اکنون بیش از ۸۰۰ شهرک و ناحیه صنعتی در حالی بهرهبرداری در کشور وجود دارد. این آمار نشان میدهد زیرساختهای متمرکز برای صنعتگران باید فراهم شود تا واحدهای صنعتی مستقر در شهرکهای صنعتی بتوانند در بازارهای صادراتی رقابتپذیر شوند.
این خدمات زیرساختی اولیه جدای از آب، برق و گاز مواردی مانند جمعآوری زبالهها، آزمایشگاههای تخصصی و تصفیهخانههای متمرکز را نیز شامل میشود. تامین این زیرساختها اهداف تاسیس سازمان صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی است. با این حال، امروز صنعتگران از آب و برق ناکافی گلایه دارند. این در حالی است که ارزشافزوده آب در صنعت سهم بالایی دارد به طوری که به ازای هر لیتر آبی که به بخش صنعت اختصاص یافته، ۵۲ نفر مشغول به کار شدهاند. کمتر بخشی از اقتصاد ممکن است چنین ارزشافزودهای داشته باشد. این امر اهمیت تامین آب و برق مورد نیاز بخش صنعت را نشان میدهد، ضمن آنکه تامین زیرساختهای مورد نیاز صنعتگران تعبیری دیگر از حمایت از کالای ملی و تولید داخلی است. با این حال، سهم آب مصرفی در بخش صنعت در مقایسه با سهم آب مصرفی بخش کشاورزی بسیار ناچیز است. آمارها در این زمینه نشان میدهد که مجموع شهرکها و نواحی صنعتی کشور فقط ۱۶ هزار لیتر بر ثانیه آب در اختیار دارد. این در حالی است که با افت آبدهی چاههای آب و کاهش حجم آبهای زیرزمینی با مشکل کاهش ۲ هزار لیتر از این میزان آبهای در اختیار مجموعه شهرکهای صنعتی روبهرو شدهایم. در بعضی از دشتها نیز به دلیل تغییرات اقلیمی آب مورد نیاز مجموعه شهرکهای صنعتی شور شده و لازم است کفشکنی و تغییر مکانی شهرک انجام یا آب مورد نیاز شهرک از محل دیگر تامین شود. در حقیقت، بخش عمدهای از صنایع کوچک و متوسط در شهرکها و نواحی صنعتی تجمیع شدهاند تا با بهرهمندی از زیرساختهای تامینشده و تجمیعشده بتوانند هزینه تولید را کاهش دهند و در بازار رقابتی شوند. بنابراین، خدماتدهی به صنعتگران و تولیدکنندگان باید به نحوی باشد که نرخ تمامشده تولید را افزایش ندهد بلکه بر کاهش هزینههای تولید نیز اثرگذار باشد؛ این خدماتدهی معیار حمایت از کالای ایرانی است. از این رو، برای رفع دغدغه تولید تلاش شده است تا کسری برق مورد نیاز صنعت نیز به عنوان زیرساخت اساسی دیگر با راهاندازی نیروگاههای کوچکمقیاس جبران شود، ضمن آنکه برای نصب پنلهای خورشیدی در بام واحدهای صنعتی نیز برنامههای حمایتی در همکاری مشترک سازمان صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی ایران با وزارت نیرو کلید خورده و معابر شهرک صنعتی پرند در نخستین گام با پنلهای خورشیدی روشن شده است. همچنین، کمیته ساماندهی منابع آبی برای رفع مشکلات آب و تامین منابع آبی در مجموعه شهرکهای صنعتی تشکیل شده که اعضای ۱۰ نفره آن از معاونتهای فنی شرکت شهرکهای صنعتی و تعدادی از اعضای ستاد اقتصاد مقاومتی است که بر مبنای آن، بخشنامهای برای مدیریت منابع آبی در مجموعه شهرکهای صنعتی تنظیم شده است. به پیروی از این کمیته نیز راهکارها و شیوهنامههای کاهش مصرف و مدیریت منابع آبی تهیه شده است. در استانها نیز کارگروهی مشابه این کمیته با ریاست مدیرعامل شرکت شهرکهای صنعتی استانی تشکیل شده است. در این کارگروهها راهکارهای تامین آب، صرفهجویی در مصرف، استفاده از دانش و فناوری برای بهرهگیری بهینه، شناسایی انشعابهای غیرمجاز و ملزومات نامناسب آبرسانی و... اجرا میشود. در نهایت با تصمیمهای کلان کشوری تلاش میشود تا در برنامه ششم توسعه، سهم آب مصرفی بخش صنعت به ۲ برابر افزایش یابد. در این راستا، مصوبههای قانونی در قالب احکام اجرایی صادر شده است زیرا در مسیر صنعتی شدن و رسیدن به توسعه صنعتی ضرورت دارد تا سهم آب مصرفی همزمان با توسعه صنعت افزایش یابد.
این افزایش حداقل از میزان ۲ درصد فعلی به ۳/۵تا ۴ درصد خواهد رسید در حالی که کشورهای صنعتی همتراز با ما سهم آب مصرفی حدود ۷ تا ۸ درصد دارند. از این رو، لازم است برای هموار کردن مسیر توسعه صنعت در مجموعه شهرکهای صنعتی نیز در زمینه مدیریت مصرف بهینه آب و پسابها اقدام شود.
فتحعلی محمدزاده - معاون فنی سازمان صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی ایران
