زینب عبدی: ساخت ۵۰ ناحیه صنعتی روستایی از پایان بهمن ۹۶ در کشور آغاز شد. این امر در جهت جلوگیری از بیکاری در روستاها و مهاجرت به شهرها هدفگذاری شده است چراکه با تغییرات اقلیمی و کمآبی دیگر جوانان روستا تمایلی به ادامه اقتصاد مبنیبر کشاورزی ندارند.
از این رو، با وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، سپاه و نهاد ریاستجمهوری توافق شده ۱۰۰۰ سرباز در مقاطع کارشناسی ارشد به بالا در تخصصهای مختلف برای آموزش روستاییان در فعالیتهای صنعتی و مقابله با کمآبی آماده و اعزام شوند.
هدف از ایجاد نواحی صنعتی روستایی کمک به اشتغالزایی روستاییان، تعمیق توسعه پایدار در روستا و جذب سرمایهگذاری بوده است.
این هدف هماکنون نیز در شرکت شهرکهای صنعتی پیگیری میشود تا جایی که تمامی امکاناتی که در شهرکهای صنعتی وجود دارد در نواحی صنعتی روستایی نیز برای سرمایهگذاران ایجاد میشود. این رویکرد در مناطق کمتربرخوردار و محروم و مرزی کشور بیشتر به چشم میآید چراکه نواحی صنعتی روستایی در قالب کارگاهی و صنعتی میتواند زمینهساز رونق اشتغال، جلوگیری از مهاجرتهای بیرویه و توسعه صنعتی در این مناطق شود.
نواحی صنعتی روستایی از حدود ۱۰ سال پیش از تولیت وزارت جهاد کشاورزی به موجب قانون حمایت از ایجاد نواحی صنعتی روستایی بیرون آمدند و در مدیریت سازمان صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی ایران قرار گرفتند. اکنون به همان میزان که بر توسعه اشتغال در شهرها تاکید میشود به ایجاد فرصتهای شغلی یا تثبیت اشتغال در مناطق روستایی نیز تمرکز شده است. اهمیت این موضوع تا آنجاست که اشتغالزایی در روستاها راهحل معضل مهاجرت به کلانشهرها و افزایش مهاجرت معکوس معرفی خواهد شد.
شاید به همین دلیل باشد که در سالهای گذشته برای رونق فعالیتهای روستایی یا ایجاد اشتغال برای آنها نواحی صنعتی روستایی شکل گرفتهاند؛ نواحی صنعتی که امروزه میتوان به آنها شهرک کارگاهی یا صنعتی روستایی نیز گفت و رسالت جذب سرمایهگذار و ایجاد فرصتهای شغلی را برای آنها تعریف کرد.
آیندهنگری در اشتغال روستاییان
صادق نجفی، مدیرعامل سازمان صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی ایران در گفتوگو با «گسترش صنعت» معتقد است علاوهبر توسعه صنعت و شهرکهای صنعتی در مناطق برخوردار باید برای فعالیتهای صنعتی در دهستانها زیرساختهای مناسب را فراهم کرد تا افرادی که قصد دارند از فعالیتهای کشاورزی به سمت فعالیتهای صنعتی و توسعه صنایعدستی تغییر شغل دهند با آموزش، اطلاعرسانی و فراهم شدن زیرساختها ساماندهی شوند و استقرار یابند.
وی همچنین به گزارش شورایعالی معماری و شهرسازی از وضعیت کشور در سال ۱۴۲۹ اشاره کرد که نشان میدهد شمالغرب، شرق و مرکز کشور با کمبود منابع آبی روبهرو است. وی تاکید کرد: برای آیندهنگری در اشتغال روستاییان و فعالیتهای صنعتی لازم است سازمان صنایع کوچک به اطلاعرسانی و آموزش بپردازد.
این سازمان برای مقابله با کمآبی در سال ۱۴۲۹ از اکنون برای برنامهریزی و اجرای تدابیر لازم اقدام کرده است.
مدیرعامل سازمان صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی ایران ادامه داد: برای ایجاد یک ناحیه صنعتی در هر یک از دهستانهای دارای مزیت و زیرساختهای مناسب برنامهریزی شده است. همچنین با وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، سپاه و نهاد ریاستجمهوری توافق شده ۱۰۰۰ نفر از سربازان در مقاطع کارشناسی ارشد به بالا در تخصصهای مختلف برای آموزش روستاییان در فعالیتهای صنعتی و آمادگی مقابله با کمآبی آماده و اعزام شوند.
مدیرعامل سازمان صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی ایران با اشاره به مدل مثلثی توسعه صنایع کوچک و متوسط اظهار کرد: تامین مالی صنایع کوچک و متوسط در رأس این مثلث قرار دارد؛ در یک ضلع تامین سرمایه در گردش و در ضلع مقابل، توسعه و ایجاد بازار است.
وی تاکید کرد: مدیریت اقتصادی-جهادی در مجموعه سازمان صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی تعریف شده و لازمالاجراست.
وجود ۱۶ ناحیه روستایی در اصفهان
نواحی صنعتی روستایی مکانی است دارای محدوده و مساحت کمتر از ۵۰ هکتار که در چارچوب طرحهای ناحیهای مصوب شورایعالی شهرسازی و معماری کشور و با اولویت در کانون محصولات کشاورزی با هدف اشتغالزایی روستایی ایجاد شود و شامل مجموعهای ساماندهیشده از واحدهای صنعتی با اولویت صنایع تبدیلی و تکمیلی کشاورزی و خدمات پشتیبانی باشد که در آن امکانات زیربنایی و خدمات ضروری مورد نیاز واحدهای نامبرده تامین میشود. این نواحی صنعتی روستایی که در تمامی استانهای کشور کم و بیش وجود داشتند مشمول همان امتیازاتی هستند که در شهرکهای صنعتی اجرایی
میشوند.
اصفهان، استانی برخوردار و مرکزی است و وجود نواحی صنعتی روستایی در این شهر مکمل فعالیت شهرکهای صنعتی است؛ فرآیندی که میتواند از افزایش مهاجرتهای بیرویه به مرکز استان جلوگیری کند.
البته در استانهای محروم یا کمتربرخوردار همین فرآیند میتواند به افزایش اشتغالزایی و جذب سرمایهگذاری نیز منجر شود. محمدجواد بگی، مدیرعامل شرکت شهرکهای صنعتی استان اصفهان در این زمینه توضیحهایی به «گسترش صنعت» داد.
وی گفت: در سالهای ۸۴ و ۸۵ نواحی صنعتی در کنار روستاها در قالب یک تفاهمنامه به شرکت شهرکهای صنعتی واگذار شد. در این نواحی صنعتی کارگاهها و کارخانههایی در زمره صنایع کوچک و متوسط فعالیت داشت تا نیازهای روستاییان را پوشش دهد و زمینه اشتغال و جذب آنها را فراهم کند.
بگی با اشاره به موقعیت استان اصفهان گفت: به عنوان نمونه، در استان اصفهان ۱۶ ناحیه صنعتی روستایی با مساحت ۶۳۴ هکتار وجود دارد که ۱۳۸۵/۱۰/۹ به شرکت شهرکهای صنعتی واگذار شد. در این نواحی ۵۵۹ واحد تولیدی مستقر بودند که ۵۹۷ مورد از آنها قرارداد بستند.
وی گفت: بیشتر نواحی صنعتی روستایی از اوایل انقلاب شکل گرفته بودند. هدف از ایجاد این نواحی جلوگیری از پراکندگی کارگاههای مزاحم، ساماندهی صنایع کوچک در کنار روستاها، ایجاد اشتغال پایدار در روستاها و بالا رفتن میزان بهرهوری برای مردم روستاها بود که تا ۵۰ درصد این اهداف محقق شد.
مدیرعامل شرکت شهرکهای صنعتی استان اصفهان با اشاره به ۱۵ ناحیه صنعتی فعال روستایی در این استان گفت: در شهرهایی همچون باغ بهادران، کاشان، فریدونشهر، نطنز، گلپایگان، اردستان، نجفآباد، سمیرم و آران و بیدگل نواحی صنعتی روستایی وجود دارد. بدیهی است که فعالیت این نواحی صنعتی باعث شده تا حدی از مهاجرت روستاییان به شهرها جلوگیری شود.
برقراری امنیت مرزی
توسعه نواحی صنعتی روستایی در استانهای مرزی نیز همپای گسترش شهرکهای صنعتی به رشد و رونق اشتغال میتواند کمک کند و زمینهساز توسعه در این مناطق شود. عباس جرجانی، مدیرعامل شرکت شهرکهای صنعتی استان خراسان جنوبی در این زمینه به «گسترش صنعت» گفت: در خراسان جنوبی که استانی مرزی و کمتربرخوردار است ۱۲ ناحیه صنعتی روستایی وجود دارد.
این ناحیهها در تمامی بخشهای قدیمی استان همچون سربیشه، زیرکوه، عشقآباد، سرایان و آیسک پراکنده هستند.
جرجانی با اشاره به فراهمآوری زیرساختها در مناطق آیسک و زیرکوه گفت: نواحی صنعتی نسبت به شهرکهای صنعتی کوچکتر و در متراژی زیر ۵۰ هکتار ساخته میشوند. با این حال، تمامی امکاناتی که در شهرکهای صنعتی وجود دارد در این نواحی نیز هست.
وی گفت: در نواحی صنعتی روستایی امکان جذب سرمایهگذار و توسعه اشتغال برای روستاییان فراهم میشود بهویژه اینکه با تفاهمنامهای که شرکت شهرکهای صنعتی با مرکز توسعه روستایی و مناطق محروم ریاستجمهوری دارد روستاییان میتوانند از تسهیلات سرمایهگذاری که برای آنها از جانب وزارت کشور درنظر گرفته میشود، استفاده کنند.
مدیرعامل شرکت شهرکهای صنعتی استان خراسان رضوی با بیان اهمیت توسعه نواحی صنعتی روستایی در توسعه مناطق محروم گفت: از آنجا که در نواحی صنعتی روستایی مشابه شهرکهای صنعتی مشوقها و معافیتهای مالیاتی درنظر گرفته میشود سرمایهگذاران میتوانند در آنها فعالیت تولیدی کنند.
به علاوه اینکه با توجه به نزدیکی به مرزها امکان شناسایی و هدفگذاری برای بازارهای مصرف خارجی بیشتر است.
سخن آخر...
توسعه روستایی تنها توسعه کشاورزی نیست بلکه توسعه کشاورزی یکی از زیرسیستمهای توسعه روستایی به شمار میرود زیرا تامین اشتغال در نواحی روستایی از طریق بخش کشاورزی به دلیل کمبود عوامل تولید آب و خاک با مشکل روبهرو است و این کمبود عامل مهاجرتهای بیرویه روستایی شده است، توجه به توان صنایع روستایی، برای کارآیی محیط روستا بسیار موثر است.
بنابراین با توجه به کاهش منابع طبیعی در مناطق روستایی و نیز تحولاتی که بر اثر نوگرایی به وجود آمده ظرفیتهای اشتغال در بخش کشاورزی بهویژه کشاورزی سنتی نهتنها با محدودیت روبهرو است بلکه آموزش و پرورش نیروی انسانی نیز در دوران مدرن به شیوهای عمل کرده که تمایل قشر تحصیلکرده به اشتغال در بخش سنتی کشاورزی روزبهروز کاهش یافته است.
در نتیجه این امر، ظرفیت جمعیتپذیری روستاها کاهش یافته و موج مهاجرت روستاییان به شهرها در دهه گذشته مشکلاتی را در توسعه روستا و شهر پدید آورده است. در این شرایط تنوعبخشی به ظرفیتهای اشتغال در مناطق روستایی و توسعه مشاغل متناسب با تغییرات اجتماعی-اقتصادی و محیطی ضرورت یافته است به همین دلیل ایجاد و گسترش صنایع در دهههای گذشته بهعنوان یک سیاست اجرایی پیگیری شده است. بنابراین با صنعتی کردن روستاها میتوان به اهداف توسعهای روستاها و خروج آنها از انزوای جغرافیایی دست یافت.
