرانه مصرف دیگر کشورها نشان میدهد که سرانه مصرف در کشور ما بسیار
بالاست.
بهطور مثال، در کشور مالزی که بارندگی زیادی دارد ۹۰ لیتر در شبانهروز است. در مکزیک سرانه مصرف ۱۰۰ لیتر و در بلژیک که کشور پرآبی است ۱۰۸ لیتر است. در شهر توکیو که هزار و ۲۰۰ میلیمتر بارندگی دارد و بهطور میانگین بارندگی در این شهر ۵ برابر تهران است سرانه مصرف ۱۱۰ لیتر است.
نکته این است اگر تمام مخازن و سدها پر از آب باشد و هیچ مشکلی در تامین آب نداشته باشیم، ظرفیت انتقال و تصفیه ما محدود است و اگر مشترکان و شهروندان در مصرف آب صرفهجویی نکنند، بازهم با محدودیت مصرف مواجه خواهیم شد.
با وجود چنین مشکلاتی هنوز مدیریت درستی برای مصرف آب نداریم و بروکراسی اداری، نداشتن تعهد به کار و بیتوجهی به قوانین تنها بخشی از موانع مدیریت صحیح مصرف آب در کشور است.
