سیدمحمدحسن سیدزاده: بیماری آشفتگی ارزی که هر از گاهی رو به وخامت میرود صنایع و مدیران صنعتی را دچار ضرر و زیانهای کلان کرده و در عمل توسعه صنعتی کشور را زمینگیر کرده است.
نفوذ ویروس و بیماری به ریشههای یک بدنه تمام ساختار و اجزا را تحت تاثیر قرار میدهد و به مرور زمان در تمام بخشها پخش میشود. کالاهای سرمایهای نیز برای صنایع حکم ریشههایی را دارد که آسیب به آن میتواند تمام صنایع و پروژههای عمرانی کشور را تحت تاثیر قرار دهد. ماشینآلات صنعتی، معدنی، ساختمانی و راهسازی از جمله کالاهای سرمایهای است که ارز به شکلهای مختلف در تمام شریانهای حیاتی آن جریان دارد و شوکهای ارزی آسیبهای شدیدی به آن وارد کرده که در نهایت تمام صنایع را با شوک روبهرو میکند. درحالحاضر در بخش تولید این ماشینآلات فقط ۳۰ درصد توان ساخت داخل وجود دارد و قطعات پیشرفته اغلب وارداتی است البته دولت برای حمایت از تولیدکنندگان ارز مبادلهای را به این بخش اختصاص داده است اما واردات ماشینآلات حتی آن دسته از ماشینآلاتی که توان تولید در داخل وجود ندارد شامل ارز آزاد میشود.
توان ۳۰ درصدی در ساخت داخل
افزایش افسارگسیخته نرخ ارز در طول چند ماه و رشد ۳۰ درصدی آن، بر نرخ تمامشده ماشینآلات تاثیر چشمگیر گذاشته است. از سوی دیگر، محدودیتهای ارزی و تحریمهای بانکی باعث نقلوانتقالات نقدی و مدتدار شده که همین امر تاثیر نوسانات بر تولید را دوچندان کرده است. بر همین اساس، عبدالرضا صالحی، دبیر انجمن تولیدکنندگان و واردکنندگان ماشینآلات سنگین معدنی، ساختمانی و راهسازی در گفتوگو با «گسترش صنعت» درباره تاثیرات نوسانات نرخ ارز بر صنعت ماشینآلات صنعتی گفت: نوسانات نرخ ارز هم در بخش واردات و هم در بخش تولیدات داخلی تاثیر چشمگیری دارد زیرا توان ساخت داخل در ماشینآلات تولیدی حداکثر ۳۰ درصد است و آن هم بیشتر شامل بدنه و قطعات جزئی میشود. قطعات پیشرفته ماشینآلات به طور عمده وارداتی است و همین امر موجب شده تا نرخ ارز بیشترین تاثیرگذاری را در این صنعت داشته باشد.
سهم ارز مبادلهای و آزاد
صالحی با اشاره به اینکه اختلال در این صنعت بر بسیاری از پروژهها و صنایع دیگر نیز تاثیرگذار است، اظهار کرد: با افزایش نرخ ارز به دنبال آن، شاهد افزایش نرخ قطعات و نرخ تمامشده ماشینآلات خواهیم بود. البته شدت و تاثیرگذاری آشفتگی بازار در بخش واردات ماشینآلات بسیار بیشتر است زیرا واردات ماشینآلات با نرخ آزاد و واردات قطعات به طور معمول با نرخ مبادلهای انجام میشود. حتی ماشینآلات پیشرفتهای که در توان تولید داخل نیز نیستند با ارز آزاد خریداری میشود.
زیان کلان ناشی از نوسانات اخیر
دبیر انجمن تولیدکنندگان و واردکنندگان ماشینآلات سنگین معدنی، ساختمانی و راهسازی با اشاره به زیانهای کلان شرکتهای واردکننده و خریداران ماشینآلات گفت: چون شرکتی قرارداد واردات را با نرخ ۳۷۵۰ تومان امضا میکند اما در عرض چند ماه نرخ ارز هزار تومان گران میشود و به ۴۷۵۰ میرسد در چنین شرایطی شرکت با شوک بزرگ روبهرو میشود چراکه نه واردکننده و نه خریدار ماشینآلات در داخل توان پرداخت با نرخ جدید را ندارد. وی افزود: بسیاری از شرکتهای متعهد به ناچار با نرخ جدید ماشینآلات را خریداری کردند و با نرخ قدیم فروختند و ضرر زیادی را متحمل شدند.
تشدید زیان با محدودیتهای بانکی
صالحی درباره نحوه مبادلات ارزی و ورود و خروج ارز اظهار کرد: تبادلات ارزی برای خرید قطعات و ماشینآلات به گونهای است که شرکتهای خارجی بانکشان را معرفی میکنند. با توجه به محدودیت ارزی ناشی از تحریمها اغلب با کشورهای آسیایی همچون چین و کرهجنوبی مبادلات ارزی انجام میشود. پایه ارزی این کشورها نیز یورو و دلار است اما به دلیل تحریمها اغلب مبادلات با یورو انجام میشود. وی با بیان اینکه مشکلات مراودات ارزی تاثیر نوسانات را بیشتر میکند، افزود: برای مبادلات ارزی باید LC بازگشایی شود اما به دلیل محدودیتهای بانکی باید به صورت نقدی انجام شود. از سوی دیگر، با مشکلات تامین ارز در داخل روبهرو هستیم به همین دلیل پیشپرداخت نقدی پرداخت میشود و بقیه پس از چند ماه با بهدست آمدن نقدینگی و تبدیل به ارز پرداخت میشود همین فاصله باعث زیان خریدار میشود.
زیان به بدنه تولید
دبیر انجمن تولیدکنندگان و واردکنندگان ماشینآلات سنگین معدنی، ساختمانی و راهسازی درباره پیشنهاد شرایط مطلوب ارزی برای تولید گفت: مشکلات ارزی شامل ۲ بخش نوسانات و دونرخی بودن است. به طور طبیعی وضعیت مناسب ارزی شرایطی که است که تکنرخی باثبات در بازار به وجود آید. در شرایط کنونی تولیدکنندگان از ترس پیشبینیپذیر نبودن بازار قطعات را زیاد خریداری میکنند همین امر موجب دامپینگ و خواب سرمایه میشود که به نوع دیگری به تولید آسیب وارد میکند. به این نکته نیز باید توجه کرد که آسیب به این صنعت یعنی آسیب به اقتصاد کشور چون محصولات این صنعت خلق ثروت میکنند و کالای سرمایهای هستند. بنابراین زیانهای واردشده به این صنعت به کل بدنه تولید کشور وارد میشود.
امکان برآورد هزینهها نیست
توسعه و رشد تولید در کشور با برنامهریزی امکانپذیر است و مهمترین رکن برنامهریزی نیز قدرت پیشبینی شرایط آینده است. شوکهای ارزی در شرایط کنونی به طور کامل تمام برنامهریزیهای مدیران صنعتی را با مشکل روبهرو کرده و آنها را متحمل زیانهای شدید کرده است به همین دلیل در چنین شرایطی مدیران قدرت ریسکپذیری پروژههای کلان و مدتدار را ندارند و تنها با گذشت از برنامههای توسعه به دنبال حفظ حیات واحد صنعتی خود هستند. جعفر صفری، مدیرعامل ماشینسازی اراک نیز در گفتوگو با «گسترش صنعت» با تاکید بر اینکه نوسانات ارزی قدرت توسعه و پذیرش پروژههای بلندمدت را سلب کرده است، گفت: نوسانات ارز تاثیری اساسی بر تولیدات دارد و بسیاری از پروژههایی که دریافت میکنیم وابستگی به نرخ ارز دارد به همین دلیل نبود ثبات باعث میشود نتوانیم هزینهها را برآورد کنیم. پروژهها متفاوت هستند؛ در برخی سهم مواد اولیه بالاست و وابستگی به واردات وجود دارد، در برخی سهم کمتر است یا توان داخلی هست اما در پروژهها حداقل ۲۰ درصد وابستگی به واردات و نرخ ارز وجود دارد. البته این نکته را نیز نباید فراموش کرد که افزایش نرخ ارز نرخ مواد داخلی را نیز افزایش میدهد. بنابراین تاثیر بسیار بالاست.
موانع پذیرش پروژههای بلندمدت
صفری با بیان اینکه در شرایط رقابتی امروز حداکثر بین ۱۰ تا ۱۵ درصد میتوان سود تعریف کرد، افزود: برای جلوگیری از زیان بیشتر گاهی به ناچار پروژهها را در نقطه سربهسر اجرا میکنیم. در چنین شرایطی افزایش نرخ ارز به سرعت تاثیرگذار است و چون پیشبینی نشده است باعث جلوگیری از تصمیمگیریهای بعدی میشود.مدیرعامل ماشینسازی اراک با تاکید بر اینکه نوسانات اخیر موجب شده نتوانیم پروژههای بزرگ و بلندمدت را برعهده بگیریم، گفت: گاهی تاثیر این نوسانات به قدری بالاست که به مرور به بیکاری منجر خواهد شد. درنتیجه، بیثباتی مانع تصمیمگیریهای بلندمدت میشود. برنامههای مقطعی و کوتاهمدت نیز نمیتواند موجب توسعه و رشد شود و تنها برنامهای تدافعی است.
برنامه تدافعی، مانع رشد و توسعه
صفری با تاکید بر اینکه در اقتصاد برای توسعه باید برنامه تهاجمی داشت، اظهار کرد: در برنامه تدافعی مدیریت فقط به فکر حفظ حیات تولید است و به رشد فکر نمیکند. بر همین اساس، در شرایط کنونی توانی برای توسعه وجود ندارد. نرخ ارز و نرخ بهره دو عامل بیرونی هستند که امکان پیشبینی را از مدیریت سلب کردهاند. یک واحد تولیدی حداقل برای یک سال آینده باید برنامه داشته باشد. برخی پروژههای ماشینسازی اراک ۲ تا ۳ ساله است. از این رو، اگر روند اقتصادی کشور براساس پیشبینیها طی نشود تمام تصمیمگیریها تحتالشعاع قرار خواهد گرفت.وی درباره سهم ارز مبادلهای و ارز آزاد در مبادلات این واحد صنعتی گفت: در برخی قطعات ممکن است ارز مبادلهای بتوانیم دریافت کنیم اما مبنای برنامهریزی تولید را همیشه براساس نرخ آزاد انجام میدهیم. من مدیر در برنامهریزی یک برآوردی نسبت به متغیرها دارم اما وقتی این متغیرها غیرعادی تغییر کند تصمیمهای مدیریت نیز در پرتو آن قرار میگیرد و عواملی بیرونی باعث میشود مدیر نتواند گام موثر و بلندمدت بردارد.
سخن آخر
بنا بر این گزارش، با توجه به اظهارات فعالان صنعتی، بیماری آشفتگی ارزی در کشور زیرساختهای صنعتی را تحت تاثیر قرار داده و یکی از مهمترین کالاهای سرمایهای کشور که زمینه خلق ثروت است را دچار بحران کرده است. ثبات و تکنرخی شدن ارز مهمترین نیاز توسعه صنعتی کشور است تا مدیران صنعتی بتوانند با پیشبینی آینده اقدام به برنامهریزی بلندمدت کرده و با کمترین ریسک پروژهها را پیش ببرند. بنابراین دولت باید هر چه زودتر اقدام موثر و شفافی برای درمان این بیماری وخیم در کشور انجام دهد.
